Johnsatyricon

Ik heb een speciale belangstelling voor de saga van Lehman Brothers, de Amerikaanse investeringsbank die in september 2008 failliet ging. Het bankroet van Lehman zond schokgolven door het wereldwijde financiële systeem, en was de rechtstreekse aanleiding tot de economische crisis waarin we nu zitten. Lehman Brothers en zijn CEO Dick Fuld hebben alle eigenschappen van een razendspannende financiële thriller. Alleen is dit werkelijkheid en geen fictie. Zie mijn artikel over de instorting van Lehman Brothers: De crash van Lehman Brothers: begin van de financiële crisis.

Als je gelooft in de werking van de markt, dan ben je geneigd te denken dat de crisis ons overkomen is als een tsunami, dat niemand die zag aankomen. Je bent wel bereid toe te geven dat er sprake was van overmoed, hebzucht en het in overdreven mate nemen van risico 's.

Maar in het specifieke geval van Lehman Brothers lijkt er meer aan de hand te zijn geweest. Dat blijkt uit het vernietigende, duizenden pagina 's tellende rapport van rechtbankonderzoeker Anton Valukas over de instorting van Lehman Brothers Inc. Het rapport beschuldigt de topmanagers en het auditkantoor Ernst & Young van serieuze misbruiken en normoverschrijding.

Zo zouden de Lehman exectutives de balansen hebben gemaniupuleerd, informatie verzwegen hebben voor de Raad van Bestuur en de waarde van toxische vastgoedwaarden hebben opgeblazen. Lehman zou controleprocedures voor inschatting van risico's geïgnoreerd hebben, zelfs toen de vastgoedmarkten tekenen van spanning begonnen te vertonen. Ook werden tientallen miljarden dollars via ingewikkelde operaties buiten de balansen gehouden, om zo een deel van haar schulden te verdoezelen.

De beschuldigingen van balansvervalsing en misbruik van risicocontroles kan gevolgen hebben voor de lopende criminele en burgerlijke onderzoeken naar Lehman en zijn managers. Zo wordt onderzocht of de voormalige exectutives van Lehman de investeerders misleid hebben omtrent de financiële gezondheid van de bank, en of Lehman de waarde van haar vastgoedinvesteringen heeft opgeblazen.

Ik laat hier altijd graag Gerald Celente aan het woord. Hij kan het veel beter uitlaggen dan ik. Hij is altijd een goede uilaatklep van mijn woede over over de uitwassen van het financiële kapitalisme. Hoor maar hoe hij spreekt over 'cook the books' (boekhouding vervalsen), 'money junkies', 'Wall Street has hijacked Washington'. Hij pleit voor een nieuwe spelling van 'justice' als 'just us', m.a.w. alleen voor grootkapitalisten en hun politieke lakiene is er gerechtigheid.

Opgelet: Gerald Celente is geen extreem-linkse of een communist. Hij staat voor een groot deel van de zwijgende publieke opinie, die eerder aan republikeinse kant haar luidste expressie vindt.

Financieel kapitalisme in haar extreme vorm is gelegaliseerde criminaliteit, een beschermde werkplaats voor gangsters, maffiosi, corrupte topadvocaten, boekhoudingsfraudeurs, lobbyisten, een miljardenindustrie, die een hele wereld aan gebakken lucht instandhoudt, terwijl er zoveel onvervulde behoeften zijn bij de gewone mens...

Er zijn grote spannningen ontstaan tussen Griekenland en Duitsland, na het verschijnen van het Duitse weekblad Focus, met op de titelpagina de Venus van Milo, die haar middelvinger omhoog steekt. Daarmee wordt gesuggereerd dat de Grieken bedriegers zijn, dat ze met fraude in de Europese Unie zijn geraakt, en dat ze zich niet willen houden aan de afspraken van de EU-verdragen.

Dit artikel, en vooral die voorpagina, waarmee gespot wordt met een cultureel symbool van het oude Griekenland, heeft woedende reacties bij de Grieken opgeroepen. De telefoons bij het Weekblad Focus staan niet meer stil, het ontvangt haat-emails en anonieme dreigingen. Ook De Griekse gemeenschap in Duitsland voelt zich bij die beledigingen in haar kruis getast.

