Johnsatyricon

Drie BBC-journalisten zijn hard aangepakt door agenten van het Gaddafi-regime. Ze zagen sporen van marteling op de lichamen van politieke gevangenen.

Marteling is één van de meest revolterende acten waartoe de mens in staat is. Iedereen weet dat het lichaam pijngevoelig is. Marteling is het bewust, op een geraffineerde manier, toebrengen van pijn aan het lichaam van de ander. Het is de meeste walgelijke Ik-Gij-relatie die er betaat, net omdat ze zo intiem is. Marteling is het omgekeerde van het tedere, seksuele omgaan met de ander. Daar wordt de huid, het contactoppervlak van het lichaam van de ander gestreeld, om de ander te plezieren.

Martelen is de ultieme macht over de ander, over zijn lichaam. De gemartelde is volledig weerloos tegenover de 'martelaar', net zoals de gestreelde zich volledig weerloos kan overgeven aan de streler. De ander martelen en de ander strelen zijn elkaar extremen, omdat daar ingegrepen wordt in het pijngvoelig/lustgevoelig contactoppvervlak van de huid, omdat daar de ander in zijn volledige kwetsbaarheid en weerloosheid aan ons, als martelaar en als streler, verschijnt.

Ik heb u al gezegd dat ik in het verlengde van de onlusten in Noord-Afrika, een vernieuwde interesse heb gekregen voor het kolonialistisch imperialisme van de Europeanen in die regio, en vooral de woestijnoorlog in 1940-1943. Links hadden de Fransen grote lappen woestijngrond ingepalmd (Marokko, Algerije, Tunesië). De Italianen hadden Libië (Tripolitanië en Cyrenaica) als "hun" territorium veroverd. Rechts de Britten in Egypte, met het strategisch en geopolitiek zeer belangrijke Suezkanaal, de slagader van het Britse Rijk.

De Italianen hadden in 1911 Libië veroverd. Na WOI kwam Mussolini en het fascisme aan de macht. Il Duce wou de glorie van het Romeinse Rijk herstellen en de Middellandse Zee opnieuw tot "Mare Nostrum" (onze zee) maken. Mussolini associeerde zich met Hitler. Toen Frankrijk door de Wehrmacht verpletterd werd in mei-juni 1940, zag Italië zijn kans schoon om een graantje mee te pikken, en viel het Zuid-Frankrijk binnen. Mussolini had nog grotere dromen, toen hij in september 1940 de Britten in Egypte aanviel, om van daaruit het Suezkanaal in Egypte in te palmen. Dit liep echter op een catastrofe uit, zodat de Duitsers met het Afrikakorps van Rommel ter hulp moesten schieten. Om een lang verhaal kort te maken: in april 1943 was de woestijnoorlog in Noord-Afrika beëndigd, na de slag van El Alamein (november 1942), en de invasie van de Amerikanen in Marokko, Algerije en Tunesië.

Dit is het begin van een mooi film over de Italiaanse soldaten in Libië/Egypte. De situatie was als volgt: de Italianen en Duitsers lagen maandenlang tegenover de Britten bij El Alamein, waar definitieve slag zou geleverd worden. El Alamein was een klein spoorwegstation, op de grens van Libië en Egypte. Vermits naar het zuiden toe, de Quatara-depressie, de woestijn ontoegankelijk was voor tanks, zou bij El Alamein over het lot van de woestijnoorlog beslist worden.

Je ziet de beginschène, een lange establishing shot, twee motorrijders in de onooglijke woestijn. Een jonge, gemotiveerde luitenant arriveert aan het front bij El Alamein, temidden van gedemotiveerde mannen, gebrek aan water, ongedierte, de hitte, slecht voedsel, etc. De luitenant is student filosofie en literatuur en is nog vol idealisme. Dat zal weldra door het contact met de brute realiteit van de woestijnoorlog veranderen. Ik hou van films, waarin een personage twijfelt aan de keuzes die hij gemaakt heeft, of bijna verpletterd wordt door de omstandigheden waarin hij zich bevindt: waarom heb ik mij vrijwillig aangeboden om in die helse woestijn te vechten. Waarom doen we dit? Wat heeft Italië in hemelsnaam in Noord-Afrika te zoeken? Zijn we misleid door de propagandamachine van het fascisme?

