Johnsatyricon

Ik heb een vriendin, niet mijn partner maar een gewone vriendin (ik haat de dubbelzinnigheid van dat woord!). Ze is psychotherapeute, ' t is te zeggen ze is sociaal assistente, met daarnaast een bijkomende opleiding psychotherapie. Ze werkt op een Centrum voor Geestelijke Gezondheid.

Soms laat op een feestje, als we allebei nogal tipsy zijn, kunnen we eensklaps heel ernstig worden (alcohol heeft die eigenschap om euforie te laten omslaan in dodelijke ernst; niet voor niets zeiden de Ouden: in vino veritas, dronken mensen spreken de waarheid).

Ik, die meer maatschappelijk-sociologisch geschoold ben, en zij, eerder psychologisch, kunnen soms zeer interessante gesprekken voeren over de kruisbestuiving tussen een maatschappelijke en een psychologische visie op de hedendaagse mens.

De man in de straat is geneigd om psychologische problemen zoals depressie, burn out, etc. te beschouwen als een karakterzwakte. 'Komaan, wees eens wat sterker, verman je, laat je niet zo gaan'.

Die houding zegt meer over henzelf dan over de mensen die ze veroordelen, want ze zijn doodsbang om in dezelfde situatie terecht te komen. Het 'zondebokprincipe' is sinds mensenheugnis de strategie van mensen om met ongewenste eigenschappen in zichzelf om te gaan, met name om die op anderen te projecteren, zodat ze zelf 'moreel zuiver' blijven.

Mijn vriendin-therapeute -laten we ze maar Hilde noemen-, zegt dat ze veel cliënten over de vloer krijgt die niet meer omkunnen met de keuzevrijheid die onze maatschappij biedt. 'De sociale rollen zijn uiteengespat', is één van haar uitspraken die mij altijd zullen bijblijven. Ik, als socioloog, die op het eerste jaar van de universiteit gebrainwashed werd met het begrip 'sociale rol', als een bundel sociale verwachtingen naar een individu toe, was uiteraard heel geïnteresseerd naar wat ze daarmee bedoelde.

Ze zei dat vroeger het gedrag van de mens redelijk dwingend bepaald werd door sociale rol-verwachtingen, bv. wanneer je huisvrouw was, dan wist je relatief goed wat er van je verwacht werd. Je verwachtingen over wat er in je leven zou gebeuren werden bepaald door een 'vork' van waarschijnlijkheidspatronen, waartussen jouw leven zich situeerde.

Idem dito, van een man werd verwacht dat hij huwde, een gezin stichtte en kostwinner werd.

Nu is dit alles op de helling komen te staan, o.a. door een overromantisering van relaties, waaraan tegenwoordig zoveel eisen gesteld worden -onder andere door het criminele gedrag van bepaalde vrouwenbladen- dat die relaties geen langdurig leven meer beschoren zijn.

Met als gevolg: steeds meer scheidingen, kinderen die in een onzekere en onveilige situatie opgroeien en zich steeds meer op zichzelf terugtrekken. Want een kind dat de wereld als onveilig ervaart, leert de boodschap dat hij enkel in zichzelf die veiligheid kan vinden, niet in relaties met anderen.

Toen begon mijn vriendin een ander verhaal, dat mij eerder in tegenspraak leek met wat ze tot dan toe had gezegd. Bovendien is er in onze maatschappij zo 'n dwingend en demonisch arbeidsethos, dat eenieder die daar niet kan of wil aan beantwoorden, automatisch beladen wordt met alle zonden van Israël. Hij of zij interioriseert deze veroordeling door de maatschappij in zichzelf, m.a.w. hij voelt zich 'slecht' en 'minderwaardig', 'niet waard om te leven'.

Niet alleen rust er een zeer zware stress op mensen die niet (meer) kunnen participeren aan het arbeidsproces, maar evenzeer, en in nog een sterkere mate, op de sukkelaars die nog kunnen meedraaien in de mallemolen die onze economie is. Het is altijd 'meer, meer, meer' en 'sneller', sneller, sneller', 'beter, beter, beter'. Mijn vriendin-therapeute zegt dat het gebruik van tranquillizers in België ontzettend hoog is, het behoort wellicht tot de allerhoogste in de wereld.

De kapitalistische wereld creëert door zijn eigen waanzin de waanzin in de mensen, waarna de farmaceutische industrie, het toppunt van het kapitalisme, weeral nieuwe middelen kan uitvinden om de waanzinnig geworden medemens toch terug op te lappen om in de paardenmolen van het kapitalisme mee te draaien...

Tot daar fragmenten tussen mijzelf en mijn vriendin-therapeute, als we enigszins onder alcoholische invloed zijn...Ik denk ermee te mogen eindigen met te zeggen dat de opmerking van mijn vriendin: 'de sociale rollen zijn uiteengespat', eveneens zijn correlaat heeft in 'de sociale rollen zijn nog dwingender geworden'...