Johnsatyricon

De hybris van de corrupte Wall Street bankiers kent geen grenzen. De publieke opinie begint te beseffen dat de redding (bail outs) van de banken neerkomt op de grootste gelegaliseerde diefstal ooit, zonder dat daar iets tegenover staat in termen van jobcreatie en welvaart voor de kleine man. De bankiers voelen de druk van de woedende belastingbetalers en voelen zich genoodzaakt zich te rechtvaardigen. Blankfein, de CEO van investeringsbank Goldman Sachs, de grootste Wall Street-hyena sinds de ondergang van Lehman Brothers, zegt dan maar botweg dat de banken "Gods werk doen". Ze verzamelen volgens deze afgezant van de Heer kapitaal om investeringen van bedrijven te financieren, die welvaart en jobs scheppen. Wat een leugen! De banken verlenen allang geen krediet meer aan bedrijven die iets nuttigs willen doen. De banken zijn casino 's geworden op kosten van de belastingbetaler, die alleen weddenschappen verrichten in de pure financiële sfeer, die volledig van de reële sfeer is losgekomen.

Men had beter heel die crapuleuze kliek van Wall Street failliet laten gaan en al die miljarden direct in de echte economie geïnvesteerd, bv. door grootschalige openbare werken, zoals dat het geval was in de jaren dertig met de New Deal onder Roosevelt. Stilaan begint dit besef in de publieke opinie door te dringen. De ongehoorde waanzin van de CEO van Godman, die zegt dat de banken Gods werk doen, is niets anders dan de idelologische rechtvaardiging van een stervende klasse van parasieten, die haar sociaal nut niet meer kan aantonen, en dan maar zegt dat het Wall Street- casino rechtstreeks op de wil van God berust. Het doet mij denken aan de ideologische rechtvaardiging van de oude feodale parasietenelites uit het Ancien Régime ten tijde van de Franse Revolutie...

Voor zover u het nog niet wist: het Amerikaanse General Motors (GM) heeft de geplande Opel-deal met Magna afgeblazen. Het tijdstip en de manier waarop dit wereldkundig werd gemaakt, was symbolisch gekozen om de macht van Wall Street over Europese leiders maximaal te affirmeren. De Duitse bondskanselier Angela Erkel had net haar rede voor het Amerikaanse Congres gehouden, waarin ze de Duits-Amerikaanse vriendschap bezong, en waar ze een staande ovatie van de congresleden in ontvangst nam. Net voor haar terugkeer naar Europa kreeg ze te horen dat de geplande Opel-deal met Magna niet doorging. Obama had het niet nodig gevonden om dit aan Merkel mede te delen, hoewel de Amerikaanse overheid voor 60 % eigenaar is van GM. Tja, Angela, als je het spel met de grote jongens van Wall street-US Government speelt, moet je tegen een uppercut kunnen.

In dit videootje geeft Max Keiser een scherpe visie op dit lang aanslepende Opel-dossier. Vooreerst de vraag waarom GM opeens terugkomt op haar plannen om het Europese Opel te verkopen aan Magna? De deal werd ontworpen toen de financieel-economische crisis nog in volle hevigheid woedde, en GM wou eieren voor haar geld, cash dus uit de verkoop van assets. Nu het eruit ziet dat het financiële casino, dat tegenwoordig economie heet, terug op volle toeren begint te draaien, oordeelt GM dat het Opel liever voor zich wil houden, niet om daar auto 's mee te maken, maar om het uit te kleden, tienduizenden arbeiders te ontslaan, en de interessantste stukken door te verkopen. Zo werkt de hyena-maffia van Wall Street, het Amerikaanse financierskapitaal is niet geïnteresseerd in fysieke produktie, nog minder in arbeiders, die veroorzaken alleen maar last. De banken van Wall Street, die zich met het Amerikaanse overheidsapparaat hebben gelieerd, zien de economie enkel nog in functie van financiële transacties: verkopen  van assets, kredieten, derivaten, waarin fysieke produktie en jobs nog slechts een voetnoot zijn. Het haaienkapitalisme en haar bondgenoten in de Obama-administratie is zeer gevaarlijk voor de wereld. Ik heb het al dikwijls gezegd: we zitten in een staatsgesubsidieerd financieel vampierkapitalisme dat alles opslokt.Het is hoogtijd dat we de links-rechts tegenstelling overstijgen en wereldwijd een tegenmacht tegen Wall Street vormen. Van onze regeringen zal het niet meer komen, we moeten het zelf doen, door ons met elkaar te allieren, ongeacht onze ideologische achtergrond... 

Volgens The Independent zouden er geheime besprekingen geweest zijn tussen de olieproducerende landen uit het Midden-Oosten, China, Japan en Frankrijk, om de dollar niet meer te gebruiken in de oliehandel. In de plaats daarvan zou een korf van munten komen van de betreffende landen.

Er is al langer ontevredenheid over de rol van de dollar in de wereldeconomie, maar deze keer lijkt het toch wel concreter te worden. Het zou een eerste stap zijn in de ondergang van de dollar als internationale reservemunt. Om dit te begrijpen moeten we een stapje teruggaan in de geschiedenis. Vroeger was het geld in de wereld gebaseerd op goud. Dit betekent dat het geld in principe inwisselbaar was tegen goud. In 1971 schortte de Amerikaanse president Nixon de inwisselbaarheid op van de dollar tegen goud. In de plaats daarvan werd de dollar de internationale reservemunt. Dit systeem kan maar werken als er vertrouwen is in de dollar en de monetaire autoriteiten die de dollarvoorraden beheren.

China heeft enorme schuldvorderingen tegenover de Verenigde Staten, uitgedrukt in dollars. Door de continue waardevermindering van de dollar worden de Chinese dollartegoeden steeds minder waard. Dit kan natuurlijk niet blijven duren. Er groeit ergernis over de enorme Amerikaanse overheidstekorten en het bijdrukken van dollars door de Federal Reserve.

Imperialisme houdt naast militaire en geopolitieke macht ook de macht in om de spelregels aan anderen op te dringen, met name het gebruik van de eigen munt. Politiek-militair is Amerika aan haar ondergang begonnen, de oorlog in Afghanistan kan niet meer gewonnen worden. Op vlak van de reële economie is Amerika een ruïne, met een officieuze werkloosheidsgraad die naar de 15 à 20% gaat, niettegenstaande een gezwollen financieel waterhoofd. Ook het laatse bolwerk van het US-imperialisme, de dollar, is aan zijn doodstrijd begonnen. De goudprijs heeft alvast een historisch hoogtepunt van 1000 dollar per ounce bereikt.

Zal ik het nog meemaken, dat het collectieve bewustzijn zodanig evolueert, dat personen en instellingen die door hun roekeloos gedrag en graaizucht de wereldeconomie ontredderen, aangeklaagd en voor een rechtbank gebracht worden, die de vergelijking met het Tribunaal van Neurenberg kan doorstaan? Toen werd het concept 'misdaden tegen de mensheid' uitgevonden. Kan men niet een gelijkaardig juridisch begrip smeden voor misdaden in de economische sfeer, zoals we de afgelopen jaren gezien hebben, en waarvan we de gevolgen nog jaren zullen zullen dragen?

Als men de vraag stelt: wie draagt de grootste verantwoordelijkheid voor de huidige economische crisis, dan wijzen veel ingewijden in de richting van Alan Greenspan, hoofd van de Amerikaanse centrale bank tussen 1987 en 2006. De centrale bankier van Amerika is, naast de Amerikaanse president, de machtigste man ter wereld. Hij is verantwoordelijk voor het monetaire beleid. Zijn belangrijkste wapen is de rente, de prijs die bankiers moeten betalen voor geld van de centrale bank. Sinds 9/11 had hij de rente verlaagd tot een bespottelijk laag niveau, zodanig dat geld vrijwel gratis was. Biljoenen dollars raakten in circulatie en konden hun destructief werk verrichten.

Terwijl het net de taak is van de centrale bank om in geval van oververhitting van de economie de geldkraan toe te draaien, door het verhogen van de rente. Greenspan heeft dat niet gedaan. Integendeel, Professor Roubini, bijgenaamd 'Doctor Doom', één van de weinigen die waarschuwden dat het Amerikaanse financiële systeem op een catastrofe afstevende, zegt daarover: 'De taak van de centrale bank is om de punchkom weg te nemen, als de party uit de hand dreigt te lopen, om speculatieve bubbles te vermijden. In de plaats daarvan liet de centrale bank niet enkel na om de punchkom weg te nemen, meer nog, ze goot wodka en whisky in de punchkom en andere toxische stoffen, om iedereen dronken te maken met irrationele exuberantie.'