De Grieken herinneren de Duitsers op hun beurt aan de zwarte bladzijden van de TWeede Wereldoorlog en het nazisme. De Griekse krant Eleftheros Typos drukte de godin Victoria op de Berlijnse zegezuilen een hakenkruis in de hand. De reportagejournalist Kostas Chardavelas discuteerde over klaarblijkelijk niet betaalde Duitse herstelbetalingen voor het leed dat de nazis tijdens WOII hebben aangedaan. Er werden documentaire films getoond over Griekse oologsslachtoffers.

Een anti-Duitse hysterie heeft de Grieken aangestoken. Onverwerkte trauma 's uit WOII komen opnieuw aan de oppervlakte. Viceminister-president Theodoros Pangalos zei: "De Duitsers hebben het Griekse goud weggenomen, dat in de Griekse centrale bank lag, ze hebben het geld weggenomen en het nooit terugbetaald." 

Maar de Grieken doen -volgens de Duitsers- de historische werkelijkheid geweld aan, want in 1960 heeft Duitsland 115 miljoen mark als herstelbetaling gegeven. Ook nadien werden voormalige Griekse dwangarbeiders met miljoenenbetalingen genoegdoening gegeven.

De Grieken riposteren dat de Duitsers meer geld uit Griekenland ontvangen dan ze dan dat ze geven. Volgens de krant To Vima zou vanuit Duitsland in 2008 1,8 miljard euro gevloeid zijn, terwijl het land met export naar Hellas 5,4 miljard zou verdiend hebben.

Het is zeer interssant om waar te nemen dat, wanneer landen of bevokingsgroepen zich benadeeld of beledigd voelen, ze dikwijls naar het verleden teruggrijpen, en de andere partij onbetaalde rekeningen uit het verleden presenteren. Elk land of bevolkingsgroep heeft in zijn collectief bewustzijn een soort "bejegeningsbalans" waarin de de tegoeden en schulden op moreel, materieel en financieel vlak jegens de Ander worden bijgehouden. De Duitse filosoof Peter Sloterdijk heeft daarover mooie dingen geschreven, over dat "woedekapitaal", dat door soms onozele futiliteiten kan ontstoken worden.

Het Grieks-Duitse conflict is een mooie casestudy over de moeilijkheden van het Europese project. Het toont aan de wij altijd de zwarte schaduw van onze geschiedenis achter ons meeslepen. Daaarom is een reflectie over identiteit, geschiedenis, waarden en normen zeer zinvol. Daarom heeft Guy Verhofstadt zich onsterfelijk belachelijk gemaakt, door dit als een Jacobijnse Robespierre met één pennetrek terzijde te willen schuiven. Zo werkt de menselijke psyche niet. Maar ja, liberalen zijn dan ook domme, ontwortelde mensen mensen, die niets begrijpen van romantiek, geschiedenis en culturele gevoeligheden, en die met hun verderfelijke neo-liberale ideologie hele volkeren ruïneren. Ooit zullen ze op het stort van de mensleijke geschiedenis belanden, zoals ook het communisme, dat evenzeer als het liberalisme geen flauw benul had van de werkelijkheid van de menselijke psyche...

Trouwens, kijk eens naar Youtube, waar men de polsslag kan voelen waarmee (vooral jonge) mensen zich bezighouden, hoe daar historische oologen met beeld en woord verder worden uitgevochten, hoever wereldburgerschap en multiculturaliteit te zoeken zijn. Het doet mij pijn om dit te schrijven, maar ik heb geleerd om meer vanuit de feiten uit te gaan, dan vanuit schimmige idealen, die weliswaar op lange termijn zinvol zijn, maar nog niet voor morgen zijn. De economische crisis zal onvermijdelijk leiden tot nog grotere heropleving van nationalismen en etnisch-religieuze tegenstellingen, en tot verdergaande verrechtsing van de samenlevingen.

(Ik kan niet aan de verleiding weerstaan om toch nog een schepje bovenop de Duitse beledigingen aan het adres van de Grieken te doen. Het is een bekende paradox uit de logica: 'Alle Kretenzers zijn leugenaars', zei de Kretenzer. Ook Vergilius schreef dat de Grieken bedriegers zijn: timeo Danaos, et dona ferentes, ik vrees de Grieken, ook wanneer ze geschenken geven, waarmee hij doelde op het paard van Troje, een vergiftigd geschenk, want in de buik van het paard zaten Griekse soldaten verborgen, die Troje ten val brachten. Een metafoor voor de bedrieglijke intrede van Griekenland in de Europese Unie, die ze net als Troje ten val zullen brengen?...)