Vanaf een heel grote afstand bekeken, lijkt het erop alsof de mens nooit verandert, alsof hij altijd oorlog voert. Neem nu Libië, en meer specifiek de stad Benghazi in Oost-Libië, dat nu in handen is van de rebellen tegen het Gadaffiregime. Plaats daartegenover de woestijnoorlog in 1940-1943 in Libië, tussen de As-mogendheden naziduitsland en fascistisch Italië tegen de Britten. Ik kon een zekere lach van bevrijdende ironie niet onderdrukken, de trotse retoriek van de Duitse propagande, als generaal Rommel, bijgenaamd de woestijnvos, Benghazi binnentrekt. "Benghazi is vrij van vijandelijke troepen".Vandaag is het "Banghazi is vrij van Gaddafigetrouwe troepen". Het deed mij denken aan een uitspraak van mijn oude moeder, dat ze een hekel had aan het lezen van de 'Oorlog in Gallië' van Caesar, omdat het daar enkel gaat over het vechten om een meter bos, of een gracht. Ik vond dat een heel wijze uitpraak van mijn moeder.Inderdaad, strict genomen gaat oorlog om het vechten om elke meter grond.

Als je niet gelooft dat de Italianen de koloniale heersers van Libië waren, kijk dan naar het tweede en derde filmpje. Het Italiaanse leger en het fascistisch imperialisme van Mussolini had iets lachwekkends, die weinig gedisciplineerde en slecht bewapende soldaten, met pluimen op hun hoed, die eventjes de Britten over het Suezkanaal in Egypte gingen werpen. Ze kregen al na enkele weken serieus klappen op hun pluimen helmen. Zodat il Duce militaire hulp moest vragen aan zijn sterkere broer, nazi-Duitsland. Die stuurde de dan nog onbekende generaal, Erwin Rommel, dieweldra door vriend en vijand bewonderd en gevreesd zou worden, omwille van zijn militair vernuft.

dfgdfgdfg

De toon en de inhoud van de berichtgeving over Libië is aan het veranderen. De hoop dat het momentum van de volksopstand tot een snelle val van het regime van Gaddafi zou leiden, is aan het verminderen. Gadaffi is er nog steeds, en zijn gewpande aanhang blijft hem in grote mate loyaal. De rebellen beheersen het oosten van Libië, met als machtsbasis de stad Benghazi, terwijl het westen van het land, met Tripoli als centrum, in handen blijft van het Gaddafi-regime.

De rebellen beschikken wel over veel motivatie en wapens, maar als burgersoldaten zijn ze uiteraard niet getraind, alsook missen ze zware wapens. Eén mogelijkheid zou zijn om de opstandelingen beter te bewapenen met zware wapens en hen een militaire training te geven, zodat ze beter opgewassen zijn tegen het reguliere leger van Gaddafi. Maar wie zal/wil dit doen?

Een tweede mogelijkheid is een no fly-zone. Dit betekent dat gevechtsvliegtuigen van het 'westen' Libische vliegtuigen en helikopters uit de lucht schieten, om te beletten dat ze hun eigen burgers bombarderen. Een no fly-zone (zoals toegepast in Kosovo) wordt doorgaans beschouwd als een beperkte mate van militair ingrijpen. Dit is echter niet zo. Een no fly-zone impliceert dat eerst het Libische luchtafweergeschut moet uitgeschakeld worden, en dit is niet meer een passief, maar een actief militair ingrijpen (dit benadrukt de Amerikaanse Minister van Defensie, Robert Gates).

Terwijl ik dit schrijf, bereikt mij op BBC World News het nieuws dat een Libisch gevechtsvliegtuig rebellen zou gebombardeerd hebben, maar daarbij het doel gemist heeft. Men weet niet of de piloot bewust het doel gemist heeft, omdat hij geen burgers wou bombarderen. Het doet denken aan de allereerste dagen van de opstand, toen twee kolonels van de Libische luchtmacht politiek asiel in Malta aanvroegen, omdat ze het bloed van hun eigen volksgenoten niet wilden verspillen.

