Johnsatyricon

Ik heb het over mijn hart gekregen om een aantal dvd 's over de Holocaust te bekijken, de gruwelijke uitmoording van de Joden door de Nazi 's tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het gaat om de BBC-documentaire Auschwitz: The Nazi 's &' The Final Solution' uit 2005 en Eichmann, de vernietiger, uit de reeks Hitlers beulen van Canvas uit 2002.

Hoewel ik mezelf beschouw als een zeer belezen mens, als iemand die geen grenzen kent aan zijn intellectuele nieuwsgierigheid, heb ik hier altijd een uiterste grens ervaren, die zelfs ik -die mezelf graag omschrijf als een ervaren onderzoeker naar de menselijke aard-, niet durfde te overschrijden.

Enkele jaren geleden zag ik de film Schindler 's List. Ik ben niet iemand die ligt te snotteren bij romantische komedies (wat Flair-ladies als 'het uiten van emoties' beschouwen, oppervlakkige sentimentaliteit is het kenmerk van de kleine geest, maar dit terzijde gelaten). Ik hou mij niet bezig met prullaria in het leven. De minimis praetor non disputat (een boutade uit het Romeinse recht): de rechter houdt zich niet bezig met prullen.

Maar deze film gaat niet over prullen. Hij gaat over de systematische, rationele en industriële massa-vernietiging van een bevolkingsgroep. Ik herinner mij nog dat ik begon te huilen, toen de hoofdpersonages, een groep Joden die door de Duitse industrieel Oskar Schindler van vernietiging gered werden, begonnen te juichen toen er uit de douchekranen warm, weldadig water stroomde in plaats van het Zyklon B-gas, dat oorspronkelijk ontwikkeld was om insecten te verdelgen.

En dan die sublieme cinematografische techniek van een wit-zwarte achtergrond waartegen zich snel een klein meisje voortbewoog met helrode mantel, als ware het roodkapje die zich in een gruwelsprookje bevond, en dat was de Endlösung ook, een gruwelsprookje, met dit verschil dat sprookjes zich in een mytisch ver verleden afspelen, maar dat de Holocaust amper zestig jaar geleden plaatsvond, toen mijn ouders kleine kinderen waren.

Over dat meisje in rode mantel, mijn broer heeft een dochtertje dat er net zo uitziet als dat meisje, en hij zei dat hij de brok in de keel had, weliswaar zei hij dat na ettelijke pinten op een familiefeest.

Ik wil maar zeggen: je bezighouden met de Holocaust en de Endlösung (de term die de Nazi's gebruikten voor de 'ultieme oplossing' van het Jodenprobleem, met name de totale uitroeiing ervan), is niet iets wat je zomaar op een luie zondagnamiddag doet. Er is een lange periode van voorbereiding nodig, alvorens je het onzegbare, het onrepresenteerbare aankunt, tenzij je een psychopaat of een sadist bent, die geniet van het lijden van de mens.

De bibliotheek van Antwerpen heeft een ruime collectie van informatieve dvd 's over recente politiek, waarin ik regelmatig rondsnuister, maar ik merkte dat ik altijd met een ruime boog heenliep rond het rekje over de Holocaust, de Endlösung, de Shoa (d.i. de term die de Joodse gemeenschap hanteert om te spreken over de uitroeing van hun volksgenoten door de Nazi 's tijdens de Tweede Wereldoorlog).

Ik bouwde systematisch gewenning op tegen de gruwelijkheden die mensen elkaar aandoen, alvorens de ultieme wreedheid der wreedheden die de Holocaust is, aan te kunnen. Als 'aperitief' sudderde ik in de verschrikkelijke folteringen die Saddam Hoessein van Irak (+2005) zijn politieke tegenstanders aandeed, met methoden die zijn geheime dienst geleerd had van de communistische regimes uit Oost-Europa, maar die hij weldra overtroef, als ware die communistische gruwelregimes onschuldige boy scouts.

