Johnsatyricon

Gust De Meyer, hoogleraar communicatiewetenschap aan de KULeuven, neemt het al een aantal jaren op voor de populaire cultuur. Hij gaat duidelijk in tegen de elitaire cultuurpessimisten, die zeggen dat televisie -de motor van de populaire cultuur- vervlakkend en afstompend werkt. Zijn ideeën zijn duidelijik provocatief bedoeld.

Ik ga niet helemaal akkoord met zijn redeneringen, maar op één punt kan ik hem gelijk geven. Sommige televisieprogramma 's zijn complexer geworden. Hij vergelijkt bv. de complexiteit -op vlak van personages, plots, en cameravoering- van 'Schipper naast Mathilde' uit de jaren vijftig, met actuele soaps zoals Thuis en Familie. Die laatste zijn veel complexer geworden,  meer personages, intriges, plots en subplots.

De Kampioenen -die eindelijk zullen stoppen in 2011- zijn dan weer de grote uitzondering die de regel bevestigt. Daar kiest men bewust voor eenvoudige, voorspelbare plots, mat karikaturale, stereotiepe, ja stripachtige figuren. De eenvoud en de herkenbaarheid van de Kampioenen is wellicht de reden voor het waanzinnig grote succes van deze reeks.

Dat bepaalde televisiereeksen te moeilijk geworden zijn voor sommige mensen, vooral de oudere generatie, kan ik bevestigen als ik ik een weekendje bij mijn moeder doorbreng. Dan kijken we soms samen tv. Ik merk dat ze dikwijls niet begrijpt wat er zich op het scherm afspeelt. 'Wat gebeurt er?', vraagt ze me dan. Ik zeg  'Dat weet ik ook niet'. Ik begrijp wellicht beter dan haar dat het tot de wetten van het televisiegenre behoort dat er in het begin heel wat spanning en onzekerheid wordt gecreëerd, dat dit tot de lustbeleving behoort van het kijken naar een televisiereeks.Blijkbaar kan ze moeilijk met die onzekerheid om, en haakt ze al vroegtijdig af.

De vroegere, eenvoudige televisie had meestal een lineair verhaal, dat op een duidelijk einde afstevende, waarbij de elementen van het verhaal samenkomen en de spanning gereduceerd wordt. Nu hebben veel televisieprogramma 's een open einde, niet noodzakelijk een happy end. 'Hoe is het nu afgelopen?', vraagt mijn moeder me dan. 'Dat moet je zelf invullen', zeg ik. Er is dus tegenwoordig heel wat cognitief en emotioneel werk nodig in hoofde van de kijker, om het verhaal zelf te interpreteren.

De oudere generatie kan moeilijker mee met deze ontwikkelingen. Ook camerastandpunten en cinematografische effecten worden soms moeilijk begrepen. Het principe van de flash-back is zoiets. Als plots zwart-wit of witte floue randen worden gebruikt, dan weet de geschoolde kijker dat in het verleden wordt teruggesprongen. 'Begrijp je wat hier gebeurt?', vraag ik dan mijn moeder. 'Dit is een flash-back. Dit is in het verleden gebeurd.'

Maar ook ik 'begrijp' dikwijls niet wat er zich op het scherm afspeelt. Ik ben een grote fan  van Britse dedectiveseries. Jaren geleden trachtte ik nog de redeneringen en zoekpistes van de dedective te begrijpen, en mee te zoeken naar de dader. Dat zulke series draaien rond 'whodunnit' . Ik was gefrustreerd wanneer ik de plot niet begreep. Tenslotte gaf ik mijn pogingen op om te 'begrijpen' wat er gebeurt.

Nu ken ik beter de conventies van het dedectivegenre. De kijker wordt namelijk gebombardeerd met een overvloed van informatie, die hij onmogelijk kan verwerken. Hetr kortetermijn-geheugen van de mens kan maar zeven items tegelijkertijd vasthouden. En om de oplossing van een moord te vinden, moet je tientallen gegevens kunnen combineren.

Dus nu laat ik die beelden over mij heen gaan en doe geen moeite meer om al die informatie te verwerken. Het 'whodunnit' is bij mij op de achtergrond geraakt ten voordele van het genieten van de grote menselijke emoties, waarop elke dedectieveserie een variatie is: macht, geld, seks, liefde. Ik geniet van het kunnen binnendringen in verschillende sociale milieu 's, de relaties tussen personages. Politieseries zijn kleine zedenschetsen

Je ziet ook het verschil in complexiteit tussen bv. het Vlaamse Witse en de hedendaagse Britse politieseries. Als ik er zin in zou hebben, dan zou ik de relatief eenvoudige plots van Witse mee kunnen reconstrueren in mijn hoofd. Britse series daarentegen zoals Waking the Dead, Wire in the Blood, Silent Witness bevatten twee tot drie plots, die met elkaar verweven zijn. Die zijn onmogelijk nog te volgen -in de zin van cognitief verwerken van al die informatie. Grotere nadruk komt ook te liggen op de psychologie van de personages, van zowel de verdachten, als de dedectives. Deze laatstenworden meer mensen van vlees en bloed, en zijn verre van perfect, dikwijls hebben ze autoriteits- en relatieproblemen, en nemen ze het niet zo nauw met de procedures en regelgeving.

Televisie complexer geworden? Ja ontegensprekelijk, en dat maakt ook het plezier uit van het kijken naar -sommige- televisiereeksen.