In dit clipje geven Griekse kunstenaars hun visie op de in hun ogen Duitse beledigingen aan het adres van de oude Hellenen, met onderaan de Nederlandstalige vertaling.

Voor een economische analyse van het Griekse schuldenprobleem, zie mijn bijdrage:  Grieks drama en de euro.

Vier dagen na het uitdagende titelblad van het Duitse magazine Focus en de provocatieve uitspraken over de Grieken, eist de grote Griekse componist Jiannis Markopoulos een reactie vanwege de Duitse culturele wereld.

- Geen fractie en geen persbericht mag als resultaat hebben dat de vriendschappelijke gevoelens van het Duitse volk tegenover de Grieken verstoord worden. De Grieken zijn een historisch volk, dat telkens opnieuw cultuur en liefde voor het leven voortbrengt. Zoals wij die fouten uit het verleden trachten te corrigeren, zo verwachten wij van het Duitse volk en van de culturele wereld, een reactie tegen deze banaliteiten. 

Mensen uit de culturele wereld beschouwen deze massale anti-Heleense uitlatingen van de Duitse media als provocatief. Ze beantwoorden deze met feiten uit de duisterste bladzijden van de wereldgeschiedenis, waarvoor volgens hen de Duitsers verantwoordelijk zijn.

- Als men de artistieke, culturele en andere uitingen van het 20^ste-eeuwse Duitsland nauwkeurig bestudeert; dan erkent men daarin Hitlergenen. Ik zou zeggen, zoiets als een psychische handicap. Alles wat Duitsland realiseert, wordt zonder dat men het daar wil en uit puur noodlot, gevolgd door woorden als Auswitch en Birgen-Belsen. (JS Dit begrijp ik niet goed: betekent het dat de Duitsers alles grondig doen zoals in Auschwitz en Birgen-Belsen, of betekent het dat de Duitsers, wat ze ook doen, altijd zullen herinnerd worden aan Auschwitz en Birgen-Belsen?).

De woorden "bedrieger" en "belastingontduiker",  die door de journalisten van het bericht gepubliceerd werden, en die een veralgemening van het Griese volk willen realiseren,  worden door de artistieke en culturele elite als onaanvaardbaar omschreven.

- alles wat de Duitses niet met oorlogsgeweld bereikt hebben, realiseren ze nu met de economische oorlogsvoering.

- Elke provocatie, zoals nu bv. met de Venus van Milo, valt in dovemansoren. Dit is ons probleem en het wordt tijd dat wij ons met een verantwoordelijke en moderne identiteit presenteren, bevrijd van banaliteit en folklore.

Een programma dat je absoluut zou moeten zien, als je geïnteresseerd bent in de financieel-economische crisis, en hoe die overal ter wereld het lot van de mensen beïnvloedt, is 'Tegenlicht' van de VPRO op maandagavond vanaf 20.55 u.

Deze week ging het over alternatieve geldsystemen. De crisis heeft aangetoond dat ons geldsysteem een desastreuze werking kan hebben. Geld is in zekere zin té succesvol geworden. Geld is in essentie een simpel tussenmedium, waarmee goederen vlotter kunnen verhandeld worden. Stel je voor dat we voor aankopen nog met ruilhandel moesten werken. Ik heb een brood nodig van de bakker. Wat kan ik hem daarvoor in de plaats geven? Ik bied hem twee potjes confituur aan. Neen, dat heeft hij niet nodig, hij heeft 250 gram hesp nodig. Dat heb ik niet in voorraad. Moet ik dan eerst naar de slager, en wat moet ik die man dan in ruil geven? Een brood?

Zulk voorbeeld toont aan dat pure ruilhandel nog moeilijk kan werken in een complexe maatschappij. Daarom heeft de mens geld uitgevonden, een tussenmdium, waarmee 1) de waarde van alle goederen in een uniforme waardemeter kan worden uitgedrukt en vergeleken 2) goederen kunnen aangekocht worden tegen een bepaalde hoeveelheid geld 3) de derde functie van geld is vermogensoppotting, geld dat geld creëert. Het is duidelijk dat deze derde functie van geld in onze huidige economie een bovenmatig belang heeft gekregen. Ja, het is in kapitaalaccumulatie, in geld-dat-eindeloos-geld-voortbrengt, dat geld zijn destructieve werking uitoefent. Geld is een moloch geworden, die met myriaden tentakels de levenskracht uit sociale verbanden leegzuigt.