Dan was er mijn lectuur over de volkerenmoord in Bosnië-Herzegovina (1992-1995), getriggerd door de recente gevangenname van Radovic Karazic. Ik kan niet ontkennen dat die figuur mij obsedeert, zoals het absolute Kwaad ons, mensen, soms fascineert. Een psychiater, die per definitie mensen in nood moet helpen, wordt massa-moordenaar, is mede-verantwoordelijk voor het vermoorden in koelen bloede van 8000 Bosnische moslims in 1995 bij Srebrenica, waarbij de 'beschaafde' Nederlandse VN blauwhelmen werkeloos toekeken, hoewel ze wisten wat er te gebeuren stond.

Karadzic, die zei dat de Serviërs niet kunnen werken, maar wél vechten, hij dook onder toen de internationale gemeenschap eindelijk de ballen had om aan dit moorden een einde te maken, en hij dook op als een soort sinterklaasachtige figuur met lange witte baard, een alternatieve genezer, alsof hij daarmee terug aansloot bij zijn achtergrond als psychiater, en zijn verleden als massamoordenaar een fait divers was.

Maar de 8000 moorden bij Srebrenica die de Serviërs op de Moslims uitvoerden waren een peulenschil vergeleken bij de industriële massamoorden die de Nazi's op de Joden uitvoerden: 6 miljoen moorden, waarvan ongeveer 1 miljoen in het uitroeiiingskamp Auschwitz-Birkenau. Of zoals de beruchte Jodenmoordenaar Adolf Eichmann het uitdrukte: 100 doden is een catastrofe, 1 miljoen doden is een statistiek. En hij wist wat statistiek is: hij maakte een tabel per land met het aantallen Joden dat vermoord kon worden (ca. 45.000 in België).

En zoals een kleinzielige boekhouder in de war kan raken als er aan zijn cijfers geraakt wordt, zo was hij woedend, toen enkele duizenden Joden afgemaakt werden en in de Donau geworpen werden. Uiteraard niet uit humanitaire overwegingen, maar omdat daardoor zijn statistieken in de war geraakten, omdat hij de controle verloor over zijn cijfers. Eichmann hield heel goed zijn cijfers over de massamoord op de Joden bij.

In tegenstelling tot wat ik geloofde, dat het cijfer van 6 miljoen vermoorde Joden pas achteraf, na de Tweede Wereldoorlog, opgesteld werd, wist Eichmann heel goed over welke aantallen het ging. In een stiekeme audio-opname uit 1956 van Eichmann sprak hij reeds aan het einde van WOII over dat cijfer van 6 miljoen, en dat hij spijt had dat hij niet 10 miljoen Joden vermoord had -het equivalent van de Belgische bevolking!-, omdat daarmee pas definitief het Joodse vraagstuk 'opgelost' zou zijn. Een overtuigend argument tegen het negationisme, d.i. de stroming die beweert dat de massamoorden op de Joden niet hebben plaatsgevonden.

Ik heb mijn bijdrage 'Auschwitz en de dronken SS-ers' genoemd, omdat het onzegbare en het gruwelijke van volkerenmoord misschien beter kan gerepresenteerd worden door de ervaring van de beulen -omdat het gros van de slachtoffers, de vergaste Joden niet meer kan spreken-, en omdat slechts enkele schaarse getuigen overblijven-.

Het trof mij namelijk dat zelfs die geharde SS-ers het moeilijk hadden toen ze in de beginperiode van de Jodenuitroeiing van mens tot mens Joden moesten neerschieten, de zogenaamde Einsatzgruppen, dat die zich stiepel dronken bij de uitvoering van hun gruwelijke opdracht. Eichmann woonde eens een executie van Joden bij, toen een Joodse vrouw hem een baby toonde en zei: "Hoe kunt gij zo wreed zijn om dit schatje te vermoorden?" Eichmann was zeer aangedaan door dit incident, niet uit medelijden met die Joodse vrouw en haar baby, maar omwille van het effect daarvan op het moreel van de SS-ers van de Sonderkommando 's.

