Johnsatyricon

Duitsland kende na Wereldoorlog I een verschrikkelijke financiële crisis, met een hyperinflatie, waarbij één brood miljoenen Rijksmarken kostte. Arbeiders werden meerdere malen per dag uitbetaald, waarbij hun vrouwen het loon met de kruiwagen kwamen afhalen. Die holden onmiddelijk naar de winkels om daar levensmiddelen te kopen, want een paar uur later zouden de prijzen weer met een paar miljoen gestegen zijn.

Het Dadaïsme was een artistieke stroming, die reeds tijdens WO I ontstaan was. De Dadaïsten namen genadeloos de waanzin van de slachtpartijen in de loopgrachten op de korrel. Ook de financiële crisis ontsnapte natuurlijk niet aan hun satyrisch vizier. Hier hoor je Kurt Schwitters, één van de voormannen van het Dadaisme, over dit thema. Zijn zogenaamde akoestische poëzie. Hij ridiculiseert daarmee de beleidsmensen en economen, die maar wat rondlullen, en zelf niet begrijpen wat er gebeurt, laat staan dat ze er iets aan kunnen doen. Analogie met de huidige financiële crisis?

Ongeveer rond dezelfde tijd als de akoestische poëzie van Dada, was er een obscure Beierse volksmenner, genaamd Adolf Hitler, die een mislukte putsch naar de macht deed. Hij vloog de gevangenis in en schreef daar een boek, genaamd 'Mein Kampf', met de welbekende gevolgen...

In België kennen we negatieve inflatie -desinflatie-. De prijzen dalen voor het eerst sinds vijftig jaar. De daling bedraagt ongeveer 1,7% geloof ik. Vooral brandstof en groenten en fruit gaan naar beneden. En ik heb het subjecieve gevoelen dat voeding goedkoper geworden is. Voor de consument is dat natuurlijk goed nieuws, want dit leidt tot grotere koopkracht.

Economisten denken echter anders over negatieve inflatie. Als die lange tijd aanhoudt, dan gebeuren er twee dingen: 1) als ook de prijzen van duurzame consumptiegoederen dalen, dan stellen consumenten de aankoop daarvan uit, omdat ze verwachten dat de prijzen nog meer gaan dalen 2) producenten zijn minder geneigd om meer te produceren en te investeren, omdat hun omzet in geldtermen minder waard wordt. Dit noemt men een deflatoire spiraal: dalende prijzen leiden tot contractie van de economie.

Daarom zeggen economisten dat lichtjes stijgende prijzen de prikkel is die de economische machinerie in gang houdt. Het prijsmechanisme is het kernhoofdstuk van de micro-economie, die het gedrag van bedrijven en gezinnen op de markt beschrijft.

In de Verenigde Staten is een ander mechanisme aan de gang. Daar is er niet de angst voor deflatie, maar voor inflatie. De Amerikaanse economie is veel sterker geruïneerd dan elders ter wereld. President Bush in zijn laatste maanden, en vooral Obama hebben astronomische geldbedragen in de economie gepompt. Ik denk dat het totale bedrag van stimulusmaatregelen in 2009 2000 miljard dollar of 2 triljoen dollar bedraagt. 2 triljoen heeft 12 nullen, dus 2.000.000.000.000 dollar. Dit bedrag is vooral besteed in het redden (de zg. bail out)  van banken en financiële instellingen van het failissement, maar ook in het nationaliseren van autofabrikant GM.

De bedoeling was dat dit de Amerikaanse economie terug op het groeipad zou brengen, maar het herstel blijft uit. Er is wel een licht herstel sinds maart, de zgn. greenshoots (groene twijgen), maar substantieel verandert er weinig. Integendeel, de werkloosheid neemt alsmaar toe, de beurs stagneert sinds het dieptepunt in maart.

