Johnsatyricon

In dit filmpje zie je welke in 2050 de 10 grootste economieën zullen zijn volgens ramingen van de Amerikaanse investeringsbank Goldman Sachs. De cijfers staan op het bruto binnenlands produkt (BBP) in triljoenen dollars. 1 triljoen = 1.000.000.000.000 of 1.000 miljard. China zal tegen het midden van de eeuw de Verenigde Staten ingehaald hebben als de grootste economie op de planeet aarde. Men verwacht dat dit tegen 2030 zal gebeurd zijn. India, Brazilië en Mexico verdrijven Japan, Frankrijk en Duitsland uit de top 5 van de grootste economieën. Relatief zal het aandeel van de niet-Westerse wereld in de globale economische macht sterk toenemen.

De Amerikaanse werkloosheid heeft de symbolische drempel van 10 % overschreden. Dit is het hoogste peil sinds 1983. Voegt men daarbij de deeltijds werkenden en zij die het zoeken hebben opgegeven, omdat ze toch geen werk vinden, dan is de ruimere werkloosheidsgraad 17 %. Dit is allemaal slecht nieuws  voor Obama, die verkozen werd met de belofte dat hij de kleine man in Amerika een beter leven zou geven. En wat heeft hij gedaan? Hij heeft miljarden dollars uitgegeven om het grootkapitaal te redden, massale bail outs (reddingen) van banken en financiële instellingen, een gigantisch overheidstekort, een astronomische staatsschuld van bijna 12.000 miljard dollar. Sinds het dieptepunt van de financiële crisis in maart, is de beurs opnieuw met 50 % gestegen, maken de investeringsbanken gigantische winsten en worden opnieuw bonussen uitekeerd, alsof er niets gebeurd is. Men spreekt nu van het einde van de recessie, maar met miljoenen werklozen, een 'jobless recovery'. Het casino voor de 5 % superrijken blijft draaien met belastinggeld, en er vindt geen spin-off meer plaats naar de reële economie: dit is fysieke produktie, jobs en welvaart voor kleine man. We zitten in staatsgesubsidieerd turbokapitalisme en wij blijven in onze zetel zitten en doen niets...

Volgens The Independent zouden er geheime besprekingen geweest zijn tussen de olieproducerende landen uit het Midden-Oosten, China, Japan en Frankrijk, om de dollar niet meer te gebruiken in de oliehandel. In de plaats daarvan zou een korf van munten komen van de betreffende landen.

Er is al langer ontevredenheid over de rol van de dollar in de wereldeconomie, maar deze keer lijkt het toch wel concreter te worden. Het zou een eerste stap zijn in de ondergang van de dollar als internationale reservemunt. Om dit te begrijpen moeten we een stapje teruggaan in de geschiedenis. Vroeger was het geld in de wereld gebaseerd op goud. Dit betekent dat het geld in principe inwisselbaar was tegen goud. In 1971 schortte de Amerikaanse president Nixon de inwisselbaarheid op van de dollar tegen goud. In de plaats daarvan werd de dollar de internationale reservemunt. Dit systeem kan maar werken als er vertrouwen is in de dollar en de monetaire autoriteiten die de dollarvoorraden beheren.

China heeft enorme schuldvorderingen tegenover de Verenigde Staten, uitgedrukt in dollars. Door de continue waardevermindering van de dollar worden de Chinese dollartegoeden steeds minder waard. Dit kan natuurlijk niet blijven duren. Er groeit ergernis over de enorme Amerikaanse overheidstekorten en het bijdrukken van dollars door de Federal Reserve.

Imperialisme houdt naast militaire en geopolitieke macht ook de macht in om de spelregels aan anderen op te dringen, met name het gebruik van de eigen munt. Politiek-militair is Amerika aan haar ondergang begonnen, de oorlog in Afghanistan kan niet meer gewonnen worden. Op vlak van de reële economie is Amerika een ruïne, met een officieuze werkloosheidsgraad die naar de 15 à 20% gaat, niettegenstaande een gezwollen financieel waterhoofd. Ook het laatse bolwerk van het US-imperialisme, de dollar, is aan zijn doodstrijd begonnen. De goudprijs heeft alvast een historisch hoogtepunt van 1000 dollar per ounce bereikt.

Zo op een regenachtige zomerdag is het nuttig om eens na te denken over de staat van de wereld. Waar gaan we met zijn allen naartoe, op deze aardkloot? Welke zijn de trends, waaraan we ons mogen verwachten? 'Current events shape future trends', zegt de Amerikaanse futuroloog Gerard Celente. Ik ben een amateur in Alles, dit zijn slechts subjectieve impressies.