De installatie van een no fly-zone kan verregaande geopolitieke gevolgen hebben, vooral als de Verenigde Staten daarin het voortouw zouden nemen. Dit zou de indruk kunnen wekken dat de VS vooral omwille van de olie interveniëren. Maar ik denk dat Amerika hun lesje in Irak en Afghanistan wel geleerd hebben en niet echt geneigd zullen zijn om zelf militair in te grijpen. Premier Cameron van Groot-Brittannië daarentegen staat blijkbaar te springen om een no fly-zone, maar komt daarbij in conflict met haar eigen besparingen in het leger, o.a. het schrappen van een nieuw vliegdekschip en de aankoop van nieuwe fighter jets. Het zou daarom gebruik willen maken van bevriende vliegvelden en oudere jets, die in de Falklandoorlog hebben gevochten. Frankrijk is ook voorstander, en onderzoekt samen met GB de mogelijkheid van een no fly-zone. Turkije, een zeer belangrijke speler in het Midden-Oosten (een eventueel model voor wat een moderne Islamitische staat kan zijn) is tegen. Als sommige Islamitische landen, zoals Saoudi-Arabië, het voortouw zouden nemen voor de no fly-zone, zou dit door de Libische bevolking beter geaccepteerd worden (maar wat als de bevolking in Saoudi-Arabië in opstand zou komen, het land waar het kloppende oliehart van de Amerikaanse consumptiemachine zich bevindt, dan zouden we pas echt heel gevaarlijke toestanden kunnen meemaken!).

Een laatste oplossing om Gaddafi te verwijderen, zou een politieke coup zijn, waarbij hooggeplaatste functionarissen uit de inner circle van het regime Gaddafi zouden doen aftreden, omdat dit de enige manier is om de dreigende burgeroorlog in Libië tegen te houden. Het ziet er echter niet naar uit dat dergelijke mogelijkheid zich zal realiseren. 

De situatie in Libië blijft zeer spannend, en niemand weet voorlopig hoe de toestand zal evolueren...

Lacan zegt over de mens en zijn verlangen: le désir de l' homme, c' est le désir de l' autre. Wat betekent dit? Is het Lacaniaanse woordkramerij en spitsvondig spel met de taal? Of heeft deze uitspraak toch een zinvolle betekenis?

Ten eerste moeten we deze zin grammaticaal ontleden. Lacan speelde graag met de dubbelzinnigheden van de taal, om soms radicaal tegengestelde betekenissen te verenigen. Le désir de l 'autre kan in het Frans twee dingen betekenen: 1) een subjectsgenitief: het verlangen van de ander, het verlangen dat de ander uitoefent 2) een objectsgenitief: het verlangen naar de ander, de ander is het object (het lijdend voorwerp) van het verlangen van de mens. In het Nederlands bestaat die dubbelzinnigheid van de genitief niet (zoals in het Latijn, het Frans en het Engels: bv. the desire of the other). We spreken van het verlangen van de ander en het verlangen naar de ander.

Ten tweede is er een verschil tussen le désir de l' autre (autre met kleine letter) en le désir de l' Autre (autre met hoofdletter). L' autre (met kleine 'a') kan dan een particuliere ander betekenen, een specifieke mens van vlees en bloed. L' Autre (met grote 'A') heeft een andere betekenis, in de zin van alle anderen, alle andere mensen, de maatschappij, de cultuur. Het gebruik van de Ander, l' Autre, en the Big Other van Zizek, allemaal met een hoofletter geschreven, komt eigenlijk van Hegel en betekent bij hem de totaliteit van de maatschappij, het symbolisch weefsel van betekenissen, die in een samenleving bestaan. Het verlangen naar de 'kleine' ander (met kleine 'a'), in de betekenis van een specifieke persoon van vlees en bloed, noemt Lacan, in het verlengde van kleine 'a' en grote 'A', l' objet petit a (met de bijbetekenis van: ik weet niet waarom ik hem/haar liefheb. Het is omdat ik hem/haar liefheb).