Daarom experimenteren mensen overal ter wereld met alternatieve vormen van geld. De aflevering Waar is de Woede van het programma 'Tegenlicht' gaat o.a. over alternatief geld. In sommige Islamitische landen heeft men opnieuw gouden en zilveren munten ingevoerd. Zo is bv. één zilveren dinar is sinds het begin der tijden twee kippen waard, ook nu nog. Geld dat niet devalueert, in tegenstelling tot papiergeld, dat simpelweg wordt bijgedrukt door zij die toevallig aan de macht zijn. Dit fragment kan je hier op Youtube zien (embedding niet mogelijk op verzoek): Alternatief geld dat niet in waarde vermindert. Bekijk hier de volledige aflevering Waar is de Woede van het VPRO-programma 'Tegenlicht'.

In het Duitse weekblad Focus is een interessante artikelenreeks Die Welt nach der Krise. Daarin komen ook alternatieve geldystemen ter sprake. Zo is er sinds zeven jaar in het zuidoosten van Beieren een regionale munt in omloop, de zgn. Chiemgauer. Met de Chiemgauer (die één euro waard is) kunnen de consumenten in honderden winkels betalen. Deze alternatieve munt heeft verschillende positieve effecten: 1) de regionale economie floreert: vermis de munt enkel in een welbepaalde regio waarde heeft, lekt er geen geld weg uit de lokale kringloop 2) drie procent van de omzet wordt in sociale projecten geïnvesteerd 3) er vindt geen oppotting van waarde plaats, vermits na een bepaalde periode de munt aan waarde verliest als hij niet wordt uitgegeven. Daardoor heeft dit geld een ingebouwde rem tegen spaar- en speculatietendensen, waardoor er geen geld uit de lokale kringloop weglekt om bv. de wapenindustrie geïnvesteerd te worden.

Ik zal eens research doen over dit onderwerp. Wat er in Vlaanderen zoal bestaat aan initiatieven op dit vlak. Ik weet dat er ook het systeem LETS bestaat, de afkorting van Local Exchange and Trading Systems.  Daarbij ruilen mensen goederen en diensten met elkaar: bv. ik pas twee uur op jouw kind, in ruil daarvoor kom jij bij mij mijn boekenkast in elkaar steken, want ik ben een onhandige kluns.

Natuurlijk kunnen zulke alternatieve geld- en waardesystemen niet volledig de functie van het huidige geld overnemen. Maar waarom zouden we niet verschillende geldsystemen naast elkaar gebruiken? De officiële euro voor grotere uitgaven en nutsvoorzieningen, en daarnast verschillende geldsystemen, die zijn aangepast aan verschillende sociale gemeenschappen? Bv. 1 Antwerps Handje of 1 Brabo voor aankopen bij kleine zelfstandigen in Antwerpen, die alleen daarvoor, en nergens anders kunnen gebruikt worden? Of nog fijnmazigere geldsystemen op buurt- of verenigingsvlak?

Laten we in hemelsnaam onze creativiteit gebruiken, ons lot sterker in eigen hand nemen, en in grotere mate loskomen van de greep van banken en financiële molochs, en van de politici, die toch niet meer opkomen voor de belangen van de gewone burger, maar die gegijzeld worden door het grootkapitaal, waarvan ze de gewillige knechtjes zijn, ongeacht hun ideologische retoriek...

De controversiële Sloveense filosoof Slavoj Zizek over de financiële crisis, de vulgariteit van populistisch rechts à la Berlusconi, de abdicatie van links, het debat over de gezondheidszorg in de Verenigde Staten, en nog veel meer. Luister en leer van deze man. Zulke stuff vind je niet op onze media, maar enkel op burgermedia. Laat je niet misleiden door dat "sjjj"-accent... 

