07-03-11

Het verlangen van/naar de (a)Ander

Lacan zegt over de mens en zijn verlangen: le désir de l' homme, c' est le désir de l' autre. Wat betekent dit? Is het Lacaniaanse woordkramerij en spitsvondig spel met de taal? Of heeft deze uitspraak toch een zinvolle betekenis?

Ten eerste moeten we deze zin grammaticaal ontleden. Lacan speelde graag met de dubbelzinnigheden van de taal, om soms radicaal tegengestelde betekenissen te verenigen. Le désir de l 'autre kan in het Frans twee dingen betekenen: 1) een subjectsgenitief: het verlangen van de ander, het verlangen dat de ander uitoefent 2) een objectsgenitief: het verlangen naar de ander, de ander is het object (het lijdend voorwerp) van het verlangen van de mens. In het Nederlands bestaat die dubbelzinnigheid van de genitief niet (zoals in het Latijn, het Frans en het Engels: bv. the desire of the other). We spreken van het verlangen van de ander en het verlangen naar de ander.

Ten tweede is er een verschil tussen le désir de l' autre (autre met kleine letter) en le désir de l' Autre (autre met hoofdletter). L' autre (met kleine 'a') kan dan een particuliere ander betekenen, een specifieke mens van vlees en bloed. L' Autre (met grote 'A') heeft een andere betekenis, in de zin van alle anderen, alle andere mensen, de maatschappij, de cultuur. Het gebruik van de Ander, l' Autre, en the Big Other van Zizek, allemaal met een hoofletter geschreven, komt eigenlijk van Hegel en betekent bij hem de totaliteit van de maatschappij, het symbolisch weefsel van betekenissen, die in een samenleving bestaan. Het verlangen naar de 'kleine' ander (met kleine 'a'), in de betekenis van een specifieke persoon van vlees en bloed, noemt Lacan, in het verlengde van kleine 'a' en grote 'A', l' objet petit a (met de bijbetekenis van: ik weet niet waarom ik hem/haar liefheb. Het is omdat ik hem/haar liefheb).

Le désir de l' autre/Autre is dus een veelgelaagd begrip met verschillenden, maar misschien overlappende betekenissen, die het sociaal karakter van de mens aanduidt: een concrete: a) ik verlang naar persoon X, ik wil zijn/haar liefde/erkenning (de Anerkenning van Hegel) b) ik wil zijn zoals die andere, ik wil dezelfde verlangens als/hij zij realiseren (mimesis), of een abstracte: a) ik verlang naar erkenning door de maatschappij of b) ik wil de verlangens die de maatschappij uitspreekt ook realiseren, ik wil zijn zoals alle anderen, de goederen bezitten die in mijn beeld de meeste anderen bezitten, of ik wil mij inzetten voor mijn vaderland en daarvoor sterven, etc.

Men vindt dus heel veel conrete voorbeelden en toepassingen van het verlangen van de mens is het verlangen van/naar de ander/Ander. Ik vind het niet zo belangrijk wat Lacan (die als cryptisch en obscuur doorgaat) nu eigenlijk bedoelde. Dat beschouw ik als filosofistiek, tekstexegese en cultuurgeschiedenis.

Neen, le désir de l' homme, c' est le désir de l' (a)Autre, laat het zijn wat het is, in al zijn dubbelzinnigheden, die uitspraak is op zich zinvol genoeg, iedereen vult hem in, zoals hij goeddunkt...

-----------------------

postscriptum/addendum

Alvorens deze tekst verstilt en verstolt tot tekstboekentaal, nog een toevoeging: het begrip l' Autre van Lacan kan niet begrepen worden, zonder zijn Hegeliaanse achtergrond, met name in de Meester/Slaaf-metafoor, en de wederzijdse strijd om de erkenning/die Anerkennung.

Zonder mezelf hierboven te willen tegenspreken, is het verlangen naar erkenning door de ander wellicht de belangrijkste betekenis van le désir de l' homme, c' est le désir de l' autre.

De verschillende betekenissen van le désir de l' autre is een mooie illustratie van wat Lacan 'het verglijden van de betekenis onder de betekenaars' (d.i. de woorden) noemt (le glissement du signifié). Als er iets is waarvoor Lacan erkenning (!) verdient, dan is het wel dat hij, in tegenstelling tot Freud, de enorme betekenis van de taal voor de mens heeft beklemtoond. De betekenis verglijdt/verschuift voortdurend onder de materialiteit van de woorden, zowel bij de spreker, als bij de toegesprokene, zowel bij de schrijver, als bij de toegeschrevene.

16:30 Gepost door Johnsatyricon | Permalink | Commentaren (0) |  Print |  Facebook | |

De commentaren zijn gesloten.