Le désir de l' autre/Autre is dus een veelgelaagd begrip met verschillenden, maar misschien overlappende betekenissen, die het sociaal karakter van de mens aanduidt: een concrete: a) ik verlang naar persoon X, ik wil zijn/haar liefde/erkenning (de Anerkenning van Hegel) b) ik wil zijn zoals die andere, ik wil dezelfde verlangens als/hij zij realiseren (mimesis), of een abstracte: a) ik verlang naar erkenning door de maatschappij of b) ik wil de verlangens die de maatschappij uitspreekt ook realiseren, ik wil zijn zoals alle anderen, de goederen bezitten die in mijn beeld de meeste anderen bezitten, of ik wil mij inzetten voor mijn vaderland en daarvoor sterven, etc.

Men vindt dus heel veel conrete voorbeelden en toepassingen van het verlangen van de mens is het verlangen van/naar de ander/Ander. Ik vind het niet zo belangrijk wat Lacan (die als cryptisch en obscuur doorgaat) nu eigenlijk bedoelde. Dat beschouw ik als filosofistiek, tekstexegese en cultuurgeschiedenis.

Neen, le désir de l' homme, c' est le désir de l' (a)Autre, laat het zijn wat het is, in al zijn dubbelzinnigheden, die uitspraak is op zich zinvol genoeg, iedereen vult hem in, zoals hij goeddunkt...

-----------------------

postscriptum/addendum

Alvorens deze tekst verstilt en verstolt tot tekstboekentaal, nog een toevoeging: het begrip l' Autre van Lacan kan niet begrepen worden, zonder zijn Hegeliaanse achtergrond, met name in de Meester/Slaaf-metafoor, en de wederzijdse strijd om de erkenning/die Anerkennung.

Zonder mezelf hierboven te willen tegenspreken, is het verlangen naar erkenning door de ander wellicht de belangrijkste betekenis van le désir de l' homme, c' est le désir de l' autre.

De verschillende betekenissen van le désir de l' autre is een mooie illustratie van wat Lacan 'het verglijden van de betekenis onder de betekenaars' (d.i. de woorden) noemt (le glissement du signifié). Als er iets is waarvoor Lacan erkenning (!) verdient, dan is het wel dat hij, in tegenstelling tot Freud, de enorme betekenis van de taal voor de mens heeft beklemtoond. De betekenis verglijdt/verschuift voortdurend onder de materialiteit van de woorden, zowel bij de spreker, als bij de toegesprokene, zowel bij de schrijver, als bij de toegeschrevene.

Er komt voorlopig geen nieuwe telenovelle op VTM. Voor wie niet weet wat dat is: een telenovelle is een soap, maar dan met een duidelijk, lineair verhaal, dikwijls in de vorm van een modern sprookje. De bekendse telenovelle op VTM was 'Sara', met Veerle Baetens als het lelijke eendje, dat zich ontpopt tot een mooie vrouw en trouwt met de baas.

Een commerciële zender doet het natuurlijk voor het geld, niets mis daarmee. Een telenovelle wordt uitgezonden in prime time, en de adverteerders hopen via die telenovelle een groot publiek te vinden voor hun reclame. Nu blijkt dat veel kijkers die telenovelles in uitgesteld relais bekijken via hun digitale televisie, en dan hun de reclameblokken doorspelen.

Ik vind dit een mooie illustratie dat dit concept van reclame niet meer van deze tijd is. Ik heb niets tegen reclame op zich, maar wel tegen de debiele vorm ervan, met name de televisiereclame. Zo onnozel, dat je ervan moet kotsen. Maar ja, ik ben dan ook een kritische consument. Er zullen wel doelgroepen zijn, waar dergelijke laag-IQ-reclame werkt, zoals bij kinderen en de vorige generatie senioren. Maar bij de moderne, hoogopgeleide consument (veronderstellend dat die ook naar VTM kijkt) wordt de gordijnen ingejaagd bij zulke geestesdodende nonsens.

De toekomst van de reclame ligt in differentiatie. Ik heb gezegd dat ik niet per se iets tegen reclame heb. Neen, reclame heeft ook een pure informatiewerking. Ik heb een probleem, en ik zoek een produkt dat dit probleem kan oplossen. Dergelijke reclame is nuttig en functioneel voor mij. Maar ik heb niet die onnozele filmpjes daarrond nodig. Dat niveau ben ik ontgroeid, het geloven in sprookjes.