Meer nog, hij had de macht om de hypotheekjungle te reguleren, en hij heeft dat niet gedaan, hij was zelfs de belangrijkste stimulator van de toxische financiële innovaties. Op 23 oktober 2008 verscheen Alan Greenspan voor een parlementaire onderzoekscommissie. Hij zag er vermoeid uit en berouwvol, voor zover iemand als Greenspan berouw kan voelen. Het leek alsof zijn wereldbeeld in stukken was uiteengevallen. Gevraagd of hij vergissingen had gemaakt, antwoordde Greenspan dat hij gedeeltelijk fout was geweest. Hij gaf toe dat zijn geloof in de zelf-regulerende kracht die van het individuele eigenbelang van economische actoren uitgaat, verkeerd was. Hij was persoonlijk geschokt door de gebeurtenissen die zich ontvouwden.

Critici zeggen dat het belachlijk en naief is om te denken dat de haaien van Wall Street belangstelling zouden hebben om zichzelf in te tomen en te reguleren. Men moet erkennen dat de leidinggevenden van grote banken zich lieten leiden door belangen, die ingingen tegen het algemene belang. Niettegenstaande Greenspan zichzelf berouwvol op de borst klopt, toegeeft dat hij fouten heeft gemaakt, behoudt hij zijn geloof in het principe van vrije competitieve markten. Geen enkele markt werkt perfect, maar er is in zijn visie geen alternatief.

Ik zie tot mijn genoegen dat de Europese landen in voorbereiding van de G20 in Pittsburgh, een stevige vuist maken tegen de bonuscultuur, ongetwijfeld om Washington onder druk te zetten, die tegen een regulering van bonussen is. We zullen wel zien. De soep wordt nooit zo heet opgegeten als ze opgediend is...

Eén jaar geleden brak de financiële crisis uit  De katalysator hiervan was het failissement van de Amerikaanse investeringsbank Lehman Brothers. Het was het grootse faillissement uit de Amerikaanse geschiedenis. Op televisie waren deze week veel interessante programma 's te zien over de crash van deze financiële gigant. Er is zelfs een tv-film over gemaakt, in de vorm van een financieel-economische thriller. Lehman Brothers was hét symbool van de hybris van het financiële kapitalisme van Wall Street. Dick Fuld, de CEO van Lehman, was de ongekroonde koning van Wall Street Hij was grenzeloos ambitieus en agressief. Niet voor niets werd hij 'de gorilla' genoemd. Hij wou al zijn concurrenten waaronder Goldman Sachs verpletteren en opslokken.

Lehman Brothers verdiende miljarden dollars aan de vastgoedboom, en nam daarbij grenzeloze risico 's. Onder president Bush werden alle remmen van gezond verstand en besef van grenzen overboord gegooid. De FED, de centrale bank, voerde onder leiding van Alan Greenspan een expansief monetair beleid van goedkoop geld en goedkoop krediet. Elk Amerikaans gezin moest via een hypotheek een eigen woning verwerven. Daarbij was geen kapitaalinleg nodig, weldra zelfs geen bewijs meer van inkomen. Dat sommige gezinnen weleens hun hypotheek niet zouden kunnen afbetalen, werd niet als een probleem gezien, want de banken konden in dat geval hun woningen aanslaan. Vermits de huisprijzen tot in de hemel bleven groeien, konden de banken de aangeslagen woningen met winst verkopen.

Lehman Brothers was zeer actief op de hypotheekmarkt. Nog in extremere mate dan haar concurrenten deed ze aan 'leverage': krediet verlenen op basis van geleend geld. In een stijgende markt kan je met leverage gigantische winsten maken, maar als de zaken slecht gaan worden de verliezen evenees exponentieel groot. De verhouding van eigen kapitaal tot schulden was 1 op 40. Lehman stond ook aan de spits van complexe financiële producten zoals CDO's, 'collateralized debt obligations'. Hypotheken werden samengebundeld en verpakt in waardepapieren, die aan andere banken en aan beleggers verkocht werden. De ratingbureau 's , die het risico van financiële producten moesten waarderen, speelden het spelletje mee en gaven de gestructureerde produkten het predikaat 'veilig. Door het risico dat inherent was aan deze 'rommelkredieten' en 'vergiftigde activa' als een hete aardappel door te spelen aan de rest van de wereld, dacht men uiteindelijk het risico zelf te kunnen uitschakelen. De CDO 's waren zo ingewikkeld, dat slechts weinigen ze echt begrepen, laat staan de kleine belegger, die een kat in een zak kocht.

Maar de bubble kon natuurlijk niet blijven duren, Die barstte in 2007-2008. Steeds meer gezinnen konden hun hypotheek niet afbetalen, en de banken zaten plots met een gigantische stock aan woningen. De vastgoedprijzen stortten in, de CDO 's waren opeens waardeloos geworden. Ook Lehman Brothers werd zwaar getroffen door het leeglopen van de zeepbel. Haar aandelen kelderden: op 9 september 2008 verloor het 40% van haar beurswaarde. Lehman stevende op een bankroet af.

Vraag was of de overheid de bank zou redden, net zoals ze Bearn Stears had gered. Maar dit was een kleine bank, die niet met Lehman Brothers kon vergeleken worden. Op 13 september 2008 riep Hank Paulson, de Amerikaanse Minister van Financiën, de hoofspelers van Wall Street -bijgenaamd de 'Masters of the Universe'- bijeen in de gebouwen van de New York FED om een reddingsplan voor Lehman Brothers uit te werken. Paulson deelde mee dat er geen belastinggeld beschikbaar was om Lehman te redden. Wall Street moest het zelf doen, want als Lehman crashte, zouden ze allemaal meegesleurd worden en waren de gevolgen niet meer te overzien. De Bank of America en het Britse Barclays, die belangstelling hadden om Lehman Brothers over te nemen, haakten op het laatste moment af. Merril Lynch, de concurrent van Lehman Brothers, dat zelf in de problemen zat, zag haar kans schoon om eieren voor haar geld te kiezen, en liet zich door de Bank of America overnemen.

Lehman Brothers was niet meer te redden, en de overheid dwong de bank op 15 september 2008 om in faling te gaan. De rest van het verhaal is bekend. De instorting van Lehman Brothers zond schokgolven uit over het hele financiële systeem in de wereld, en leidde tot een economische depressie, zoals we die sinds WOII niet meer hebben gekend. Dick Fuld van Lehman Brothers was hét symbool van het extreme graaikapitalisme, gebaseerd op hebzucht, een gevoel van almacht en geloof in de eigen onkwetsbaarheid.

Er is veel gespeculeerd over persoonlijke factoren in de saga van Lehman Brothers. Dick Fuld maakte door zijn agressieve persoonlijkheid veel vijanden in het kringetje van Wal Street, de FED en het Ministerie van Financiën. Het was bekend dat Dick Fuld en Hank Paulson, de Minister van Financiën elkaar haatten. Was dit een menselijke factor waarom de Amerikaanse overheid niet met geld over de brug wou komen om Lehman te redden? Temeer daar kort nadien de regering Bush 700 miljard dollar op tafel legde om bedrijven in moeilijkheden te ondersteunen. Sommigen spreken van een afrekening binnen het milieu, waardoor anderen zoals Goldman Sachs er beter van werden. Critici zeggen dat het beter was geweest om Lehman Brothers te redden, waardoor de wereldwijde crisis niet zo erg zou geweest zijn.

Nu, één jaar later, is het ergste van de crisis voorbij. Of we daaruit veel geleerd hebben? Ach, ik denk het niet. De banken keren weer zoals voorheen torenhoge bonussen uit aan hun traders. Ze vertonen weer net datzelfde gedrag, dat de crisis heeft veroorzaakt. Eén ding moet je het kapitalisme wel nageven: het is enorm veerkrachtig. Maar we zijn nu al de zaden aan het zaaien voor een volgende crash, nog vooraleer deze crisis goed en wel is uitgewerkt... 

Waaraan herken je de onbewuste consument? 1) hij gebruikt geen herbruikbaar zakje  2) hij heeft geen voordeelkaart. Het eerste kenmerk is duidelijk: deze consument heeft geen besef van de schaarste van grondstoffen op deze eindige aarde. Uit luiheid, onverschilligheid, of onwetendheid vergroot hij de plastiekberg, houdt hij de overproduktiemachine die de huidige economie is, mede in stand. Hij zorgt er voor dat produktiefactoren in afvalverwerking moeten ingezet worden, die beter ergens anders kunnen gebruikt worden. Natuurlijk is de impact van deze consument verwaarloosbaar klein, maar alle consumenten samen die hetzelfde doen, zorgen voor de hierboven beschreven fenomenen.

