Johnsatyricon

De economische crisis houdt me pas sinds enkele maanden bezig. Wellicht net als de meesten van jullie lag ik daar niet wakker van. In de beginperiode gebeurde het allemaal zo ver van ons bed. Ja, toen Fortis ineenstortte, kon ik daar nog mee lachen, want beleggers, dat waren fraudeurs en mensen met zwart geld. Ik kon mijn leedvermaak niet onder stoelen of banken steken. Toen bleek dat de crisis ook de economie en werkgelegenheid bij ons begon aan te tasten, kon ik al minder lachen. Naarmate dit jaar duidelijk werd dat het om een wereldwijde depressie gaat, 'de ergste sinds de jaren dertig', werd ik toch een beetje bang. Misschien zou de crisis ook mij raken.

Anyway, ik begon mij te informeren over wat er gebeurd is, hoe de financiële crisis ontstaan is, welke de oorzaken daarvan zijn, en hoe die vanuit Amerika tot ons is gekomen. Ik heb vroeger wel wat economie gehad, maar mijn belangstelling daarvoor was nogal lauw. Ik begreep niet goed wat economisten bezighield. Want vroeger draaide de economie goed. Het is zoals het leven zelf. Zolang alles meezit in je leven, stel je de vraag naar de zin van het leven niet. Pas als je begint te lijden, ga je je vragen stellen.

Zo begon ik mij te interesseren voor de crisis, door er veel over te lezen. Ik stuitte op de grenzen van mijn competentie, omdat de financiële wereld heel technisch en saai is. Ik ws verplicht mij in te graven in gespecialiseerde beleggersliteratuur, om te begrijpen wat er aan de hand is. Zelfs specialisten kunnen moeilijk begrijpen hoe dit financiële Armageddon is kunnen gebeuren, hoewel er wel overeenstemming bestaat over de hoofdzaken.

Men kan erover discussiëren of dit een conjuncturele of een structurele crisis is van het kapitalisme. Wel denk ik dat die bij ons, in Europa niet zo erg is als in Amerika, waar het allemaal begonnen is. Dit was ook al zo tijdens de Great Depression van de jaren dertig, toen de crisis in Europa milder was dan in Amerika.

Wat is een economische crisis? In de eerste plaats gaat het om een daling van economische parameters, zoals produktie, werkgelegenheid, consumptie, kredietverlening. Die zijn allemaal via een kringloop met elkaar verbonden. Een kringloop die zelfs niet-economisch geschoolde mensen gemakkelijk kunnen begrijpen. Als mensen minder consumeren, dan is er minder produktie, zodat er minder vraag is naar werknemers, die korter moeten werken of afgedankt worden. Grotere werkloosheid betekent een daling van het inkomen, zodat de consumptie nog sterker daalt, etc. Als er minder krediet wort verleend, dan kunnen bedrijven hun investeringsprojecten niet realiseren, of kunnen gezinnen geen huis of auto aankopen, waardoor de produktie van de autofabrikanten en de bouwsector daalt, waardoor arbeiders ontslagen worden, etc.

Eenmaal een crisis ontstaan is, dan gaat die zichzelf voeden. Een economische crisis is in essentie een vertrouwensbreuk. De bedrijven en de gezinnen verliezen hun vertrouwen, hun hoop in de toekomst. Investeringsprojecten worden uitgesteld, gezinnen potten hun geld op, zodat een neerwaartse spiraal ontstaat. berichtgeving over de crisis is niet neutraal: als we in de media platgeslagen worden door het nieuws over de zoveelste ontslagen, of voorspellingen door de OESO en de Nationale Bank dat het binnenlands produkt met 5% zal dalen, dan gaan wij ons daar ook naar gedragen. We gaan ons gedragen alsof we in een ernstige crisis zitten. We stellen bv. grote aankopen op halflange termijn uit. En zo speelt de wet van de self fulfilling prophecy.

Ik herhaal het, in Europa is de crisis al bij al mild. Ik denk niet dat de gemiddelde burger, zolang hij werk heeft, of de overheid zijn uitkering uitbetaalt, ernstig geschokt is in zijn vertrouwen of zijn hoop in de toekomst. Dat is wel het geval in Amerika. De Amerikanen zijn murwgeslagen door het aan diggelen vallen van the American Dream. Er ontstaan Apocalyptische visoenen omtrent de toekomst. Bepaalde 'denktanks' zoals die van Gerard Celente, een trendvoorspeller, voeden het Amerikaanse publiek met boodschappen die onvoorstelbaar zijn: total collapse of the American economy, Obamageddon, hyperinflation, food riots, tax revolts, martial law, civil war, America will become a third wirld country, etc....Men kan zich vragen stellen over welke de verborgen agenda is van mensen zoals Celente, die zulke onheilsboodschappen voortdurend uizenden. Willen ze echt dit tij keren, of sturen ze daar bewust op aan?

Voorspellingen dat Amerika een hyperinflatie zal kennen, hoewel daar momenteel nog weinig tekenen van zijn, voeden het crisisgedrag van de gemiddelde Amerikaan. Gisteren zag ik op Youtube een videootje, waarin gezocht werd naar verborgen tekenen van inflatie. Fabrikanten zouden de inhoud van produkten (bv. van youghurt) verminderen, of de verpakkingen verkleinen, en toch dezelfde prijs aanrekenen. Waar of niet? Zoiets werkt sterk in op het onbewuste van de mens, waardoor crisisgedrag zicht manifesteert, zoals hamsteren.

We kunnen nog lang doorgaan over de psychologische aspecten van crisisgedrag. Ik wil dat je begrijpt dat een economische crisis niet alleen veroorzaakt wordt door reële economsiche gebeurtenissen, maar ook, en misschien nog in grotere mate door psychologische aspecten, zoals verlies van vertrouwen, angst voor de toekomst, waardoor de reële aspecten van de economie nog verergeren. Die psychologische ontreddering is het grootst in Amerika, maar bij ons relatief mild. Laten we hopen dat dit zo blijft.

Hier een amateurvideootje dat beweert dat fabrikanten van yoghourt minder produkt in eenzelfde verpakking steken en toch dezelfde prijs aan te rekenen, om de stijging van de producentenprijzen te camoumfleren. Echt of niet? Dit is minder belangrijk dan het feit dat zo samenzweringstheorieën ontstaan, die het crisisgedrag versterken. Men kan het vergelijken met het wantrouwen van het prubliek in de middeleeuwen, wanneer de vorst nieuwe munten sloeg, die misschien minder goud of zilver bevatten. Dit ondermijnt het vertrouwen van de consument, waardoor crisisgedrag versterkt wordt.