Hij zei tegen Müller, de chef van de Gestapo: "Neen, dit is niet de oplossing van het Jodenvraagstuk. Als we het zo blijven doen, dan maken we van onze mannen barbaren of sadisten". Zelfs Himmler, de gevreesde chef van de SS, moest worden afgevoerd, toen hij een executiepeleton meemaakte, omdat hij het niet aankon. En ook Höss, kampcommandant van Auschwitz, vond executies van Joden vreselijk, en hij moest altijd op zijn paard gaan rondrijden, om zijn gedachten te verlichten.

Dit waren de smerige Nazi-methoden: face-to-face-moorden waren zelfs voor de harde SS-ers onverdraaglijk. Daarom begonnen ze te experimenteren met anonieme, alternatieve methoden om de Joden uit te roeien. Er was de ervaring van een SS-bons, toen die na een nachtje zuipen in zijn auto in slaap viel, en hij bijna vergast werd door de uitlaatgassen van zijn auto. Daarop maakten de nazi 's mobiele gaskamers, gebaseerd op dit concept. Ze laadden de Joden binnen in vrachtwagens waarin de uitlaatgassen werden losgelaten.

Toen ook deze methode te traag bleek om op industriële schaal mensen te vermoorden, kwamen enkele Nazi 's op het 'sublieme' idee om de pesticide of de insectenverdelger Zyklon-B te gebruiken. Ze bouwden fictieve douchekamers na, om de onwetende slachtoffers in de illusie te laten dat ze na een lange en mensonterende rit in volgepakte veewagons een verkwikkende douche zouden ontvangen. Boven op het dak was er een SS-er die de dodelijke dosis van het Zyklon-B gas naar beneden smeet. Blijkens getuigenissen van schaarse overlevenden, was het een hel van gekrijs en geschreew, die langzaam uitdoofde, totdat na een kwartier of zo de absolute stilte van de dood heerste.

Wat nu te doen met al die lijken? Dat is opnieuw een probleem waarmee massa- of volkerenmoordenaars worden geconfronteerd. In het begin werden die begraven in massagraven, maar omdat het er zo gigantisch veel waren, begon de stank van rottende lijken de omgeving te verpesten. Daarop organiseerden de Nazi's verbrandingen van de vergaste lijken, maar ook deze methode was te beperkt om de massale hoeveelheid van menselijke resten weg te werken.

Dus, in hun industriële logica van massavernietiging werkten de Nazi 's het concept uit van de crematoria, het verbranden van de Joden na hun vergassing in daartoe speciaal ontworpen ovens. Ook hier toonden de Nazi 's zich van hun lafste kant: ze maakten de Joden medeverantwoordelijk voor de moord op hun volksgenoten. Op 100 mensen die de Joodse lijken moesten verbranden, waren er slechts 4 Duitsers, de rest, 96 dus,  waren Joden, die in een cynische naamgeving eveneens Sonderkommando 's genoemd werden. Deze Joden moesten werken aan de vernietiging van hun eigen volk, totdat ze te oud of te ziek waren, waarna het hun beurt was om vergast en verast te worden.

Intussen hadden de moordenaars van de SS in de uitroeiingskampen een 'leuk' leventje, overdag Joden vermoorden, hun bezittingen in geld, goud en juwelen plunderen, en 's avonds zich lazarus drinken. In tegenstelling tot hun collega 's aan het Oostfront was de discipline in Auschwitz en andere zeer laks. Dronken als ze 's avonds waren, schoten de SS-ers soms de lampen met hun Lüger kapot, omdat ze te lui waren om het licht uit te doen.

Het is eigenaardig hoe je dit alles ervaart, wanneer je zulke dvd 's over een gruwelijk onderwerp bekijkt. Er zijn bijna geen beelden bewaard gebleven over deze industriële massavernietiging van Joden. Een schaarse foto genomen door een SS-er van een nieuwe lading slachtoffers in Auschwitz, hoewel dit ten strengste verboden was, dat is alles. Toen de Russen in 1945 het kamp naderden, werden alle sporen die konden wijzen op massamoord netjes verwijderd.