De Amerikaanse werkloosheid heeft de symbolische drempel van 10 % overschreden. Dit is het hoogste peil sinds 1983. Voegt men daarbij de deeltijds werkenden en zij die het zoeken hebben opgegeven, omdat ze toch geen werk vinden, dan is de ruimere werkloosheidsgraad 17 %. Dit is allemaal slecht nieuws  voor Obama, die verkozen werd met de belofte dat hij de kleine man in Amerika een beter leven zou geven. En wat heeft hij gedaan? Hij heeft miljarden dollars uitgegeven om het grootkapitaal te redden, massale bail outs (reddingen) van banken en financiële instellingen, een gigantisch overheidstekort, een astronomische staatsschuld van bijna 12.000 miljard dollar. Sinds het dieptepunt van de financiële crisis in maart, is de beurs opnieuw met 50 % gestegen, maken de investeringsbanken gigantische winsten en worden opnieuw bonussen uitekeerd, alsof er niets gebeurd is. Men spreekt nu van het einde van de recessie, maar met miljoenen werklozen, een 'jobless recovery'. Het casino voor de 5 % superrijken blijft draaien met belastinggeld, en er vindt geen spin-off meer plaats naar de reële economie: dit is fysieke produktie, jobs en welvaart voor kleine man. We zitten in staatsgesubsidieerd turbokapitalisme en wij blijven in onze zetel zitten en doen niets...

Volgens The Independent zouden er geheime besprekingen geweest zijn tussen de olieproducerende landen uit het Midden-Oosten, China, Japan en Frankrijk, om de dollar niet meer te gebruiken in de oliehandel. In de plaats daarvan zou een korf van munten komen van de betreffende landen.

Er is al langer ontevredenheid over de rol van de dollar in de wereldeconomie, maar deze keer lijkt het toch wel concreter te worden. Het zou een eerste stap zijn in de ondergang van de dollar als internationale reservemunt. Om dit te begrijpen moeten we een stapje teruggaan in de geschiedenis. Vroeger was het geld in de wereld gebaseerd op goud. Dit betekent dat het geld in principe inwisselbaar was tegen goud. In 1971 schortte de Amerikaanse president Nixon de inwisselbaarheid op van de dollar tegen goud. In de plaats daarvan werd de dollar de internationale reservemunt. Dit systeem kan maar werken als er vertrouwen is in de dollar en de monetaire autoriteiten die de dollarvoorraden beheren.

China heeft enorme schuldvorderingen tegenover de Verenigde Staten, uitgedrukt in dollars. Door de continue waardevermindering van de dollar worden de Chinese dollartegoeden steeds minder waard. Dit kan natuurlijk niet blijven duren. Er groeit ergernis over de enorme Amerikaanse overheidstekorten en het bijdrukken van dollars door de Federal Reserve.

Imperialisme houdt naast militaire en geopolitieke macht ook de macht in om de spelregels aan anderen op te dringen, met name het gebruik van de eigen munt. Politiek-militair is Amerika aan haar ondergang begonnen, de oorlog in Afghanistan kan niet meer gewonnen worden. Op vlak van de reële economie is Amerika een ruïne, met een officieuze werkloosheidsgraad die naar de 15 à 20% gaat, niettegenstaande een gezwollen financieel waterhoofd. Ook het laatse bolwerk van het US-imperialisme, de dollar, is aan zijn doodstrijd begonnen. De goudprijs heeft alvast een historisch hoogtepunt van 1000 dollar per ounce bereikt.

Het interview gisteren met Elio Di Rupo heeft grote indruk op mij gemaakt. Het ging over de liberale drijverijen om met de crisis als excuus de sociale zekerheid te ontmantelen. Hij spreekt van ons sociaal erfgoed dat we na WOII hebben opgebouwd, en dat net als elk ander erfgoed de moeite loont om te bewaren.

De CEO 's en hogere kaders die exorbitante bezoldigingen krijgen in verhouding tot korte termijnwinst. Die de minder stressgevoeligen en de zwakkeren uitstoten. Werken tot 67 jaar: le liberalisme nous rend fou. Beter kan ik het zelf niet zeggen. Liever een ouderwetse staatssocialist à la Di Rupo, dan de neo-liberale stresskonijnen en villafascisten van Kris Peeters en konsoorten.