Hoe zou ik, indien ik marketeer was, dit probleem van reclame oplossen? Wel, stel dat ik van Telenet was. Dan zou ik elke abonnee, die digitale televisie neemt, een vragenlijst laten invullen over welke reclame hij wenst te ontvangen. Die verschillende consumenten zou ik groeperen in grote profielen (ze moeten natuurlijk niet té gedifferentieerd zijn, dat zou verlieslatend zijn). En dan die parte groepen met reclameblokken bedienen. Eventueel zou men ook kunnen opgeven wanneer, hoe en hoe frequent men reclame wil ontvangen.

Trouwens, kijk eens naar de linkermarge in mijn blog. Google heeft het concept gedifferentieerde reclame goed begrepen. De reclame die daar verschijnt is gebaseerd op de woorden van mijn blog. Ik vind het altijd leuk om te zien welke  reclame mijn eigen woorden oproept. De veronderstelling is dat wanneer bezoekers een artikel in mijn blog lezen, dat ze eventueel geïnteresseerd zijn in reclame die associatief daarmee verband houdt.

Gedifferentieerde reclame, dan eraan, heren en dames marketeers!

Vanuit de Latijnse les op de humaniora herinner ik mij nog het verschil tussen het epicurisme en het hedonisme. Het epicurisme is gematigd genieten, het respecteert de grenzen van het genot. Het hedonisme is excessief genieten zonder grenzen. Het voorbeeld dat de leraar Latijn gaf was het volgende: de epicurist die naar een feestje gaat, gaat op het hoogtepunt daarvan naar huis, op het moment dat zijn genieten het hoogst is. Zou hij dat niet doen, dan gaat hij over de grenzen van zijn genieten, hij drinkt teveel wijn en de volgende dag heeft hij een kater. De epicurist denkt dus reeds aan de volgende dag, omdat hij ook dan wil genieten, in dit geval betekent dit niet gehinderd worden door onlust tengevolge van de kater.

De hedonist denkt daar niet over na, hij wil excessief genieten. Hij blijft tot het laatste moment van het feestje, hij drinkt teveel, krijgt eventueel last in zijn dronken gebral omdat niet van de vrouwen kan afblijven, of omdat hij door de ontremming van de alcohol dingen zegt die niet gezegd mogen worden.'s Anderendaags heeft hij hoofdpijn omwille van de kater, zodat die dag volledig verknoeid is.

Freud zegt dat de mens grotendeels door het lustprincipe gedreven wordt. Men mag dit echter niet opvatten als zou de mens streven naar excessief genot, hetgeen hem zou vernietigen. Eén van de functies van het lustprincipe is net om grenzen aan het genot te stellen, om beperkt, gematigd genot mogelijk te maken. Het genot spruit hoofdzakelijk uit het lichaam voort, men heeft het lichaam nodig om te genieten. Door excessief genot zou men het lichaam vernietigen. Daarom moet het lustprincipe vroegtijdig ingrijpen om een halt aan het genot toe te roepen, om te vermijden dat het zou verglijden in excessief genot. Het lustprincipe is, vanuit dit standpunt bekeken, de hoeder, de bewaker van het lichaam, waaruit het genot voortspruit. Door in te grijpen en te zeggen: stop! staat het lustprincipe toe dat het lichaam zich kan herstellen van het genot, dat het zijn batterijen opnieuw kan opladen. Het lustprincipe wordt vanuit dit standpunt gekenmerkt door uitstel.

Er is genieten en surplusgenieten. Surplusgenieten is uit de hand gelopen, excessief genieten. Lacan noemt dit la joussance, het is genieten en lijden tegelijkertijd. Genieten is prettig en gezond, surplusgenieten of jouissance is onprettig en ongezond. Teveel jouissance lijdt tot aftakeling van het lichaam en het psychisme en uiteindelijk tot de dood

Minister van Buitenlande Zaken Hillary Clinton eeft voor het Congres gezegd dat Amerika de informatie-oorlog aan het verliezen is. Alternatieve televisiestations zoals Al Jazeera en Russian TV winnen steeds meer aan belang. Zodat kijkers alternatieve, frisse standpunten op het wereldgebeuren kunnen horen.