1. Einde van het Amerikaanse imperialisme

Eerst was er de bipolaire wereld van de Koude Oorlog, waar twee supermachten, de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie de macht in de wereld verdeelden, Heel vereenvoudigd gesproken was er een 'Westers' blok en een 'communistisch' blok. Interne spanningen binnen deze blokken werden onderdrukt en ondergeschikt aan deze wereldwijde rivaliteit.

In de jaren 1990 stortte de Sovjet-Unie in elkaar. Alleen Amerika bleef over als wereldwijde macht. Ideologisch en cultureel leek er geen tegengewicht meer te bestaan tegen het Amerikaanse samenlevingsmodel. Het economisch neo-liberalisme of het marktfundamentalisme werd de dominante ideologie op wereldvlak. Dit betekent het vrij laten spelen van de markt en een minimale overheid. Globalisering van de economie, handel en financiële sector, de internetrevolutie, het overspoelen van de wereld met Hollywoodfilms en soaps.

De dominantie van de Amerikaanse economie en cultuur lokte een radicalisering uit binnen de Islamitische wereld. De eerste aanslagen door Al Quaeda en zijn voorlopers op Amerikaanse doelwitten, en tenslotte 9/11 in 2001. Het vervolg is bekend. De invasie van Irak en Afganistan. De leugens van het Bush-regime. Saddam Hoessein had geen massavernietigingswapens. De Amerikaanse man in de straat voelde zich bedrogen. Wat doen we in Irak? Weldra de terugtrekking van het Amerikaans leger uit Irak. In Afganistan zijn ze na al die jaren nog bezig, en het conflict is uitgewaaierd naar Pakistan.

De oorlog in Irak kostte triljoenen dollars (1 triljoen is 1000 miljard dollar = 1.000.000.000.000 dollar). Tijdens het Bush-regime hebben de Verenigde Staten veel krediet verloren, ze lapten VN-resoluties aan hun laars en hielden geen rekening met hun bondgenoten. Obama mag nu op diplomatiek vlak de wonden helen die de uitgeputte Amerikaanse beer aan de internationale verhoudingen heeft toegebracht. Alvast een goed begin door de Islam aan te spreken. Maar blijft het bij beginselverklaringen of komt er echt een verandering in het buitenlands beleid van het superslagschip dat Amerika is? Obama is wel sympathiek, maar hij blijft aan het hoofd staan van de Verenigde Staten en moet rekening houden met de neo-conservatieven binnen de republikeinse partij. Daarom voortzetting van de oorlog in Afganistan.

De financieel-economische crisis heeft natuurlijk een serieuze slag gegeven aan de politiek-militaire draagkracht van de Verenigde Staten. Het Amerikaanse pubkiek is zeken en vast niet meer geïnteresseerd in riskante buitenlandse oorlogen en oorlogjes. Alle ogen zijn gericht op het herstel van hun serieus knock out geslagen economie. En ondanks het gewouwel over greenshoots (groene twijgen) op de economie, ziet het er op korte termijn niet goed uit.

Op wereldvlak zullen we een nieuwe multilaterale orde zien, met een grotere inbreng van de opkomende ontwikkelingslanden, de zgn. BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China). Tegen 2050 zal China ongetwijfeld de grootste wereldmacht zijn. Hoe zich dit zal vertalen in diplomatieke en militaire termen valt nog te bezien. Ook de invloed van de Europese Unie: zal dit beperkt blijven tot een economische unie, of zullen ze zich op wereldvlak meer manifesteren?

Het tijdperk van de dollars als internationale reservemunt is voorbij. Met reservemunt bedoelt men die munt die de nationale banken in hun kisten houden, om toch nog enige waarde aan hun papiergeld te geven. De dollars is zo 'n nu zo 'n beetje als het goud van vroeger. In plaats van de dollar zal er wellicht een nieuwe wereldmunt komen, die de exponent is van de reële economie van de belangrijkste economische grootmachten, naast de VS dus ook China en India.

2. Naar een nieuwe wereldeconomie?

Hoe zal de economische crisis evolueren? Zal de motor van de wereldeconomie die nu stilgevallen is, opnieuw tegen kruissnelheid gaan rijden? Zo zien de neo-liberale denkers en beleidsmensen dit. De motor is kapot, hij wordt nu hersteld, en weldra zal de economie opnieuw groeien. Weldra business as usual? Of is er meer aan de hand? Zitten we in een structurele crisis, en moet er eerst nog wat creatieve destructie gebeuren?