Het tweede kenmerk, geen voordeelkaart gebruiken, is misschien minder duidelijk. Hij laat gedrag achterwege dat hem op langere termijn voordeel oplevert. Als hij altijd een voordeelkaart zou presenteren, dan zou hij na voldoende punten gepsaard te hebben, bv. een voordeel van 5 euro ontvangen. Door dit niet te doen verbruikt hij meer hulpbronnen dan hij nodig heeft, zodoende houdt hij de extreme geldmachine die de huidige economie is, mede in stand.

Met dit voorbeeld dat sommige mensen misschien belachelijk zullen vinden, want 5 euro is voor hen niets waard, wil ik een stelling poneren, nl. dat een groot deel van de welvaart boven het levensnoodzakelijke minimum bestaat uit verspilling, een mentaliteit van onverschilligheid ten aanzien van -uit planetair oogpunt bekeken- schaarse goederen. Een groot deel van de welvaart boven het biologisch minimum wordt verspild in luxediensten, zoals flashy verpakkingen, marketing- en reclamekosten, ziekmakende reclames op de commerciële zenders, en winsten van multinationale ondernemingen.

Ik loop al langer rond met het idee van een andere soort economische theorie uit te bouwen, gebaseerd vanuit het oorspronkelijke paradigma van de economische wetenschap, met name het schaarsteprincipe. Dit houdt in dat elke schaarse produktiefactor, bv. één uur menselijke arbeid, of één ton graan, verschillende alternatieve aanwendingen kan hebben. Het huidige economische paradigma gaat enkel uit van het winstprincipe, dit betekent dat die aanwending van produktiefactoren, die aan een particuliere onderneming de hoogste winst oplevert, als de enig juiste wordt beschouwd. Als men dit tot in zijn extreem doortrekt, dan kan men op macro- of op systemisch niveau vernietiging van waarde hebben, bv. door vervuiling, opwarming van de aarde, uitputting van de grondstoffen, etc. De financieel-economische crisis is een schitterend voorbeeld om aan te tonen dat het ongelimiteerd winstprincipe op microvlak, tot vernietiging van waarde op macrovlak leidt. 

Ik haal misschien nogal wat dingen door elkaar, maar dit is eigen wanneer men een nieuwe theorie wil formuleren, die buiten de lijntjes kleurt van de economische handboeken, die ik zeer eenzijdig en voor het voortbestaan van de mens ronduit gevaarlijk vind. 

De crisis is voorbij! Laat de champagnekurken knallen! Steek uw neus vol met cocaïne! Pronk weer met uw Rolex-horloge! Wij, de belastingbetalers, hebben de banken van de ondergang gered, en hebben ons daarvoor voor jaren in de schulden gestoken, en er zal gesnoeid moeten worden in de sociale zekerheid. Geen nood, de banken zijn gered! Ze verdienen weer miljoenen en delen torenhoge bonussen uit, alsof er niets gebeurd is. "Privatisering van de baten en socialisering van de kosten", dat is het grondmaxime van de wereld waarin we leven.

Hoera! We hebben het domme kiesvee bij hun pietje gepakt, denken de bankiers. Ze hebben de leugens geslikt van de regeringspartijen en de door ons gecontroleerde massamedia. Wij zijn immers te groot om failliet te gaan, wij vormen een 'systeemrisico'. Derhalve kunnen we altijd bij de staat aankloppen om ons te ondersteunen als we teveel risico hebben genomen. Aan 'moral hazard' (moreel risico) vegen wij ons duur gat af. Het is toch normaal dat wij onze risico 's op de gemeenschap afwentelen, wanneer het verkeerd gaat? Wij zijn immers te groot, te machtig om in te storten. Wij zijn de Ubermenschen van de wereld, wij zijn de matrix, koning, keizer, admiraal, voor het kapitaal knielen ze allemaal.

Hoera! De crisis is voorbij! Opnieuw business as usual, alsof er niets gebeurd is. Het klootjesvolk blijft immers alles slikken!

Welcom to America, an emerging third world country...

Duitsland kende na Wereldoorlog I een verschrikkelijke financiële crisis, met een hyperinflatie, waarbij één brood miljoenen Rijksmarken kostte. Arbeiders werden meerdere malen per dag uitbetaald, waarbij hun vrouwen het loon met de kruiwagen kwamen afhalen. Die holden onmiddelijk naar de winkels om daar levensmiddelen te kopen, want een paar uur later zouden de prijzen weer met een paar miljoen gestegen zijn.

Het Dadaïsme was een artistieke stroming, die reeds tijdens WO I ontstaan was. De Dadaïsten namen genadeloos de waanzin van de slachtpartijen in de loopgrachten op de korrel. Ook de financiële crisis ontsnapte natuurlijk niet aan hun satyrisch vizier. Hier hoor je Kurt Schwitters, één van de voormannen van het Dadaisme, over dit thema. Zijn zogenaamde akoestische poëzie. Hij ridiculiseert daarmee de beleidsmensen en economen, die maar wat rondlullen, en zelf niet begrijpen wat er gebeurt, laat staan dat ze er iets aan kunnen doen. Analogie met de huidige financiële crisis?

Ongeveer rond dezelfde tijd als de akoestische poëzie van Dada, was er een obscure Beierse volksmenner, genaamd Adolf Hitler, die een mislukte putsch naar de macht deed. Hij vloog de gevangenis in en schreef daar een boek, genaamd 'Mein Kampf', met de welbekende gevolgen...

De Franse bank BNP Paribas, dat Fortis heeft overgenomen, heeft ongeveer een miljard euro opzijgezet om in de vorm van bonussen uit te keren aan haar traders. Uitgerekend volgende maand buigt een kamercommissie zich in ons land over de aanbevelingen om de grote bonussen aan banden te leggen.

Dit zorgt voor heel wat ophef bij onze zuiderburen, maar ook in ons land zijn er kritische stemmen. Na de overname van Fortis Bank door BNP Paribas, beschikt de Belgische overheid over 9,3% van het kapitaal en 11,6% van het stemrecht. Kamerlid Ben Weyts van N-VA vraagt zich af of de Belgische regering van plan is om op te treden tegen deze beslissing.

De Belgische regering heeft als aandeelhouder in BNP Paribas de plicht om zich kritisch te uiten over dit verkeerde signaal. De banken zijn door ons, belastingbetalers, van het faillissement gered. In  ruil voor ons geld hebben we het recht om te eisen dat er meer verantwoordelijkheid en ethiek is in het bankwezen. "Privatisering van de baten, socialisering van de kosten", gaan we weeral datzelfde liedje horen?

Ik nodig alle welwillende parlementsleden dan ook uit om hierover een krachtige parlementaire vraag te stellen. Of het veel zal uithalen, dat betwijfel ik, maar het gaat tenminste om het gebaar...

Ook in America betaalt de belastingbetaler de exorbitante bonussen van Wall-street traders. De ultieme kapitalistische natte droom: het turbokapitalisme gefinancierd door de loon-en schuldslaven...

De belangrijkste sociale kritiek op het systeem gebeurt momenteel in Amerika, het kloppende hart van het kapitalisme. Net daar heeeft het geld-en kredietsysteem de grootste verwoesting aangericht op sociaal, moreel en spiritueel vlak. Steeds meer mensen houden zich bezig met het bestuderen van het geldsysteem.

Geld wordt gecreëerd vanuit schuld, via leningen in het kredietsysteem. Als een bank 1.000.000 euro aan deposito 's heeft, dan houdt ze 100.000 euro in kas en leent 900.000 euro aan schuldenaar 1. Die plaatst die 900.000 euro op de rekening bij zijn eigen bank. Bankier 2 houdt 90.000 in kas en leent 810.000 uit aan schuldenaar 2, die dat bedrag op zijn bankrekening bij bankier 3 plaatst. Bankier 3 houdt daarvan 81.000 in kas en leent 729.000 uit, enz. enz. De totale geldhoeveelheid of de hoeveelheid geld waarover schuldenaars 1, 2 en 3 kunnen beschikken is nu al 2.439.000 euro, vanuit het oorspronkelijk bedrag van 1.000.000 euro. Men ziet dat het telkens om hetzelfde geld gaat dat ontleend wordt. Dit noemt men geldcreatie door de banken.