Laat me voor mezelf spreken: sinds de opstand in Libië kijk ik hoofdzakelijk nog naar Al Jazeera, niet meer naar CNN of BBC World. En sinds kort heb ik ontdekt dat ik via Telenet digitale televisie naar Russian TV kan kijken. Ik had die zender leren kennen ten tijde van de financiële crisis. Ik was verwonderd dat ik daar veel kritischere stemmen kon horen over de financiële rampen. Ik ben een absolute fan van Russian TV. Alleen daar kan ik nog een beetje kritiek horen op het door het Amerikaanse kapitalisme gedomineerde 'pensée unique' van globalisering en fnancieel kapitalisme.

Hoe traumatisch ook de gebeurtenissen, altijd wordt er umor over gemaat, zoals hier de Kadaffi rap, een hit op Youtube...

Sinds de revoluties in Noord-Afrika kijk ik veel naar Al Jazeera, dat beschikbaar is via digitale televisie. Het is de beste bron voor de aangrijpende ontwikkelingen in de Arabische wereld. Ik zal wel niet de enige zijn die voel dat we geschiedenis meemaken. Ik herinner mij een uitspraak van Rudi Vranckx, dat journalisten de 'stoottroepen van de historiografie' zijn.

Er werd een vergelijking gemaakt tussen Kadaffi en Hitler. Ik had ook dat gevoel, toen hij zijn getrouwen toeschreewde vanaf een muur. Het leek wel een beeld uit Der Untergang. Dat Khadaffi net als Hitler gek is, is boven alle twijfel verheven, hij heeft elk contact met de realiteit verloren. De ambassadrice van de Verenigde Staten bij de UN noemt hem "delusional". Gisteren zei Khadaffi in een interview met de Westerse pers dat 'het volk van hem houdt', dat er geen demonstraties tegen hem zijn. Die grootheidswaanzin, het verlies van realiteitsbesef kenmerkte ook Hitler in zijn laatste maanden. In de veilige beslotenheid van zijn bunker onder de Rijkskanselarij in Berlijn, bestudeerde hij de militaire kaarten en schoof hij met niet meer bestaande divisies. Alleen was hij mischien op een bepaald niveau minder gek dan Khadaffi, hij beweerde niet dat het Duitse volk van hem hield. Het Duitse volk interesseerde hem trouwens niet meer, het mocht verrekken, want het had hem verraden.

Door een eigenaardige synchroniciteit, was ik net aan het lezen over de woestijnoorlog in Noord-Afrika tijdens de Tweede Wereldoorlog, het Afrikakorps van Rommel en het Achtse Britse leger van Montgomery. Die woestijnoorlog speelde zich grotendeels af in Libië. De namen Tripoli, Benghazi en Tobruk klonken mij heel vertrouwd, toen de onlusten en het geweld in Libië begonnen. In de Libische woestijn was het dat het lot van Groot-Brittannie, dat in het begin van WO II als enige Nazi-Duitsland bleef bekampen, aan een zijden draadje hing. Want als Rommel de Britten zou verslagen, dan zou hij kunnen doorstoten naar Egypte en de olievelden van het Midden-Oosten. Toen Tobruk in juni 1942 na een maandenlang beleg viel, was Churchill beschaamd dat 30.000 Britten zich overgaven. Het scheelde niet veel, of hij was door een motie van wantrouwen door het Britse parlement opzij gezet. Churchill had dringend een Britse overwinning nodig, om zijn eigen politiek hachje en het lot van het Britse Rijk te redden. Die overwinning werd hem aangeboden door de excentrieke Montgomery, die in november 1942 bij El Alamein het Afrikakorps van Rommel versloeg. Churchill sprak toen de woorden 'This is not the beginning of the end, it is the end of the beginning'. Enkele weken later werd Tripoli bevrijd.

Ik bekijk de gebeurtenissen in Libië en de tragische figuur van Khadaffi vanuit deze achterliggende historische betekenislaag. Experts zijn het erover eens dat Khadaffi de persoonlijkheidsstructuurh heeft om, net als Hitler, tot de laatste man en de laatste kogel te vechten. Dat het in zijn psychologie ligt om zelfmoord te plegen. Wat er ook van zij, ten laatste binnen enkele weken maken we Der Untergang van Khadaffi en zijn regime mee. En zal symbolisch de vlag van de revolutie op de Rijksdag in Tripoli geplant worden.