Johnsatyricon

De oorlog in Afganistan heeft lange tijd in de schaduw gestaan van die in Irak. Nu de Amerikaanse troepen weldra uit Irak zullen terugtrekken, is Afganistan opnieuw op het voorplan getreden. President Obama wil voor eens en voor altijd de Taliban vernietigen, en er zijn hernieuwde grondoffensieven. De laatste tijd vallen er meer en meer Amerikaanse, en vooral Britse soldaten. Zodanig zelfs, dat het Britse publiek, nu het geconfornteerd wordt met de stijgende kostprijs in mensenlevens, afvraagt of het Britse militaire engagement in Afganistan moet verdergezet worden.

Menselijke verliezen zijn natuurlijk nooit aangenaam. Maar het verwondert mij altijd dat er -tenminste aan de Westersekant- zo weinig soldaten sneuvelen in moderne oorlogen. Zo zijn er bv. sinds het begin van de oorlog in Afganistan 184 Britse soldaten gesneuveld. Als je dat vergelijkt met bv. de Tweede Wereldoorlog, dan zijn mensleijke verliezen bijna verwaarloosbaar klein. Natuurlijk zijn moderne oorlogen niet vergelijkbaar met WOII. Het zijn lokaal beperkte conflicten en hoofdzakelijk counter-insurgency wars, stijd tegen rebellen en niet-reguliere troepen.

Dat er -gelukkig- zo weinig soldaten sneuvelen in recente oorlogen, komt mijns inzien door twee factoren: 1) de voortschrijdende militaire technologie, waardoor soldaten een bescherming hebben die in WOII ondenkbaar was 2) de stijgende waarde van een mensenleven (althans in het Westen). De publieke opinie, die door de massamedia bijna in real time wordt geïnformeerd, pikt het niet langer meer dat duizenden of tienduizenden doden vallen in oorlogen die hen niet rechtstreeks aanbelangen. Zo is ook de oorlog in Viëtnam geëindigd, omdat het Amerikaanse publiek ziek werd van de dagelijkse body bags, die per helikopter werden aangevoerd op het tv-scherm. Daarom gaan militaire leiders uiterst voorzichtig om met hun menselijk kapitaal.

Hier een aangrijpende filmpje van 40 Britse soldaten killed in action (K.I.A.). Door oorlog zo te personaliseren, grijpt die ons als mens aan. Het is waarschijnlijkt gemaakt door soldaten van een Britse eenheid, die hun gevallen kameraden willen eren.

Bestaan er ook dergelijke filmpjes die de slachtoffers aan de andere kant eren? De onschuldige burgers? De Palestijnse kinderen? Iraakse vrouwen en kinderen? Afgaanse dorpsinwoners? Zulke filmpjes zullen waarschijnlijk moeilijk te vinden zijn. De Westerse media -waartoe ook Youtube behoort- zijn selectief in het belichten van menselijk lijden. Als Maddie McCan verdwijnt, hoe erg dit ook is, wordt dit tot in den treure belicht, maar niemand laat een traan voor een dood Palestijns kind.

I saw the movie 'The last days of Patton', about the famous American General George S. Patton (1885-1945) in World War II. It 's about the last months of his life before he was killed in a car accident in december 1945.This is a crucial scene, in which Patton is relieved of his command by his boss (and former friend) Eisenhower. I think the two characters are very well casted. They resemble very well the pictures of the real Eisenhower and Patton I know

Also the difference in personality between the two great men: Eisenhower, the diplomat and politician (he later became President of the United States), and Patton, the pompous, brutal and arrogant mouth.

There are some very nice statements in it. Although a brilliant strategist, Patton was notorious for his arrogant big mouth, which put him always in serious troubles with Dwight 'Ike' Eisenhower, Supreme Alied Commander. The word he most often used was 'suns-of-bitches'.

His worst offence was the slapping in the face of two wounded American soldiers who suffered from shell-shock. He accused them of being cowards. This incident, in Sicily 1943, provoked furious reactions of both the American press and his military superiors Eisenhower and Bradley.

The American press compared Patton with Hitler, and they portayed him in a cartoon with a swastica underneath of his boot, while kicking the two soldiers in the butt.