Geld is dus schuld, en zonder schuld geen geld. Zo simpel is het. Als alle schuldenaren hun schulden zouden afbetalen, zou er geen geld meer zijn. Daarom dwingt het systeem gezinnen, bedrijven en overheden om altijd maar nieuwe schulden te maken. Want zonder schulden, zou het systeem ineenstorten. En om alleen al de rente op de schulden te betalen moet de economie minstens met 3 % per jaar groeien. Dit betekent steeds meer schaarse hulpbronnen aan een razend tempo opverbruiken, steeds meer broeikasgassen uitstoten, en ja...steeds meer schulden maken. Dit is een hels systeem, dat weinig mensen echer begrijpen. Dit komt omdat geld en het financieel systeem zo technisch en ondoorzichtig is. Of is het zo gemaakt, zodat we dom blijven en slaafs in het systeem blijven meedraaien?...

In De Standaard van vandaag staat dat het negatieve inflatiecijfer van de voorbije maanden huurders de historische kans biedt om een (kleine) verlaging van de huishuur af te dwingen. Al wie een woning huurt met een contract dat is ingegaan in de maanden juli of augustus, kan nu een daling van de huurprijs eisen. Voor het eerst sinds de invoering van de huurwet is de gezondheidsindex immers gedaald. Dat betekent dat niet de verhuurder maar de huurder deze zomer de prijs kan doen aanpassen. Omlaag. Dat meldt de Huurdersbond, de organisatie die de belangen van de huurders op de private en sociale huurmarkt verdedigt.

Ik zou zeggen: als jij in deze situatie zit: doen! Laat je macht zien tegenover de kapitaalkrachtigen. Het moeten niet altijd dezelfden zijn die profiteren van de 'markt'. Loop maar eens rond door de stad, en je zal zien dat bordjes met 'te huur' langer dan normaal blijven hangen, vooral voor de duurdere appartementen. Een goede zaak? Natuurlijk! De huurprijzen zijn buitensporig hoog, en dat is een sociale schande. 

Steeds meer begin ik de positieve aspecten van de 'crisis' te zien. De koopkracht stijgt door dalende prijzen. Het electriciteitsverbruik daalt, zodat er minder uitstoot van broeikasgassen is. Er wordt minder met de auto gereden, waardoor er minder verkeersdoden zijn, zo stond te lezen in het Laatste Nieuws.

Crisis? Haha, voor mij mag de crisis nog jaaaaaren duren!

Ik ben veel aan het leren over de geschiedenis van het geld en de ontwikkeling van het kapitalistische systeem. Beide zijn immers twee handen op éénzelfde buik. En de financiële crisis heeft als een schokgolf vanuit de Verenigde Staten de hele wereld op zijn grondvesten doen trillen. Is het geld té succesvol geworden? Is het kapitalisme té succesvol geworden, zoals nobelprijswinnaar Paul Krugman beweert in Foreign Affairs uit 1997? Het geld doet immers op een neutrale manier waarvoor het bedoeld is, ongeacht de sociale en ecologische gevolgen. Geld-dat-geld maakt, rentedragend, eeuwig groeiend geld, geld waarbij de vermogensfunctie de simpele ruilfunctie van het geld als betaalmiddel overwoekerd heeft. Geld dat oorspronkelijk bedoeld was om ruilhandelingen te vergemakkelijken, door een tussengoed in het ruilproces te introduceren. Dat geld heeft zich grotendeels losgemaakt van de ruilhandelingen in de reële sfeer, en is een Moloch geworden, die ecologische en sociale verbanden uiteenrukt.

Maar goed, laten we lyrische hyperbolen even achterwege laten. Die zijn al te gratuit en gemakkelijk. Moeilijker is het na te gaan hoe dit geld is gegroeid, welke vormen het in zijn ontwikkeling heeft aangenomen tot zijn huidige vorm, het virtueel geld, geld dat enkel bestaat als cijfertjes op een computerscherm. Ik heb al een kleine bijdrage gebracht over het geld in de middeleeuwen, dat gebaseerd was op gouden en zilveren muntstukken.

Men zou in de verleiding komen dat geld te idealiseren, als geld dat een vaste onveranderlijke waarde in edel metaal vergegenwoordigt. De huidige crisis doet beleggers en investeerders 'in het goud vluchten', zoals dat heet. Maar in die bijdrage over het geld inde middeleeuwen heb ik geschreven dat ook metalliek geld aan waardeverminderingen onderhevig was. De vorsten verlaagden immers voortdurend het gehalte aan edele metalen in de munten, zodat ze uit eenzelfde voorraad biljoen (zilver en goud) meer munten konden slaan. Ook geldhandelaars knoeiden met de waarde van de munt, door er stukken van af te knippen. In de Oostenrijkse Nederlanden circuleerden in de 18de eeuw 'gesnoeide' Hollandse ducaten.

Pas in de 17de-18de eeuw verschenen de eerste papieren bankbiljetten. Papiergeld is fiduciair geld, vertrouwensgeld dat geen intrinsieke waarde heeft, maar louter steunt op vertrouwen. Papiergeld heeft twee voorgangers, twee vormen van financiële waardepapieren, die niet rechtstreeks tot papiergeld hebben geleid, maar die etappes zijn in in het loskomen van het geld van een metallieke basis en het vertrouwen in papieren documenten als dragers van waarde, als representanten van toekomstige koopkracht. Ik heb het over wisselbrieven en aandelen. In deze bijdrage heb ik het enkel over wisselbrieven.

Brugge was in de late middeleeuwen het financiële centrum van het Westen. Met enige overdrijving kan men zeggen dat Brugge het New York van de middeleeuwen was. Brugge was het knooppunt waar twee handelsstromen elkaar ontmoetten: de handel van de Noordduitse Hanzesteden en de levanthandel van Italiaanse steden zoals Venetië en Genua. De financiële handel in Brugge was in handen van de Italianen. Deze hadden geavanceerde financiële technieken ontwikkeld zoals vennootschappen, dubbele boekhouding en bankieren met giraal geld. En ook de wisselbrief. Een voorbeeld van een Italiaanse wisselbrief uitgeschreven in Brugge:

In de naam van God, amen. 12e dag van december, 1399.

Betaalt bij deze eerste wisselbrief op de gebruikelijke vervaldag aan Domenico Sancio zeshonderd schilden tegen 10 schellingen 5 penningen per schild, welke 600 schilden tegen 10 schellingen 5 penningen staan voor de tegenwaarde ontvangen van Jacopo Gosco, en debiteer ze op onze rekening.

Dat God u beware. Giovanni Orlandini en Piero Benizi en Cie in Brugge

in ander handschrift:

geaccepteerd op de 11de dag van januari 1400

op de rug:

 Francesco van Prato en Cie in Barcelona

De Italiaanse bankiersfirma G. Orlandini en P. Benizi & Cie had op 12 december 1399 in Brugge van de Spanjaard Jacopo Gosco een bedrag ontvangen ter waarde van 600 schilden. Het bankiersbedrijf Orlandini en Benizi schreef daarop deze wisselbrief uit, waarbij het aan Francesco da Prato, haar correspondent in Barcelona, de opdracht geeft om op de vervaldag het vermelde bedrag uit te betalen aan Domenico Sancho. Deze was de correspondent in Barcelona van de Spanjaard Jacopo Gosco. Men ziet dat er vier partijen betrokken zijn bij een wisselbrief:

1. de gever: Jacopo Gosco in Brugge
2. de trekker: de firma Orlandini en Benizi in Brugge
3. de getrokkene: Francesco da Prato in Barcelona
4. de begunstigde: Domenico Sancho in Barelona

Waarom maakt men zulke moeilijke constructie? Kan de Spanjaard Jacopo Gosco niet gewoon zijn 600 schilden opsturen naar zijn correspondent Domenico Sancho in Barcelona? Men mag niet vergeten dat we in de middeleeuwen zijn. Het transport was langzaam en gevaarlijk, zeker in die tijd, toen de Honderjarige Oorlog in Frankrijk woedde tussen Engeland en Frankrijk. Het risico dat het geldtransport door ronddolende soldaten zou geplunderd worden, was heel reëel. D.m.v. een wisselbrief kon geld overgemaakt worden zonder dat er metalliek geld moest verplaatst worden. De wisselbrief had dus in de eerste plaats een transferfunctie.

In de tweede plaats werd de wisselbrief gebruikt als kredietmiddel. In dit geval had Gosco krediet verstrekt aan de firma Orlandini-Benizi & Cie en werd hij na enkele weken via zijn correspondent terugbetaald in een andere wisselkoers. Juist in dergelijke koersverschillen was het mogelijk om Gosco als kredietverstrekker een interest te verstrekken, zonder dat de theologen en andere kerkelijke auteurs verontrust werden door een overtreding van het canoniek renteverbod. Via de wisselbrief kon men aan speculatieve arbitrage doen op de internationale valutamarkt: Brugse deviezen verkopen in ruil voor Barcelonese.