Critici van Obama en zijn administratie zeggen dat het economisch beleid van president Obama tot inflatie zal leiden. Ja, zelfs het spookbeeld van hyperinflatie doemt op in de collectieve psyche van de Amerikanen. Hyperinflatie betekent dat de prijzen de hemel inschieten, waardoor het geld praktisch waardeloos wordt. Eén van de redenen waarom de Duitse bondskanselier Merkel zo terughoudend was om stimulusmaatregelen à la Amerika te nemen, is net doordat Duitsland effectief een hyperinflatie heeft gekend na de Eerste Wereldoorlog. Deze ervaring was zo traumatisch voor de Duitsers, zodat dit wellicht mede een oorzaak was voor het aan de macht komen van Hitler.

Hebben de critici van Obama gelijk? Zullen de massale overheidsingrepen in de economie tot hyperinflatie leiden? We weten het niet. Nu kent het land een lichte inflatie, maar de reële economie bljft maar niet aanzwengelen. Maar in de apocalyptische verbeelding van veel Amerikanen zal hyperinflatie effectief gebeuren. Veel van die kritiek komt wellicht uit republikeinse hoek, die altijd wars is geweest van teveel overheidsingrijpen in de economie. Maar ook vanuit de gewone Amerikaan van Main Street (Men spreekt van de twee sferen van Wall Street als de Big Business en Main Street, de wereld van de kleine, hardwerkende Amerikaan). Ja, men gaat denken in termen van de equivalentie Wall Street=Government, of Big Business=Big Government. En de trendwatcher Gerald Celente houdt niet op te schreeuwen dat de versmelting van het grootkapitaal met de politieke macht fascisme betekent, ja, zelfs volgens de definitie van Benito Mussolini, de grondlegging van de fascisitsche idelogie.

Dit clipje is een mooi voorbeeld van wat in de verbeedling van veel Amerikanen leeft: Amerika als Inflation Nation. Het drukken van teveel dollars zal volgens hen tot verschrikkelijke inflatie leiden. Obama is voor hen de man die zelfs in zijn slaap dollars kan drukken...

Met stijgende verbazing bekijk ik clipjes op Youtube over de financiële en economische crisis in de Verenigde Staten. Wij hier rond de klokkentorens van ons Vlaamse landje hebben geen flauw benul wat er in het tot nog toe machtigste land van de wereld aan het gebeuren is. Wij fixeren ons op het beeld van de charismatische president Obama, die op heel veel sympathie van de wereld kan rekenen. Maar we weten niet wat de impact van zijn economisch beleid zal zijn voor de rest van de wereld.

De huidige actuele crisis is veroorzaakt door de instorting van het Amerikaanse financiële systeem. De katalysator was de zgn. huizenbubble en de sub-primemortgages, beter bekend als de rommelhypotheken. Gezinnen met lage inkomens en precaire inkomenspositie kregen een hypothecaire lening om een huis aan te kopen. Geen spaarinleg of bewijs van inkomsten was nodig, zodat niet-solvabele gezinnen toch een hypotheeklening kregen. Banken deden dit omdat ze in geval van niet-betaling het gehypotheceerde huis konden aanslagen en opnieuw verkopen. De illusie van eeuwig stijgende prijzen van het vastgoed zette de banken ertoe aan om steeds meer leningen toe te staan.

Die leningen werden dan verpakt in zgn. kredietderivaten en doorverkocht aan investeringfondsen, institutionele beleggingsfondsen zoals pensieonfondsen, en ja, ook aan Europese banken. Zo was KBC heel actief op de markt van deze afgeleide produkten.

Toen steeds meer gezinnen hun leningen niet meer konden afbetalen, werden steeds meer woningen aangeslagen en op de markt gebracht. Daardoor daalden de woningprijzen en het hele systeem stortte in elkaar. Ook Europese banken zoals Duitse banken en KBC werden in die val meegesleurd.