As a result, Patton was relieved from his command, only to play a military role again after the landings in Normandy in juli-august 1944. Then he broke through the German defensive lines with the Sherman-tanks of his 3rd Army, dashing to liberate Paris. He is also best known for the relieving of the encircled American forces in Bastogne during the Battle of the Bulge in the Ardennes (december 1944).

Patton 's complex personality

Anyway, the movie I saw yesterday is not about his military achievements, but about the very complex human character that Patton was. He was brilliant, arrogant and completely undiplomatic, but he also wrote beautiful love poems for his eternally beloved wife Bea.

He had a fenomenal knowledge about human history. He foresaw the clashing between the Americans and the Soviet Russians. In a quote of which I don 't remember the exact words he says:
"The war with Germany is over, they say. They think we killed the last dictator in history. They 're wrong. Every generation gives birth to a new dictator."

We now all know these were prophetic words. Think of Stalin, Mao, Pol Pot, Saddam Hoessein, Bush (?).

While discussing the anti-fraternising policy of Eisenhower that forbade American soldiers to flirt with German girls and women, he said:

"You can 't control sex. All that moralistic garbage! When morals go down, morale goes up."

In this movie there are also beautiful statements and words of other characters:

Patton and General Harper, his Chief-of-Staff, are driving in a car. They notice that Willy, Patton 's beloved dog, is scratching itself. Then Harper says:

"They say a resonable number of fleas is good for a dog. Keeps him from brooding...over being a dog."

I interpret this as follows: people need all these little problems and frustrations to complain about. These they need, in order not to think about the human existential situation, such as the eternal human lack, the passing away of things and people, and the inevitable death...

Ik heb dit clipje gekozen uit de film 'Alatriste', omdat het een goed beeld geeft van hoe de oorlogsvoering in de eerste helft van de 17de eeuw eraan toeging. Het speelt zich af tijdens de slag om Rocroi (1643), in de zoveelste oorlog tussen de aartsvijanden Spanje en Frankrijk.

De musketiers

De held van het verhaal, 'kapitein' Alatriste, een aan lager wal geraakte avonturier, maar een zeer dapper soldaat, is een musketier in het Spaanse leger. Bij musketiers denken wij spontaan aan de 'Drie musketiers' van Alexandre Dumas. We denken dat ze vooral met degens vochten. Maar neen, het waren elite-soldaten die gespecialiseerd waren in het schieten met musketten.

Sinds het eind van de middeleeuwen hadden de draagbare vuurwapens een grote ontwikkeling ondergaan. Uit de primitieve haakbus ontwikkelde zich de musket, een wapen dat zo zwaar was dat het met een vork ondersteund diende te worden tijdens het vuren.

Wat je ook heel goed ziet in het begin van dit clipje, is dat de musket diende aangestoken te worden met een brandende lont, een soort koord die om het geweer gewikkeld was, soms rond de linker- of rechterpols. Het was een hele klus om deze lont brandende te houden, en je ziet Alatriste erop blazen om hem brandend te houden.

Als de vijandelijke cavalerie naderde, plantten de musketiers hun vork in de grond, legden hun musket erop en staken de brandende lont in de kruitpan, waardoor het schot afging. Dan trokken ze zich snel terug en een volgende lijn van musketiers trad aan om te vuren.

De musketiers die zich hadden teruggetrokken, herlaadden hun wapens, dit betekende het reiningen van de loop met een laadstok, het gieten van fijn kruit in de kruitpan, grof kruit in de loop en tenslotte de kogel. Dit alles kostte verschrikkelijk veel tijd. We zijn nog zeer veraf van de automatische geweren, die wij uit Rambo-films gewoon zijn.

De tactische eenheid binnen het Spaanse leger was de tercio, grosso modo vergelijkbaar met het latere regiment, zo 'n 3000 man van piekeniers en musketiers. Over de musketiers hebben we het al gehad, maar wat was de functie van de piekeniers?

De piekeniers

Sinds de late middeleeuwen kwam het zwaartepunt in het gevecht langzamerhand bij de infanterie te liggen, terwijl voordien de gepansterde aristocratische ruiterij domineerde. De Zwitsers, Europa's meest geduchte huurlingen, ontwikkelden de tactiek van zware blokken met lange pieken gewapende infanteristen. Daartegen konden de gepansterde ruiters te pletter lopen.