Op vlak van de autofabricage is dit al aan het gebeuren. Denk maar aan Opel en GM. Die is nu al aan het verschuiven naar de marges van de kapitalistische wereldindustrie, naar Oost-Europa, Latijns-Amerika, en vooral Azië. Dit is vroeger al in de jaren 1970-1980 gebeurd met de textielnijverheid, die verschoof naar de sweat shops in India, wegens lagere lonen en weinig sociale wetten. De autofabricage zal in het westen de staalnijverheid van de 21e eeuw worden: een bodemloze put waarin miljarden door de overheid zal gepompt worden, net zoals in het Waalse staal in de jaren '80. India en China zullen spotgoedkope auto 's verkopen, tegen dewelke de gesubsidieerde Westerse auto-industrie niet meer zal kunnen optornen.

Onze levensstijl, gebaseerd op fossiele brandstoffen, is ecologisch niet meer vol te houden. Naarmate opwarming van de aarde door de man in de straat aan den lijve zal worden ervaren, zal klimaatopwarming eindelijk gepolitiseerd worden. Er zal een verschuiving plaatvinden naar duurzame energie. Producenten die daar nu al mee bezig zijn, zullen de volgende decennia een groot comparatief voordeel hebben. Milieuvriendelijke auto 's, zonne- en windenergie. Afrika, dit economisch niemandsland, zal misschien opkomen als economische macht, doordat daar zonne-energie gratis en massaal aanwezig is. Zal dit leiden tot een neo-kolonialisme, of zijn de Afrikaanse leiders daar nu al mee bezig?

Als de klimaatopwarming verergert -God verhoede dat- en de kleinburger voelt dit in zijn achtertuin,  dan zal autorijden en met het vliegtuig vliegen gerantsoeneerd worden. Alleen wie kan aantonen dat hij uit economische noodzaak verplaatsingen met de auto of het vliegtuid moet maken, zal mobiliteitsrechten hebben. Die kunnen worden uitgedrukt in uren of in ton verstookte C02. Kleine verplaatsingen met fossiele brandstoffen zullen verboden worden. Naarmate de ecologische kosten worden aangerekend aan de verbruiker, zullen verre vliegtuigreizen peperduur worden. Aan het massatoerisme zoals we dat nu kennen, zal een einde komen. Alleen de superrijken zullen deze mobiliteitsstijl kunnen aanhouden, voor de man in de straat moeten er andere vormen van verplaatsing komen.

Wat met de financiële sector? Speculeren op levensnoodzakelijke produkten van de kleine man, zoals woningen en voedsel zal in toenemende mate gecriminaliseerd worden. De publieke opinie en hun politici zullen bepaalde vormen van economisch gedrag niet meer slikken. Meer en meer economisch gedrag zal onder de noemer 'witteboordencriminaliteit' vallen. Advocaten en rechters zullen op dat vlak meer werk krijgen. Banken die zich specialiseren in micro-financiering, consumentenkrediet in een andere vorm, en duurzaam beleggen zullen een comparatief voordeel verwerven. Exorbitante bonussen voor falende bankiers zullen niet meer getolereerd worden.

3. Welzijn wordt de belangrijkste maatschappelijke parameter

In de rijke landen zal in plaats van het BBP steeds meer gebruik gemaakt worden van alternatieve parameters die het welzijn meten, het Bruto Nationaal Geluk. Nu al zijn er experimenten met andere manieren om rijkdom en geluk te meten. Een hoog inkomen per kop betekent niet noodzakelijk een hoog individueel welzijn. Bv. Costa Rica, dat maar half zo rijk is als België is het gelukkigste land ter wereld. Niet alleen geld is belangrijk, ook levensverwachting, het stressniveau in de arbeidswereld, sociale cohesie, zelfontplooiing, etc.

Totdaar enkele bedenkingen over te verwachten trends. Het is natuurlijk allemaal speculatie, maar ik denk dat de beschreven fenomenen toch 'in de lucht' hangen. Ze zullen wellicht niet zo uitgesproken zijn als ik hier beschrijf, maar toch...

Ik ben redelijk tevreden over de resultaten van de G20-top in Londen. Daar zijn de leiders van de 20 grootste economieën, die 85% van het mondiale BNP vertegenwoordigen, tot een overeenstemming gekomen tot een pakket maatregelen, die de globale economie weer uit het slop moeten helpen.

Ik heb nu geen tijd om dit af te werken, maar hier zie je de eindspeech van de Britse premier Gordon Brown, waarin hij die maatregelen aankondigt. Allebelangrijkst voor mij is dat het internationale financiële systeem hervormd wordt en sterker gereguleerd. Bv. geen exorbitante gouden handdruk meer voor bankiers, die in hun taak hebben gefaald.