Johnsatyricon

Wat betekent Pasen nog voor de meesten van ons? De meesten van ons zijn niet meer kerkelijk en zijn hun katholieke opvoeding ontgroeid. Ja, de meesten van ons geloven zelfs niet meer in een God. Ik beschouw mezelf niet als onreligieus, maar ik weet eigenlijk niet meer wat de betekenis is van Pasen. Is het de dag dat Christus aan het kruis is gestorven, of is het de dag dat hij verrezen is?

Hoewel we in een a-reigieuze en geseculariseerde samenleving leven, blijft ze de oude christelijke feestdagen in ere houden. Waarom? Voor de vrije dag? Nu ja, Pasen valt altijd op een zondag, dus dat argument telt niet. Voor het gezellig samenzijn in de familie? Mja, maar er zijn andere redenen om samen te komen, die niets met die oude christelijke symbolen te maken hebben. Voor de commercie? Ongetwijfeld, het kapitalisme grijpt alle redenen aan om een helse produktie-en consumptiecyclus in leven te houden.

Misschien houdt de maatschappij die christelijke feestdagen in ere, welsiwaar in een geseculariseerde vorm, omdat ze een zekere ritmering van de seizoenen en de tijd vormgeven. De oude christelijke feestdagen entten zich op heidense natuurfeesten. Pasen zou dan een symbolische viering kunnen zijn van het uitbreken van de lente. Zie de tekst die ik vorige maand daarover schreef: Winterslaap.

Het ziet er niet goed uit voor de katholieke kerk. Juist rond deze tijd weerklinken overal de stemmen van slachtoffers van sexueel misbruik door priesters, pastoors en religieuzen. De katholieke kerk wordt getroffen in haar core business. In het midden van haar, die de God van de Liefde predikt, bevinden zich sujetten, die zich overgeven aan de hoogste vorm van liefdeloosheid, met name sexueel misbruik van de meest machtelozen, de kinderen.

Het zwijgen en toedekken daarvan door de kerkelijke gezagsdragers, dit alles doet het imago en de geloofwaardigheid van de kerk geen deugd. Wat niet betekent dat we in globo heel de katholieke kerk moeten veroordelen, en het kind met het badwater weggooien. Misbruik van kinderen doet zich overal voor, omdat kinderen machteloos staan tegenover de macht van volwassenen, ook achter de façades van zgn. 'fatsoenlijke' families, waar de echtenote zwijgt. Vooral de mensen aan de basis, die zich belangeloos inzetten om een hedendaagse vorm van de christelijke levenswijze te beleven, mogen zich door deze onheilsberichten niet laten ontmoedigen.

Ik denk dat we in de 21ste eeuw de ineenstorting zullen meemaken van het machtsinstituut dat de katholieke kerk is. Zullen we een 21ste-eeuwse variant zien van de Reformatie uit de 16de eeuw? Ik denk het wel, dat katholieke basisgemeenschappen zich zullen organiseren naar protestants model, zonder die wanstaltige en verpletterende machtshiërarchie die de katholieke kerk is. Zelfs de Islam, die velen van ons misprijzen, heeft niet die gecentraliseerde structuur van de katholieke kerk. De katholieke kerk entte zich op de structuren van het Romeinse Rijk, en heeft die -vooral in de Romaanse landen- 1500 jaar overleefd. Dringend tijd dus voor iets nieuws.

Vermits de officiële christelijke symbolen voor de meesten van ons nog weinig betekenen, laat staan begrepen worden, zoeken we het in de richting van een alternatieve lezing van het christendom. Denk maar aan het gigantisch succes van de 'Da Vinci Code' van Dan Brown. Rond deze tijd vinden we daarover veel programma 's op televisie. Volgens de these van Dan Brown zou Christus gehuwd zijn geweest met Maria Magdalena, zouden ze kinderen hebben gehad en hun bloed hebben doorgegeven aan de Merovingische dynastie. Dit zou het geheim geweest zijn, dat de katholieke kerk gedurende 2000 jaar hardnekkig trachtte te verbergen.

Vandaar verhalen over de obscure priester Jacques Saunières en het geheim van Rennes-le-Château. Deze zou namelijk bij verbouwingswerken in zijn kerk op documenten gesoten zijn die dit geheim ontsluierden, waarmee hij de katholieke kerk zou gechanteerd hebben en op die manier fabelachtig rijk zijn geworden. De schimmige figuur van Pierre Plantard, die de zgn. 'Dossiers secrets' in de Parijse Bibliothèque National deponeerde, en zijn verhaal van de Priorij van Sion, waarschijnlijk om als rechtse royalist, opnieuw een monarchie in Frankrijk te installeren. De hotelier, die, om volk te lokken, de mythe van Rennes-le-Chäteau nieuw leven inblies. Ach, het zijn al-te-menselijke motieven, die aan de bais van heel die hype van de Da Vinci Code liggen. Een spannende thriller, boeiende fictie, maar waarschijnlijk niet meer dan dat.

