10-08-11

Het fort/da spelletje van de kleinzoon van Freud

Ach, ik mag weleens citeren uit mijn eigen werk (de herhalingsdrift, herinner je het nog?)

Eén van de mooiste verhalen binnen de psychoanalytische mythologie is het fort/da-spelletje, dat Freud in zijn Jenseits des Lustprinzips (1920) beschrijft. Freud zag dat zijn kleinzoon aan het spelen was met een klosje garen. Het kind wierp achtereenvolgens het klosje weg, terwijl het fort! (weg) riep, en trok het daarna terug naar zich toe, onder het roepen van da! (hier).

Freud interpreteerde het fort! da!, 'weg', 'hier' spelletje als de emotionele poging van het kind om betekenis te geven aan de achtereenvolgende verdwijning en wederverschijing van de moeder. Door de herhaling van dit spelletje van aanwezigheid en afwezigheid trachtte het kind zich te separeren van de moeder. Het spel is een eerste vorm van symbolisering, waardoor het kind zich libidinaal kan verwijderen van de moeder. Het kind draait een passieve ervaring om in een actieve, een symbolische verwerking van de pijnlijke afwezigheid van de moeder.. Het spelletje drukt ook de wens van het kind tot wraak uit - 'OK, ga dan maar weg! Ik heb je niet nodig, ik ben het die jou wegstuurt.

Ik vind dit mooi, wat Freud hier zegt. Maar is het waar? Hier stuiten we op het probleem van de methode van de psychoanalyse. De psychoanalyse is geen exacte wetenschap (zelfs de psychiatrie niet). Ze gaat uit van interpretatie, hermeneutiek, het gebruik van taal, symbolen en verhalen. In het concrete geval van het fort/da-spelletje: we kunnen niet zeggen of Freuds interpretatie waar is of niet. Uiteraard kan het kind niet zeggen wat het bedoelt met het fort/da-spel. De uitspraken van de psychoanalyse kunnen niet empirisch geverifieerd worden. Ze behoren tot een andere orde, die van emotionele zingeving. Eeen psychoanalytisch verhaal is niet waar of onwaar, enkel emotioneel betekenisvol of niet. Dit is een pragmatisch waarheidsbegrip, gericht op de vraag: werkt het of niet?

02:12 Gepost door Johnsatyricon | Permalink | Commentaren (0) |  Print |  Facebook | |

De commentaren zijn gesloten.