Ons visueel beeld van de gruwelijkheden begaan door de Duitse Nazi 's is gebaseerd op beelden die het Amerikaanse leger maakte in april 1945 van de -vergeef mij de uitdrukking- 'softe' kampen die in West-Duitsland door de Amerikaanse troepen werden ontdekt. 'Soft' omdat dit maar een speelgoedje was in vergelijking met de 'real stuff' die Auschwitz-Birkenau was. De beelden van stapels lijken die door een bulldozer werden verplaatst in deze concentratiekampen in Zuidwest-Duitsland werden geprojecteerd tijdens het proces van de Nazi-criminelen in Neurenberg in 1945-1946. Die beelden zijn -vergeef mij opnieuw de uitdrukking- een lachertje tegenover hetgeen gebeurd is is Auschwitz-Birkenau.

Tegen zoveel onvoorstelbare gruwelijkheid bouw je uit psychische zelfbescherming een pantser op, zelfs wanneer je de schaarse overlevenden aan het woord hoort, die op hun beurt na al die tijd hun pantser tegen zoveel wreedheid ophouden. Slechts op schaarse momenten laat je de ontroering tot je doordringen, zoals in het geval van een oudere Zigeunerman -de Nazi 's slachtten naast de Joden ook minderheidsgroepen zoals Zigeuners, homo 's,  Getuigen van Jehova en psychisch en lichamelijk gehandicapten af- die de tranen voor de camera liet lopen bij de vraag: Waarom? Wat hebben wij in hemelsnaam misdaan?... 

Naar verluidt zouden slechts één derde van de Nazi-beulen, verantwoordelijk voor de massa-moord op de Joden, na WOII in beschuldiging zijn gesteld en gestraft. De aartscriminelen, Adolf Hitler en Heinrich Himmler, hadden zelfmoord gepleegd.

Rudolf Höss, kampcommandant van Auschwiz, dook onder in de honderdduizenden Duitse krijgsgevangenen na het einde van WOII. Hij startte een nieuw leven als een landbouwarbeider in Zuid-Duitsland. Maar de Britse Geheime Dienst had zijn echtenote gevangen genomen en chanteerde haar: ze lieten het geluid van een trein horen en vertelden haar dat haar zoon erop zat, met bestemming Siberië. Iedereen in 1945 wist wat de Goelachs van Stalin betekenden. Echtgenote Höss brak, om haar zoon te redden. Zij verraadde het adres waar haar echtgenoot vertoefde. Agenten van de Britse Geheime Dienst vielen de hoeve binnen waar de voormalige Jodenmoordenaar Höss zich schuilhield. Intussen was het beeld van de Nazi's als afgrijselijke volkerenmoordenaars de wereld rondgegaan, en de Britse gemeime agenten spaarden hun geweld niet tegen deze vermeende landbouwarbeider, totdat deze uiteindelijk toegaf: "Ich bin Rudolf Höss".

Rudolf Höss, de keurige huisvader, die graag met zijn kinderen speelde in een net huis op enkele honderden meter van de gaskamers en crematoria van Auschwiz, werd ter dood veroordeeld, en in 1946 opgehangen in het kamp Auschwitz, waar onder zijn bevel miljoenen Joden werden omgebracht.

Tenminste één hoofdverantwoordelijke voor de volkerenmoord op de Joden was terechtgesteld. De ultieme schurken, Adolf Hitler, en Heinrich Himmler, hadden intussen zelfmoord gepleegd. Adolf Eichmann ontsnapte via zijn connecties naar het Zuid-Amerikaanse land Argentinië, waar zoveel Nazi 's na de oorlog een veilig onderkomen vonden.

Totdat de Mossad, de Israëlische Veiligheidsdienst, lont begon te ruiken. Ze vermoedden dat ze de allerberuchtste oorlogsmisdadiger op het spoor waren. Na talloze dubble checks waren ze ervan overtuigd dat deze eenvoudige Argentijnse burger de beruchte oorlogsmisdadiger Adolf Eichmann was. In een spectaculaire ontvoeringsoperatie ontvoerden ze Eichmann in 1960 en brachten ze hem over naar Israël. Daar werd hij in beschuldiging gesteld van misdaden tegen de mensheid en misdaden tegen het Joodse volk. Hij werd ter dood veroordeeld en in 1962 opgehangen.