Zo was de middeleeuwse wisselbrief het eerste financiële waardepapier. Maar het gebruik daarvan bleef beperkt tot het elitaire kringetje van de haute finance. De boertjes betaalden hun cijnzen nog met zwart uitgeslagen zivermuntjes en met kippen. We zijn nog een heel eind verwijderd, vooraleer papiergeld in het dagelijks leven als betaalmiddel gebruikt werd.

Mensen van mijn generatie hebben nog het communistische China onder Mao meegemaakt. Weet je nog, het rode boekje en ander symbolen? De tijden zijn radicaal veranderd. In de jaren tachtig en negentig begon de toenmalige sterke man van China, Deng Xiao Ping, dit gigantische continent te openen voor het Westen. China werd één van de snelst groeiende economieën ter wereld. Men schat dat het BNP van China tegen 2027 dit van de Verenigde Staten zal overtreffen.

China zou men kunnen omschrijven als een gemengd communistisch-kapitalistisch systeem. De staat houdt nog altijd een stevige greep op de economie, maar heeft zich opgengesteld voor de internationale handel, omdat het land daar baat bij heeft. Misschien zal later blijken dat een staatskapitalisme met openheid naar de wereld het mssest succesvolle systeem is om materiële welvaart te creëren, tenminste als men niet moeilijk doet over persoonlijke vrijheid en mensenrechten. Maar dat is slechts speculatie.

De voormalige ideologische aartsvijanden, Amerika en China, zijn in een merkwaardige economische symbiose met elkaar verstrengeld, in die mate zelfs dat Niall Ferguson, economisch historicus en professor in Harvard, spreekt van 'Chimerika'.

De motor van die symbiose is de gigantische consumptiedrift van de Amerikaanse consument op basis van geleend geld. Dus overspoelt China de Amerikaanse markt met goedkope Chinese produkten, die de rekken van de supermarktgigant Wal-Mart vullen. Dus vloeien Amerikaanse dollars naar China, het tekort op de Amerikaanse handelsbalans is gigantisch. Die dollars vloeien opnieuw terug naar Amerika in de vorm van leningen. China is de bankier van Amerika geworden. In plaats van dat het geld zoals vroeger van West naar Oost vloeide, vloeit het nu van Oost naar West. Een groot deel van de Amerikaanse overheidsschuld is dus in handen van de Chinezen.

China heeft gigantische dollarvoorraden. Daarom is het land ongerust over de astronomische stimulusmaatregelen van de regering-Obama. Het vreest de waardevermindering van de dollar, door het gigantisch bijdrukken van geld door de Amerikaanse centrale bank. Als de wisselkoers van de dollar daalt, wordt immers ook de waarde van de gigantische dollarvoorraden in China minder waard.

Van haar kant beschuldigen de Amerikanen China dat ze haar munt artificieel laag houdt, door overal ter wereld dollars op te kopen. Daardoor kunnen de Chinese produkten zo goedkoop blijven.

Een eigenaardig economisch verstandshuwelijk, de verhouding tussen Amerika en China. Net zoals in elk koppel is er af en toe gekibbel, maar al bij al varen beide partners er wel bij. Tenminste, zolang China bereid blijft om dollars te lenen aan de consumptiehongerige Amerikanen.

Deze documentaire van Niall Ferguson is een deel van "The Ascent of Money", waarin hij de opkomst van de globalisering beschrijft, vanaf het 19de-eeuwse Britse kolonialisme tot nu. Een pientere jongen, die Nial Ferguson, iemand om van te leren...

In België kennen we negatieve inflatie -desinflatie-. De prijzen dalen voor het eerst sinds vijftig jaar. De daling bedraagt ongeveer 1,7% geloof ik. Vooral brandstof en groenten en fruit gaan naar beneden. En ik heb het subjecieve gevoelen dat voeding goedkoper geworden is. Voor de consument is dat natuurlijk goed nieuws, want dit leidt tot grotere koopkracht.

Economisten denken echter anders over negatieve inflatie. Als die lange tijd aanhoudt, dan gebeuren er twee dingen: 1) als ook de prijzen van duurzame consumptiegoederen dalen, dan stellen consumenten de aankoop daarvan uit, omdat ze verwachten dat de prijzen nog meer gaan dalen 2) producenten zijn minder geneigd om meer te produceren en te investeren, omdat hun omzet in geldtermen minder waard wordt. Dit noemt men een deflatoire spiraal: dalende prijzen leiden tot contractie van de economie.

Daarom zeggen economisten dat lichtjes stijgende prijzen de prikkel is die de economische machinerie in gang houdt. Het prijsmechanisme is het kernhoofdstuk van de micro-economie, die het gedrag van bedrijven en gezinnen op de markt beschrijft.

In de Verenigde Staten is een ander mechanisme aan de gang. Daar is er niet de angst voor deflatie, maar voor inflatie. De Amerikaanse economie is veel sterker geruïneerd dan elders ter wereld. President Bush in zijn laatste maanden, en vooral Obama hebben astronomische geldbedragen in de economie gepompt. Ik denk dat het totale bedrag van stimulusmaatregelen in 2009 2000 miljard dollar of 2 triljoen dollar bedraagt. 2 triljoen heeft 12 nullen, dus 2.000.000.000.000 dollar. Dit bedrag is vooral besteed in het redden (de zg. bail out)  van banken en financiële instellingen van het failissement, maar ook in het nationaliseren van autofabrikant GM.

De bedoeling was dat dit de Amerikaanse economie terug op het groeipad zou brengen, maar het herstel blijft uit. Er is wel een licht herstel sinds maart, de zgn. greenshoots (groene twijgen), maar substantieel verandert er weinig. Integendeel, de werkloosheid neemt alsmaar toe, de beurs stagneert sinds het dieptepunt in maart.

Critici van Obama en zijn administratie zeggen dat het economisch beleid van president Obama tot inflatie zal leiden. Ja, zelfs het spookbeeld van hyperinflatie doemt op in de collectieve psyche van de Amerikanen. Hyperinflatie betekent dat de prijzen de hemel inschieten, waardoor het geld praktisch waardeloos wordt. Eén van de redenen waarom de Duitse bondskanselier Merkel zo terughoudend was om stimulusmaatregelen à la Amerika te nemen, is net doordat Duitsland effectief een hyperinflatie heeft gekend na de Eerste Wereldoorlog. Deze ervaring was zo traumatisch voor de Duitsers, zodat dit wellicht mede een oorzaak was voor het aan de macht komen van Hitler.

Hebben de critici van Obama gelijk? Zullen de massale overheidsingrepen in de economie tot hyperinflatie leiden? We weten het niet. Nu kent het land een lichte inflatie, maar de reële economie bljft maar niet aanzwengelen. Maar in de apocalyptische verbeelding van veel Amerikanen zal hyperinflatie effectief gebeuren. Veel van die kritiek komt wellicht uit republikeinse hoek, die altijd wars is geweest van teveel overheidsingrijpen in de economie. Maar ook vanuit de gewone Amerikaan van Main Street (Men spreekt van de twee sferen van Wall Street als de Big Business en Main Street, de wereld van de kleine, hardwerkende Amerikaan). Ja, men gaat denken in termen van de equivalentie Wall Street=Government, of Big Business=Big Government. En de trendwatcher Gerald Celente houdt niet op te schreeuwen dat de versmelting van het grootkapitaal met de politieke macht fascisme betekent, ja, zelfs volgens de definitie van Benito Mussolini, de grondlegging van de fascisitsche idelogie.

Dit clipje is een mooi voorbeeld van wat in de verbeedling van veel Amerikanen leeft: Amerika als Inflation Nation. Het drukken van teveel dollars zal volgens hen tot verschrikkelijke inflatie leiden. Obama is voor hen de man die zelfs in zijn slaap dollars kan drukken...

Gisteren was het een interessant programma op CNN over de crisis in de Verenigde Staten. Het was een verrassend rustig en verhehlderend debat, niet met van die schreeuwlelijkaards, die zo welig tieren op Amerikaanse zenders.

De panelleden kwamen met een aantal cijfers, die mij toch deden achterovervallen. De financiële ravage in de Amerikaanse gezinnen is gigantisch. Voglens Mort Zuckerman, vastgoedinvesteerder, verloren de Amerikanen 60-75 % van hun vermogen in de waarde van hun huizen. En Niall Ferguson, auteur van "The Ascent of Money" zei dat het huishoudelijk vermogen in verhouding tot het inkomen teruggevallen is tot op het peil van 1989. We zijn dus twintig jaar van vermogensaccumalatie kwijt! Maar wat blijft is de schuld die we in de afgelopen decennia opstapelden om onze welvaart te laten groeien.