Zal ik het nog meemaken, dat het collectieve bewustzijn zodanig evolueert, dat personen en instellingen die door hun roekeloos gedrag en graaizucht de wereldeconomie ontredderen, aangeklaagd en voor een rechtbank gebracht worden, die de vergelijking met het Tribunaal van Neurenberg kan doorstaan? Toen werd het concept 'misdaden tegen de mensheid' uitgevonden. Kan men niet een gelijkaardig juridisch begrip smeden voor misdaden in de economische sfeer, zoals we de afgelopen jaren gezien hebben, en waarvan we de gevolgen nog jaren zullen zullen dragen?

Als men de vraag stelt: wie draagt de grootste verantwoordelijkheid voor de huidige economische crisis, dan wijzen veel ingewijden in de richting van Alan Greenspan, hoofd van de Amerikaanse centrale bank tussen 1987 en 2006. De centrale bankier van Amerika is, naast de Amerikaanse president, de machtigste man ter wereld. Hij is verantwoordelijk voor het monetaire beleid. Zijn belangrijkste wapen is de rente, de prijs die bankiers moeten betalen voor geld van de centrale bank. Sinds 9/11 had hij de rente verlaagd tot een bespottelijk laag niveau, zodanig dat geld vrijwel gratis was. Biljoenen dollars raakten in circulatie en konden hun destructief werk verrichten.

Terwijl het net de taak is van de centrale bank om in geval van oververhitting van de economie de geldkraan toe te draaien, door het verhogen van de rente. Greenspan heeft dat niet gedaan. Integendeel, Professor Roubini, bijgenaamd 'Doctor Doom', één van de weinigen die waarschuwden dat het Amerikaanse financiële systeem op een catastrofe afstevende, zegt daarover: 'De taak van de centrale bank is om de punchkom weg te nemen, als de party uit de hand dreigt te lopen, om speculatieve bubbles te vermijden. In de plaats daarvan liet de centrale bank niet enkel na om de punchkom weg te nemen, meer nog, ze goot wodka en whisky in de punchkom en andere toxische stoffen, om iedereen dronken te maken met irrationele exuberantie.'

Meer nog, hij had de macht om de hypotheekjungle te reguleren, en hij heeft dat niet gedaan, hij was zelfs de belangrijkste stimulator van de toxische financiële innovaties. Op 23 oktober 2008 verscheen Alan Greenspan voor een parlementaire onderzoekscommissie. Hij zag er vermoeid uit en berouwvol, voor zover iemand als Greenspan berouw kan voelen. Het leek alsof zijn wereldbeeld in stukken was uiteengevallen. Gevraagd of hij vergissingen had gemaakt, antwoordde Greenspan dat hij gedeeltelijk fout was geweest. Hij gaf toe dat zijn geloof in de zelf-regulerende kracht die van het individuele eigenbelang van economische actoren uitgaat, verkeerd was. Hij was persoonlijk geschokt door de gebeurtenissen die zich ontvouwden.

Critici zeggen dat het belachlijk en naief is om te denken dat de haaien van Wall Street belangstelling zouden hebben om zichzelf in te tomen en te reguleren. Men moet erkennen dat de leidinggevenden van grote banken zich lieten leiden door belangen, die ingingen tegen het algemene belang. Niettegenstaande Greenspan zichzelf berouwvol op de borst klopt, toegeeft dat hij fouten heeft gemaakt, behoudt hij zijn geloof in het principe van vrije competitieve markten. Geen enkele markt werkt perfect, maar er is in zijn visie geen alternatief.

Ik zie tot mijn genoegen dat de Europese landen in voorbereiding van de G20 in Pittsburgh, een stevige vuist maken tegen de bonuscultuur, ongetwijfeld om Washington onder druk te zetten, die tegen een regulering van bonussen is. We zullen wel zien. De soep wordt nooit zo heet opgegeten als ze opgediend is...

Eén jaar geleden brak de financiële crisis uit  De katalysator hiervan was het failissement van de Amerikaanse investeringsbank Lehman Brothers. Het was het grootse faillissement uit de Amerikaanse geschiedenis. Op televisie waren deze week veel interessante programma 's te zien over de crash van deze financiële gigant. Er is zelfs een tv-film over gemaakt, in de vorm van een financieel-economische thriller. Lehman Brothers was hét symbool van de hybris van het financiële kapitalisme van Wall Street. Dick Fuld, de CEO van Lehman, was de ongekroonde koning van Wall Street Hij was grenzeloos ambitieus en agressief. Niet voor niets werd hij 'de gorilla' genoemd. Hij wou al zijn concurrenten waaronder Goldman Sachs verpletteren en opslokken.