Zo moet men, volgens mij, in de 21ste eeuw op een postmoderen manier met de chistelijke traditie omgaan, als een geheel van symbolen, die  zinvol kunnen zijn om ons beperkt bestaan als aardse, lijdende mens toch enige betekenis te geven...

Hoewel ik sinds enkele weken heel actief ben op deze blog, lijkt mijn leven wel tot stilstand gekomen. Het is alsof ik weggezaakt ben in de modder en met moeite kan bewegen. De dagen rijgen zich aan elkaar als vrijwel identieke goedkope glasparels. Er zijn nog nauwelijks hoogtepunten of dingen om naar uit te kijken.

Weltschmerz en melancholie werpen hun unheimiche schaduw op mijn ziel. Ik heb een gevoelen van verval, verval mijn mijn eigen leven, mijn naasten, de maatschappij. Der Untergang des Abendlandes is van Spengler is nooit ver afwezig. Alles lijkt zo schraal en trooisteloos.

Maar is dit zo abnormaal? We hebben een extreme winter meegemaakt zoals in geen vijftien jaar is voorgevallen. Sneeuw, regen en kou doen de mens naar beschutting zoeken tegen de weerselementen. Knusse huiserigheid is nu het hoogste goed. Veel dieren houden nu hun winterslaap. Ze zetten hun fysiologieën op een lager niveau, om hun energiebatterijen op te laden. Weldra, als de natuur weder ontwaakt, zullen ze fris en monter op zoek gaan naar voedsel, kindjes kopen en de cyclus van het leven verderzetten. Waarom zouden wij als mens niet onderhevig zijn aan die natuurwetten?

In de landbouwmaatschappij, die nauwelijks 200 jaar achter ons ligt, was de winter evenzeer een dood seizoen. De grond lag braak en de mensen hadden weinig te doen. 's Avonds bij het haardvuur griezelverhalen vertellen, wat repartatiewerkzaalheden aan de stallen, de werktuigen en de heggen. Het energieverbruik was laag. Tegenwoordig zouden we dit seizoenswerkloosheid noemen.

Zo voel ik me tegenwoordig: als de boer in De Vlasschaard van Stijn Streuvels, die onrustig de tekenen van de hemel nagaat die hem vertellen dat de lente nakend is, wanneer het tijd is om zijn akkers met vlas te bezaaien. Ja, de winter is in doodsstrijd gewikkeld. Weldra breekt de lente aan en kan het leven weer bloeien. Maar we moeten nog even geduld uitoefenen. We zijn in de vasten, waarin we het vlees derven. Karnaval komt immers van carne vale, vaarwel vlees. Is het niet wonderbaar dat die oude religieuze riten parallellel verliepen met de cyclus van de natuur en het ritme van de landbouwmaatschappij? Waarin dier en mens erop gericht waren om zo weinig mogelijk energie te verbruiken?

De Westerse mens is dit gevoel voor ritmes in de natuur en zijn eigen leven verloren. We verlangen dat we steeds maar actief bezig blijven, van hier naar daar hollen, druk-druk-druk. De agenda als tijdsstructurerend leven heeft de natuurlijke ritmes overgenomen. In plaats van een cyclische tijd zitten leven we nu in een lineaire tijd. Er is geen ruimte meer voor dode momenten, voor inkeer in het zelf, respect voor de tragere fysiologie die eigen is aan de winter.

Weldra breekt het licht door, is het Pasen. Ja, de zoon van God is aan het kruis gestorven om ons, aardse stervelingen, onze zonden te vergeven. Dit betekent, meer psychologisch gesproken, het loslaten van het verleden, onze schuldgevoelens van heb ik dit of dat dat wel goed gedaan, de muizenissen die ons 's nachts kwellen. Zodat we met een opgeschoonde pc, die gezuiverd is van virussen en spam, weer met een fris en monter gemoed een nieuw jaar tegemoet kunnen treden. Persephone, de dochter van de godin van het koren zit nu nog in de klauwen van Hades, de god van de dood, maar welra stijgt ze ten aarde, om die met een gouden tapijt van koren te overdekken...