Maar het gaat hier grotendeels om papieren waarde, om lucht dus. Het is niet omdat de marktwaarde van je huis naar beneden gaat, dat je huis minder comfortabel is om in te wonen. We moeten hier de oude marxistische begrippen van gebruikswaarde versus ruilwaarde gebruiken. Een huis bv. heeft een evidente gebruikswaarde, een huis is in de eerste plaats bedoeld om in te wonen, d.i. een huis levert de dienst 'wonen' op. Daarnaast heeft een huis een ruilwaarde, de prijs die daarvoor op de markt betaald wordt. Als de huisprijs daalt, vermindert de ruilwaarde van dat huis, maar niet de gebruikswaarde.

De kapitalistische economie, waaraan wij allemaal participeren, bekijkt de waarde van dingen enkel in functie van hun ruilwaarde, die niet meer in verhouding  staat tot hun reële waarde -de kostrpijs ervan in stenen, beton, lonen van bouwvakkers- en de gebruikswaarde. Ook in België beginnen de prijzen van huizen te dalen, voor het eerst sinds 26 jaar, sinds 1983 dus. ING België voorspelt een daling in 2009 van 8 tot 10 procent. Moeten we daar rouwig om zijn? De beleggers zien dat niet graag natuurlijk. Maar de kopers kunnen daar om juichen, want de kost van wonen is de zwaarste last in een gezinsbudget. En als de huizenprijzen dalen, zullen met vertraging hopelijk ook de huurprijzen dalen. Zodat fatsoenlijk wonen ook voor de kleinere inkomens mogelijk wordt.

Daar gaat de financiële crisis om: er is gewoon veel te veel geld in omloop dat geen produktieve rendementen meer kan vinden in de reële economie, d.i. in goederen en diensten waar het gros van de mensen kan profiteren. Het vrijzwevende overtollige kapitaal blaast dan maar de waarde van bv. huizen op, waaardoor de dienst 'wonen' voor veel mensen onbetaalbaar wordt. De crisis betekent gewoon dat de luchtbel van artificiële waarde leegloopt.

20 jaar vermogensgroei verdampt, vernietigd? Moet de gewone man in de straat daar rouwig om zijn? Ik denk het niet. Het is fictief geld, artificieel, boekhoudkundig geld, dat niets meer te maken heeft met reële economie en behoeftenbevrediging, waar economie werkelijk om zou moeten draaien. De vernietiging van fictief geld zou ons allen ten goede komen. Zoals trouwens de consolidatie -d.i. de vernietiging- van de gigantische overheidsschuld overal ter wereld, die toch nooit meer kan terugbetaald worden. Schoon schip maken met de opgewollen financiële economie sinds de jaren 1980, alle tellers terug op nul zetten en op een andere manier welvaart creëren of tenminste veilig stellen.

Zo op een regenachtige zomerdag is het nuttig om eens na te denken over de staat van de wereld. Waar gaan we met zijn allen naartoe, op deze aardkloot? Welke zijn de trends, waaraan we ons mogen verwachten? 'Current events shape future trends', zegt de Amerikaanse futuroloog Gerard Celente. Ik ben een amateur in Alles, dit zijn slechts subjectieve impressies.

1. Einde van het Amerikaanse imperialisme

Eerst was er de bipolaire wereld van de Koude Oorlog, waar twee supermachten, de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie de macht in de wereld verdeelden, Heel vereenvoudigd gesproken was er een 'Westers' blok en een 'communistisch' blok. Interne spanningen binnen deze blokken werden onderdrukt en ondergeschikt aan deze wereldwijde rivaliteit.

In de jaren 1990 stortte de Sovjet-Unie in elkaar. Alleen Amerika bleef over als wereldwijde macht. Ideologisch en cultureel leek er geen tegengewicht meer te bestaan tegen het Amerikaanse samenlevingsmodel. Het economisch neo-liberalisme of het marktfundamentalisme werd de dominante ideologie op wereldvlak. Dit betekent het vrij laten spelen van de markt en een minimale overheid. Globalisering van de economie, handel en financiële sector, de internetrevolutie, het overspoelen van de wereld met Hollywoodfilms en soaps.

De dominantie van de Amerikaanse economie en cultuur lokte een radicalisering uit binnen de Islamitische wereld. De eerste aanslagen door Al Quaeda en zijn voorlopers op Amerikaanse doelwitten, en tenslotte 9/11 in 2001. Het vervolg is bekend. De invasie van Irak en Afganistan. De leugens van het Bush-regime. Saddam Hoessein had geen massavernietigingswapens. De Amerikaanse man in de straat voelde zich bedrogen. Wat doen we in Irak? Weldra de terugtrekking van het Amerikaans leger uit Irak. In Afganistan zijn ze na al die jaren nog bezig, en het conflict is uitgewaaierd naar Pakistan.

De oorlog in Irak kostte triljoenen dollars (1 triljoen is 1000 miljard dollar = 1.000.000.000.000 dollar). Tijdens het Bush-regime hebben de Verenigde Staten veel krediet verloren, ze lapten VN-resoluties aan hun laars en hielden geen rekening met hun bondgenoten. Obama mag nu op diplomatiek vlak de wonden helen die de uitgeputte Amerikaanse beer aan de internationale verhoudingen heeft toegebracht. Alvast een goed begin door de Islam aan te spreken. Maar blijft het bij beginselverklaringen of komt er echt een verandering in het buitenlands beleid van het superslagschip dat Amerika is? Obama is wel sympathiek, maar hij blijft aan het hoofd staan van de Verenigde Staten en moet rekening houden met de neo-conservatieven binnen de republikeinse partij. Daarom voortzetting van de oorlog in Afganistan.

De financieel-economische crisis heeft natuurlijk een serieuze slag gegeven aan de politiek-militaire draagkracht van de Verenigde Staten. Het Amerikaanse pubkiek is zeken en vast niet meer geïnteresseerd in riskante buitenlandse oorlogen en oorlogjes. Alle ogen zijn gericht op het herstel van hun serieus knock out geslagen economie. En ondanks het gewouwel over greenshoots (groene twijgen) op de economie, ziet het er op korte termijn niet goed uit.

Op wereldvlak zullen we een nieuwe multilaterale orde zien, met een grotere inbreng van de opkomende ontwikkelingslanden, de zgn. BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China). Tegen 2050 zal China ongetwijfeld de grootste wereldmacht zijn. Hoe zich dit zal vertalen in diplomatieke en militaire termen valt nog te bezien. Ook de invloed van de Europese Unie: zal dit beperkt blijven tot een economische unie, of zullen ze zich op wereldvlak meer manifesteren?

Het tijdperk van de dollars als internationale reservemunt is voorbij. Met reservemunt bedoelt men die munt die de nationale banken in hun kisten houden, om toch nog enige waarde aan hun papiergeld te geven. De dollars is zo 'n nu zo 'n beetje als het goud van vroeger. In plaats van de dollar zal er wellicht een nieuwe wereldmunt komen, die de exponent is van de reële economie van de belangrijkste economische grootmachten, naast de VS dus ook China en India.

2. Naar een nieuwe wereldeconomie?

Hoe zal de economische crisis evolueren? Zal de motor van de wereldeconomie die nu stilgevallen is, opnieuw tegen kruissnelheid gaan rijden? Zo zien de neo-liberale denkers en beleidsmensen dit. De motor is kapot, hij wordt nu hersteld, en weldra zal de economie opnieuw groeien. Weldra business as usual? Of is er meer aan de hand? Zitten we in een structurele crisis, en moet er eerst nog wat creatieve destructie gebeuren?

Op vlak van de autofabricage is dit al aan het gebeuren. Denk maar aan Opel en GM. Die is nu al aan het verschuiven naar de marges van de kapitalistische wereldindustrie, naar Oost-Europa, Latijns-Amerika, en vooral Azië. Dit is vroeger al in de jaren 1970-1980 gebeurd met de textielnijverheid, die verschoof naar de sweat shops in India, wegens lagere lonen en weinig sociale wetten. De autofabricage zal in het westen de staalnijverheid van de 21e eeuw worden: een bodemloze put waarin miljarden door de overheid zal gepompt worden, net zoals in het Waalse staal in de jaren '80. India en China zullen spotgoedkope auto 's verkopen, tegen dewelke de gesubsidieerde Westerse auto-industrie niet meer zal kunnen optornen.