Lehman Brothers verdiende miljarden dollars aan de vastgoedboom, en nam daarbij grenzeloze risico 's. Onder president Bush werden alle remmen van gezond verstand en besef van grenzen overboord gegooid. De FED, de centrale bank, voerde onder leiding van Alan Greenspan een expansief monetair beleid van goedkoop geld en goedkoop krediet. Elk Amerikaans gezin moest via een hypotheek een eigen woning verwerven. Daarbij was geen kapitaalinleg nodig, weldra zelfs geen bewijs meer van inkomen. Dat sommige gezinnen weleens hun hypotheek niet zouden kunnen afbetalen, werd niet als een probleem gezien, want de banken konden in dat geval hun woningen aanslaan. Vermits de huisprijzen tot in de hemel bleven groeien, konden de banken de aangeslagen woningen met winst verkopen.

Lehman Brothers was zeer actief op de hypotheekmarkt. Nog in extremere mate dan haar concurrenten deed ze aan 'leverage': krediet verlenen op basis van geleend geld. In een stijgende markt kan je met leverage gigantische winsten maken, maar als de zaken slecht gaan worden de verliezen evenees exponentieel groot. De verhouding van eigen kapitaal tot schulden was 1 op 40. Lehman stond ook aan de spits van complexe financiële producten zoals CDO's, 'collateralized debt obligations'. Hypotheken werden samengebundeld en verpakt in waardepapieren, die aan andere banken en aan beleggers verkocht werden. De ratingbureau 's , die het risico van financiële producten moesten waarderen, speelden het spelletje mee en gaven de gestructureerde produkten het predikaat 'veilig. Door het risico dat inherent was aan deze 'rommelkredieten' en 'vergiftigde activa' als een hete aardappel door te spelen aan de rest van de wereld, dacht men uiteindelijk het risico zelf te kunnen uitschakelen. De CDO 's waren zo ingewikkeld, dat slechts weinigen ze echt begrepen, laat staan de kleine belegger, die een kat in een zak kocht.

Maar de bubble kon natuurlijk niet blijven duren, Die barstte in 2007-2008. Steeds meer gezinnen konden hun hypotheek niet afbetalen, en de banken zaten plots met een gigantische stock aan woningen. De vastgoedprijzen stortten in, de CDO 's waren opeens waardeloos geworden. Ook Lehman Brothers werd zwaar getroffen door het leeglopen van de zeepbel. Haar aandelen kelderden: op 9 september 2008 verloor het 40% van haar beurswaarde. Lehman stevende op een bankroet af.

Vraag was of de overheid de bank zou redden, net zoals ze Bearn Stears had gered. Maar dit was een kleine bank, die niet met Lehman Brothers kon vergeleken worden. Op 13 september 2008 riep Hank Paulson, de Amerikaanse Minister van Financiën, de hoofspelers van Wall Street -bijgenaamd de 'Masters of the Universe'- bijeen in de gebouwen van de New York FED om een reddingsplan voor Lehman Brothers uit te werken. Paulson deelde mee dat er geen belastinggeld beschikbaar was om Lehman te redden. Wall Street moest het zelf doen, want als Lehman crashte, zouden ze allemaal meegesleurd worden en waren de gevolgen niet meer te overzien. De Bank of America en het Britse Barclays, die belangstelling hadden om Lehman Brothers over te nemen, haakten op het laatste moment af. Merril Lynch, de concurrent van Lehman Brothers, dat zelf in de problemen zat, zag haar kans schoon om eieren voor haar geld te kiezen, en liet zich door de Bank of America overnemen.

Lehman Brothers was niet meer te redden, en de overheid dwong de bank op 15 september 2008 om in faling te gaan. De rest van het verhaal is bekend. De instorting van Lehman Brothers zond schokgolven uit over het hele financiële systeem in de wereld, en leidde tot een economische depressie, zoals we die sinds WOII niet meer hebben gekend. Dick Fuld van Lehman Brothers was hét symbool van het extreme graaikapitalisme, gebaseerd op hebzucht, een gevoel van almacht en geloof in de eigen onkwetsbaarheid.