De Spaanse tercios namen de tactiek van de piekeniers over. Zo 'n zware massa van met lange lansen gewapende soldaten was een geduchte eenheid. In dit filmpje hoor je, terwijl de Franse infanterie aanvalt, de Spaanse bevelhebber roepen: "picas!", waarna de eenheid zich omvormt tot een gigantisch stekelvarken, waar de ruiterij moeilijk doorheen kon komen.

De musketiers daarentegen vormden een mobiele eenheid die meestal op de hoeken of de flanken van de piekeniers stonden opgesteld. Ze konden zich daarnaartoe bewegen waar de druk op het blok van de piekeniers het grootst was. De musketiers vormden een ander soort soldaten dan de piekeniers. Piekeniers moesten vooral fysieke kracht en gehoorzaamheid hebben om de formatie in stand te houden, terwijl de musketiers meer op eigen verantwoordelijkheid beslissingen konden nemen. 

Op gravures uit de 16de-17de eeuw zie je dikwijls die gigantische blokken van stekelvarkens van piekeniers. Het schilderij van Velasquez, dat de overgave van Breda (1625) aan de Spaanse bevelhebber Spinola voorstelt, wordt trouwens 'las lanzas' genoemd, omdat je daar weer die enorme lansen van de piekeniers op de achtergrond ziet. 

Vlaanderen is de hel

Er is trouwens een mooi Spaans spreekwoord: poner una pica en Flandes:  een piekenier in de Nederlanden inzetten, wat zoveel betekent als 'een hopeloze taak aanvatten' (wegens de onverzettelijkheid van de 'Nederlanders' tegen het Spaanse leger)...

Zeer interessant vond ik het gesprek van 'kapitein' Alatriste (die in Vlaanderen had gevochten) met Olivarez, de eerste minister van de Spaanse Koning Filips IV. Op de vraag van Olivarez wat hij over 'Flandes' denkt, antwoordt Alatriste:

"t Is het einde van de wereld, Excellentie.
Toen God Vlaanderen schiep, verlichtte hij 't met een zwarte zon, 'n ketterse zon, die je niet verwarmt, of je doorweekte botten droogt.
' t Is een raar land, bewoond door mensen die ons vrezen en verachten, die ons nimmer vrede zullen schenken.
Een Mens raakt er meer kwijt dan slaap.
Vlaanderen is de hel!"

Ik heb het volgende clipje gekozen, een ode door een Spanjaard aan de Spaanse tercios, die door vriend en vijand werden gevreesd en bewonderd. Het waren ongetwijfeld de dapperste soldaten van Europa uit die tijd, en ze werden als bijna-onoverwinnelijke beschouwd. Nochtans was het Spaanse leger uit die tijd een multinationaal leger. Naast de harde kern van Spanjaarden, waren er ook Duitse, Italiaanse en Waalse (!) tercios.

Ik vind het gewelidg hoe die kerel multimedia weet te bespelen, na die halve inuut Spaans gelul, dat ik niet begrijp. Maar dan geeft hij op elke eerste tel van de maat 4/4 een nieuw beeld. Gentlemen, dit is iets om te bestuderen, de relatie tussen beelden en muziek!

Neen, het is niet wat je denkt, het gaat om het Tet-offensief in 1968, tijdens de oorlog in Vietnam. Het geregelde Noordvietnamese leger lanceerde een massale aanval op een dertigtal steden in Zuid-Vietnam en vormde een serieuze bedreiging voor de Amerikaanse militaire aanwezigheid. Symbolisch hoogtepunt was de inname door de Vietcong van de Amerikaanse ambassade in Saigon. Hoewel het Tet-offensief uitliep op een militaire overwinning van de Amerikanen, leden ze een morele nederlaag. Want het Amerikaanse publiek werd nu voor het eerst massaal op televisie met de oorlog in Viëtnam geconfronteerd, met de eindeloze body counts (ik herinner mij nog flarden daarvan als kind). Het Tet-Offensief was het begin van het einde voor de Amerikanen in Vietnam. Analogie met het heden?

Ook tijdens de oorlog in Irak worden er grappen gemaakt...