Onze levensstijl, gebaseerd op fossiele brandstoffen, is ecologisch niet meer vol te houden. Naarmate opwarming van de aarde door de man in de straat aan den lijve zal worden ervaren, zal klimaatopwarming eindelijk gepolitiseerd worden. Er zal een verschuiving plaatvinden naar duurzame energie. Producenten die daar nu al mee bezig zijn, zullen de volgende decennia een groot comparatief voordeel hebben. Milieuvriendelijke auto 's, zonne- en windenergie. Afrika, dit economisch niemandsland, zal misschien opkomen als economische macht, doordat daar zonne-energie gratis en massaal aanwezig is. Zal dit leiden tot een neo-kolonialisme, of zijn de Afrikaanse leiders daar nu al mee bezig?

Als de klimaatopwarming verergert -God verhoede dat- en de kleinburger voelt dit in zijn achtertuin,  dan zal autorijden en met het vliegtuig vliegen gerantsoeneerd worden. Alleen wie kan aantonen dat hij uit economische noodzaak verplaatsingen met de auto of het vliegtuid moet maken, zal mobiliteitsrechten hebben. Die kunnen worden uitgedrukt in uren of in ton verstookte C02. Kleine verplaatsingen met fossiele brandstoffen zullen verboden worden. Naarmate de ecologische kosten worden aangerekend aan de verbruiker, zullen verre vliegtuigreizen peperduur worden. Aan het massatoerisme zoals we dat nu kennen, zal een einde komen. Alleen de superrijken zullen deze mobiliteitsstijl kunnen aanhouden, voor de man in de straat moeten er andere vormen van verplaatsing komen.

Wat met de financiële sector? Speculeren op levensnoodzakelijke produkten van de kleine man, zoals woningen en voedsel zal in toenemende mate gecriminaliseerd worden. De publieke opinie en hun politici zullen bepaalde vormen van economisch gedrag niet meer slikken. Meer en meer economisch gedrag zal onder de noemer 'witteboordencriminaliteit' vallen. Advocaten en rechters zullen op dat vlak meer werk krijgen. Banken die zich specialiseren in micro-financiering, consumentenkrediet in een andere vorm, en duurzaam beleggen zullen een comparatief voordeel verwerven. Exorbitante bonussen voor falende bankiers zullen niet meer getolereerd worden.

3. Welzijn wordt de belangrijkste maatschappelijke parameter

In de rijke landen zal in plaats van het BBP steeds meer gebruik gemaakt worden van alternatieve parameters die het welzijn meten, het Bruto Nationaal Geluk. Nu al zijn er experimenten met andere manieren om rijkdom en geluk te meten. Een hoog inkomen per kop betekent niet noodzakelijk een hoog individueel welzijn. Bv. Costa Rica, dat maar half zo rijk is als België is het gelukkigste land ter wereld. Niet alleen geld is belangrijk, ook levensverwachting, het stressniveau in de arbeidswereld, sociale cohesie, zelfontplooiing, etc.

Totdaar enkele bedenkingen over te verwachten trends. Het is natuurlijk allemaal speculatie, maar ik denk dat de beschreven fenomenen toch 'in de lucht' hangen. Ze zullen wellicht niet zo uitgesproken zijn als ik hier beschrijf, maar toch...

Het is interessant na te denken over de psychologie van het geld. Je moet daarbij natuurlijk platitudes vermijden, zoals 'money rules the word', geld is macht, met geld kan je alles kopen, etc. De man in de straat weet natuurlijk wat geld is. Een briefje van 10 euro is 10 euro, en daar kan je dit en dat voor kopen. Geld heeft echter een heel lange geschiedenis, en het heeft millenia geduurd, vooraleer we geld kennen als papieren geld, en recenter digitaal geld; geld als cijfertjes op een computerscherm.

Duizenden jaren geleden kende de mens enkel ruilhandel: ik ruil twee varkens voor vier schapen, of een vat koren tegen twee baren koper, etc. In een latere fase van de ontwikkeling ontstaat geld in de vorm van gouden of zilveren munten. Goud en zilver zijn schaarse metalen, waardoor die een intrinsieke waarde hebben, in tegenstelling tot papiergeld. Munten in edele metalen kan je hersmelten tot zilverwerk, of er andere munten mee slaan. Goud en zilver behouden grosso modo hun waarde. Hun prijs kan wel variëren op de markt, maar ze zullen nooit volledig waardeloos worden. Dit in tegenstelling tot papiergeld, dat louter gebaseerd is op vertrouwen (hoewel men in de vroegste fase dit papiergeld in principe kon inwisselen tegen edele metalen).

Maar ook geld in de vorm van gouden en zilveren munten kon door de vorsten gemanipuleerd worden. Dit deden ze door het gehalte van edel metaal erin te verminderen. Laten we even spreken over het geld in de middeleeuwen. Sinds Karel de Grote, die in 800 Keizer werd van de Westerse christenheid, was het muntsysteem gebaseerd op: 1 pond=20 schellingen=240 denieren of penningen, waarbij 1 schelling=12 denieren of penningen.

Vermits de munten op edel metaal gebaseerd waren, is het gemakkelijk te begrijpen dat de benamingen van gewichten op die van de munten overging. 1 pond is nu nog 1/2 kilogram, en 1 pond is nog altijd de benaming van de Britse munt. Later gebruikte men de mark als monetaire gewichtseenheid. De mark is, zoals je wellicht nog weet, de benaming van de Duitse munt van voor de euro. Het eigenaardige pondensysteem, gebaseerd op een twintigdelig en twaalfdelig stelsel, kon je tot voor kort nog aantreffen in het Britse pondensysteem van pound, schilling en penny.

In de  vroege middeleeuwen, tot ongeveer 1250, was de denier de enige reële munt in omloop. Aanvankelijk bevatte de denier 1,71gram zilver. Ponden en schellingen bestonden enkel op papier. Ze waren boekhoudkundige begrippen die gebruikt werden om veelvouden van de klinkende denier weer te geven, steeds volgens hetzelfde schema van 1 pond=20schellingen=240 denieren. Een betaling die op papier 1 pond 6 schellingen bedroeg, werd in werkelijkheid vereffend met 312 zilveren denieren, zijnde 240 denieren voor het geboekte pond en zesmaal 12 denieren voor de geboekte 6 schellingen.

Na de dood van Karel de Grote was er de feodale verbrokkeling van het Karolingische eenheidsrijk. Er ontstonden territoriale vorstendommen, zoals het graafschap Vlaanderen, het hertogdom Brabant,  het graafschap Champagne, het hertogdom Normandië, etc. Al die vorsten begonnen hun eigen munten te slaan, want geld is altijd het voorrecht van de vorst geweest. Op valsemunterij -dit is als particulier munten namaken-, stonden verschrikkelijke straffen, zoals het levend koken.

Elke vorst sloeg zijn eigen munten, zoals de denier parisis (van de Franse koning), de denier lovens (van Leuven), de denier brussels, etc. Al die verschillende muntstukken zorden natuurlijk voor een grote monetaire verwarring. Want wat is de waarde van de denier parisis in denieren lovens? De vorsten begonnen weldra de zilverwaarde van de denier te verminderen, zodat een gedurige waardedaling van de zilveren muntstukken plaatsvond. terwijl de denier aanvankelijk 1,71 gram zilver bevatte, werden er muntstukken teruggevonden die slechts 0,87 gram zilver bevatten. De denier tournois (van de stad Tours) bevatte zodanig weinig zilver, dat die zwart uitsloeg. Men sprak dan ook van 'zwarten'.

De sterk gedevalueerde deniertjes volstonden niet meer om aan de behoeften van de internationale handel, die vanaf de 11de-12de eeuw opnieuw sterk groeide, te voldoen. De vorsten begonnen dan ook vanaf de 13de eeuw zware zilvermunten en gouden munten te slaan. In Engeland de sterling (denk aan het pond sterling), in Frankrijk de groot, in Florence de florijn (de gulden), en in Venetië de ducaat. De Franse groot werd in onze gewesten nagemaakt, zodat men sprak van de Vlaamse groot en de Brabantse groot.

Interessant is de economische oorlogsvoering tussen de vorsten, door het edel metaal in de munten te verlagen. Wanneer de ene vorst zilveren groten sloeg, kon de andere vorst dezelfde groten in omloop brengen, maar dan met een llchtjes lagere zilverinhoud. Door meer munten uit dezelfde hoeveelheid edel metaal te slagen, kon de vorst winst maken.