Er is veel gespeculeerd over persoonlijke factoren in de saga van Lehman Brothers. Dick Fuld maakte door zijn agressieve persoonlijkheid veel vijanden in het kringetje van Wal Street, de FED en het Ministerie van Financiën. Het was bekend dat Dick Fuld en Hank Paulson, de Minister van Financiën elkaar haatten. Was dit een menselijke factor waarom de Amerikaanse overheid niet met geld over de brug wou komen om Lehman te redden? Temeer daar kort nadien de regering Bush 700 miljard dollar op tafel legde om bedrijven in moeilijkheden te ondersteunen. Sommigen spreken van een afrekening binnen het milieu, waardoor anderen zoals Goldman Sachs er beter van werden. Critici zeggen dat het beter was geweest om Lehman Brothers te redden, waardoor de wereldwijde crisis niet zo erg zou geweest zijn.

Nu, één jaar later, is het ergste van de crisis voorbij. Of we daaruit veel geleerd hebben? Ach, ik denk het niet. De banken keren weer zoals voorheen torenhoge bonussen uit aan hun traders. Ze vertonen weer net datzelfde gedrag, dat de crisis heeft veroorzaakt. Eén ding moet je het kapitalisme wel nageven: het is enorm veerkrachtig. Maar we zijn nu al de zaden aan het zaaien voor een volgende crash, nog vooraleer deze crisis goed en wel is uitgewerkt... 

Even kort, zonder in details te treden, over de financiële toestand van de Belgische staat en de verdeling van de lusten en lasten in onze maatschappij.

Volgens Guy Vanhengel, Minister van Begroting, is België virtueel failliet. En als men de uitspraak van Michel Dardenne, Minister van Pensioenen -in een nuchtere bui- omdraait, dan zijn de pensioenen vanaf 2015 in gevaar. Het begrotinsdebat zal vinnig worden, er zal drastisch moeten in het vlees gesneden worden.

In een economische crisis en in de nasleep daarvan, wijzen partijen elkaar met de vinger en schuiven ze elkaar de zwarte piet door. Het was het ABVV die de kat de bel omhing en een belasting op de banken eiste. Het welles-nietes spelletje. De regeringspartijen zij nu bereid om een crisisbelasting op de banken te heffen. Ze hebben de crisis veroorzaakt, ze hebben gebruik gemaakt van het geld van de belastingbetaler, en ze mogen nu in naam van dezelfde solidariteit, eveneens een bijdrage leveren tot het herstel van de overheidsfinanciën. Er is wel discussie over de vraag of alle banken moeten betalen, dan wel alleen die banken die overheidsgeld hebben gekregen.

Volgens het ABVV zouden zelfstandigen maar half zo veel verdienen als loontrekkenden. Dit zou volgens hen betekenen dat er massaal gefraudeerd wordt en in het zwart gewerkt. Dit heeft furieuze reacties van de zelfstandigenorganisaties opgewekt.

Ik geloof niet dat alle zelfstandigen fraudeurs zijn, maar er zal wel heel wat fraude zijn. Als men de Belastingsinspectie zou hervormen op moderne grondslag, er geld in zou pompen en meer belastingcontroleurs zou op pad sturen, dan zou er heel wat geld kunnen gerecupereerd worden. Nu worden zelfstandigen en KMO 's nauwelijks gecontroleerd, wat fraude in de hand werkt.

Begrotingsminister Vanhengel vraagt dat de deelstaten een deel van de federale schuld op zich zouden nemen. De Vlaamse regering heeft zich op haar eigen niveau teruggetrokken, en wil geen cent bijdragen tot het federale niveau. Dit als reactie tegen de traumatische periode-Leterme, toen de vraag van naar een staatshervorming op een categoriek 'non' stuitte.

Maar ook de Vlamingen hebben tot de staatsschuld bijgedragen, en het welzijn van dit land vereist dat het deelniveau bijdraagt tot de gezondmaking van het centrale niveau. Het federale bestuursniveau zit dus muurvast, de situatie is gebetonneerd. Belgie is eigenlijk niet meer bestuurbaar. Het wordt dus een hete herfst. Er zal geweend en getandenknarst worden. Hoofdzakelijk door het sociaal verantwoordelijke gedrag van de banken, onze vrienden, en van de onebstuurbaarheid van België sinds 2007.