Maar de woningbubble is maar het topje van de ijsberg, het is de exponent van een diep ingewortelde houding van Amerikanen om op schulden en geleend geld te leven. In Amerika is lenen voor om het even wat de gewoonste  zaak van de wereld. Het spaarvolume van de Amerikaanse gezinnen is bijna onbestaande. Niet alleen gezinnen, maar ook de investeringsfondsen zitten in die schuldcultuur. Ze lenen gigantische bedragen en speculeren daarmee op de beurs. Zolans de koersen blijven stijgen, is alles OK en verdienen de speculanten gigantisch veel geld. Als het systeem in elkaar stort, kunnen die speculanten hun leningen niet meer terugbetalen, en trekken ze elkaar in hun val mee.

Ook op internationaal vlak leven de Amerikanen boven hun stand. De Verenigde Staten voeren meer in dan ze uitvoeren, dit betekent dat  er geld afvloeit naar het buitenland. Amerika heeft een gigantisch tekort op haar handelsbalans. Dat wordt gefinancierd door leningen op de internationale kapitaalmarkt. Buitenlandse banken lenen geld of kopen schatkistcertificaten en overheidsobligaties aan. Zo bezit China bv. een groot deel van de Amerikaanse overheidsschuld. Die overheidsschuld is bij mijn weten nu 11 triljard dollar.

President Obam heeft gigantisch veel geld in de Amerikaanse economie gepompt om de crisis te lijf te gaan. Vanwaar komt dit geld? Dit komt van de centrale bank, de Federal Reserve. Ik ben geen financiële specialist, en ook voor mij is het allemaal moeilijk om te begrijpen. Maar in feite komt het erop neer dat de Fed gewoon dollars bijdrukt. Die dollars komen in omloop in de Amerikaanse economie, de geldmassa of geldvoorraad groeit geweldig aan. 'The fed just prints money out of thin air', is een uitsprak die je veel hoort.

Vanaf ongeveer 0:25 zie je een grafiek van de geldvoorraad in dollars. Je ziet dat de hoeveelheid dollars die circuleren, sinds enkele jaren loodrecht omhooggaat.

Op Youtube circuleren heel veel clipjes die op het gevaar van hyperinflatie en een totale instorting van de Amerikaanse economie wijzen. Maar je moet wel kritisch blijven, veel van die clipjes komen waarschijnlijk uit republikeinse hoek en hebben als doel het beleid van de democratische president Obama in diskrediet te brengen.

Maar ik kan in hun redeneringen inkomen. Als je de geldvoorraad van een land laat toenemen, zonder dat daar een groei in de reële economie tegenover staat, dan heb je inflatie. Dit betekent dat de prijzen stijgen. Als er in een impaginaire economie 100 dollar is en 100 broden, dan kost 1 brood 1 dollar. Als je 200 dollar bijdrukt, dan is er 300 dollar, terwijl er maar 100 broden zijn. Dit betekent dat de prijs van een brood stijgt tot 3 dollard. Dit eenvoudige voorbeeld illustreert het mechanisme van inflatie.

Als de inflatie galloperend wordt, d.i. als de prijzen de pan uitrijzen, dan spreekt men van hyperinflatie. Dit is gebeurd in de Duitse Weimarrepubliek na de Eesrte Wereldoorlog. bv. in september 1923 kostte 1 brood 10 miljoen rijksmark, enkele weken later 50 miljoen, en enkele maanden later 500 miljoen. Het geld wordt dus gewoon waardeloos.

Is dit wat met de Amerikaanse economie zal gebeuren? Ik wens het de Amerikanen niet toe, maar langs de andere kant zou het voor de wereld niet slecht zijn als het hele dollarsysteem in elkaar zou storten. Zodat we komaf kunnen maken met het financieel en economisch imperialisme van de Verenigde Staten. Zodat we tot een nieuwe internationale orde kunnen komen en een nieuwe rekenmunt, die gebaseerd is op reële economie en niet op de lucht van de dollar.