Bovendien was er nog een ander fenomeen dat bekend is onder de wet van Gresham: bad money drives out good money. Slecht geld doet het goede geld uit de circulatie verdwijnen. Stel dat munt A en munt B eenzelfde nominale waarde hebben van 1 groot, maar dat munt A meer zilver bevat dan munt B, dan gebeurt hetvolgende. Speculanten komen dat te weten en verzamelen de sterke munten A om die aan vorst B met winst te verkopen. Het muntatelier van vorst B hersmelt de sterke munten A om daarmee meer minderwaardige munten B te slaan met eenzelfde nominale waarde. De sterke munt A verdwijnt dus uit de circulatie om hersmolten te worden in minderwaardige munten.

Vorst A was daarop verplicht om eveneens de zilverinhoud van zijn eigen munten te verminderen, en zo verder. Zo ontstaat een devaluatiecascade, een voortdurende waardevermindering van het geld. Als het geld minder waard word, dan zijn er inflatoire spanningen in de economie, d.w.z. de prijzen voor consumptiegoederen stijgen. Anderzijds bleven de lonen stabiel, waardoor die aan koopkracht inboetten. Dit zorgde voor een verpaupering van de massa loonarbeiders en voor politieke en sociale beroering. Zo waren er in de 14de eeuw heel wat sociale revoltes in het graafschap Vlaanderen. Dit is daling van koopkracht en sociale beroering die uit monetaire instabiliteit voortspruit, d.i. knoeien met de waarde van het geld.

Tot slot: wat kunnen we uit dit verhaal onthouden? 1) geld bestaat niet in het luchtledige, het is altijd gebonden aan politieke macht. Alleen de overheid heeft het recht geld te creëren 2) speculatie heeft altijd bestaan, zij is de exponent van de hebzucht van de mens 3) de waarde van het geld is niet stabiel: de overheden kunnen ermee knoeien om hun eigen doelstellingen ten koste van de kleine man te realiseren. Het massaal bijdrukken van geld, vooral in Amerika, is daarvan een voorbeeld.

De economische crisis houdt me pas sinds enkele maanden bezig. Wellicht net als de meesten van jullie lag ik daar niet wakker van. In de beginperiode gebeurde het allemaal zo ver van ons bed. Ja, toen Fortis ineenstortte, kon ik daar nog mee lachen, want beleggers, dat waren fraudeurs en mensen met zwart geld. Ik kon mijn leedvermaak niet onder stoelen of banken steken. Toen bleek dat de crisis ook de economie en werkgelegenheid bij ons begon aan te tasten, kon ik al minder lachen. Naarmate dit jaar duidelijk werd dat het om een wereldwijde depressie gaat, 'de ergste sinds de jaren dertig', werd ik toch een beetje bang. Misschien zou de crisis ook mij raken.

Anyway, ik begon mij te informeren over wat er gebeurd is, hoe de financiële crisis ontstaan is, welke de oorzaken daarvan zijn, en hoe die vanuit Amerika tot ons is gekomen. Ik heb vroeger wel wat economie gehad, maar mijn belangstelling daarvoor was nogal lauw. Ik begreep niet goed wat economisten bezighield. Want vroeger draaide de economie goed. Het is zoals het leven zelf. Zolang alles meezit in je leven, stel je de vraag naar de zin van het leven niet. Pas als je begint te lijden, ga je je vragen stellen.

Zo begon ik mij te interesseren voor de crisis, door er veel over te lezen. Ik stuitte op de grenzen van mijn competentie, omdat de financiële wereld heel technisch en saai is. Ik ws verplicht mij in te graven in gespecialiseerde beleggersliteratuur, om te begrijpen wat er aan de hand is. Zelfs specialisten kunnen moeilijk begrijpen hoe dit financiële Armageddon is kunnen gebeuren, hoewel er wel overeenstemming bestaat over de hoofdzaken.

Men kan erover discussiëren of dit een conjuncturele of een structurele crisis is van het kapitalisme. Wel denk ik dat die bij ons, in Europa niet zo erg is als in Amerika, waar het allemaal begonnen is. Dit was ook al zo tijdens de Great Depression van de jaren dertig, toen de crisis in Europa milder was dan in Amerika.

Wat is een economische crisis? In de eerste plaats gaat het om een daling van economische parameters, zoals produktie, werkgelegenheid, consumptie, kredietverlening. Die zijn allemaal via een kringloop met elkaar verbonden. Een kringloop die zelfs niet-economisch geschoolde mensen gemakkelijk kunnen begrijpen. Als mensen minder consumeren, dan is er minder produktie, zodat er minder vraag is naar werknemers, die korter moeten werken of afgedankt worden. Grotere werkloosheid betekent een daling van het inkomen, zodat de consumptie nog sterker daalt, etc. Als er minder krediet wort verleend, dan kunnen bedrijven hun investeringsprojecten niet realiseren, of kunnen gezinnen geen huis of auto aankopen, waardoor de produktie van de autofabrikanten en de bouwsector daalt, waardoor arbeiders ontslagen worden, etc.

Eenmaal een crisis ontstaan is, dan gaat die zichzelf voeden. Een economische crisis is in essentie een vertrouwensbreuk. De bedrijven en de gezinnen verliezen hun vertrouwen, hun hoop in de toekomst. Investeringsprojecten worden uitgesteld, gezinnen potten hun geld op, zodat een neerwaartse spiraal ontstaat. berichtgeving over de crisis is niet neutraal: als we in de media platgeslagen worden door het nieuws over de zoveelste ontslagen, of voorspellingen door de OESO en de Nationale Bank dat het binnenlands produkt met 5% zal dalen, dan gaan wij ons daar ook naar gedragen. We gaan ons gedragen alsof we in een ernstige crisis zitten. We stellen bv. grote aankopen op halflange termijn uit. En zo speelt de wet van de self fulfilling prophecy.

Ik herhaal het, in Europa is de crisis al bij al mild. Ik denk niet dat de gemiddelde burger, zolang hij werk heeft, of de overheid zijn uitkering uitbetaalt, ernstig geschokt is in zijn vertrouwen of zijn hoop in de toekomst. Dat is wel het geval in Amerika. De Amerikanen zijn murwgeslagen door het aan diggelen vallen van the American Dream. Er ontstaan Apocalyptische visoenen omtrent de toekomst. Bepaalde 'denktanks' zoals die van Gerard Celente, een trendvoorspeller, voeden het Amerikaanse publiek met boodschappen die onvoorstelbaar zijn: total collapse of the American economy, Obamageddon, hyperinflation, food riots, tax revolts, martial law, civil war, America will become a third wirld country, etc....Men kan zich vragen stellen over welke de verborgen agenda is van mensen zoals Celente, die zulke onheilsboodschappen voortdurend uizenden. Willen ze echt dit tij keren, of sturen ze daar bewust op aan?

Voorspellingen dat Amerika een hyperinflatie zal kennen, hoewel daar momenteel nog weinig tekenen van zijn, voeden het crisisgedrag van de gemiddelde Amerikaan. Gisteren zag ik op Youtube een videootje, waarin gezocht werd naar verborgen tekenen van inflatie. Fabrikanten zouden de inhoud van produkten (bv. van youghurt) verminderen, of de verpakkingen verkleinen, en toch dezelfde prijs aanrekenen. Waar of niet? Zoiets werkt sterk in op het onbewuste van de mens, waardoor crisisgedrag zicht manifesteert, zoals hamsteren.

We kunnen nog lang doorgaan over de psychologische aspecten van crisisgedrag. Ik wil dat je begrijpt dat een economische crisis niet alleen veroorzaakt wordt door reële economsiche gebeurtenissen, maar ook, en misschien nog in grotere mate door psychologische aspecten, zoals verlies van vertrouwen, angst voor de toekomst, waardoor de reële aspecten van de economie nog verergeren. Die psychologische ontreddering is het grootst in Amerika, maar bij ons relatief mild. Laten we hopen dat dit zo blijft.

Hier een amateurvideootje dat beweert dat fabrikanten van yoghourt minder produkt in eenzelfde verpakking steken en toch dezelfde prijs aan te rekenen, om de stijging van de producentenprijzen te camoumfleren. Echt of niet? Dit is minder belangrijk dan het feit dat zo samenzweringstheorieën ontstaan, die het crisisgedrag versterken. Men kan het vergelijken met het wantrouwen van het prubliek in de middeleeuwen, wanneer de vorst nieuwe munten sloeg, die misschien minder goud of zilver bevatten. Dit ondermijnt het vertrouwen van de consument, waardoor crisisgedrag versterkt wordt.