Johnsatyricon

In a previous post I wrote I am moving away from the symbolic order, i.e. the reassuring linguistic cloack veiling the order of the real, of us living as bodies in a material world. An important distinctive feature of matter is space. For some time I have become much more aware of space, of myself as a body moving in space. Space is connected to time. Crossing space takes time. Moving from A to B in a functional way -f.e. going to work or going shopping- is annoying, tiring and stressing. The space/time between A and B is 'dead' space/time. We spent an awful lot of time of our lives just moving. Moving in space is full of frictions. There are three categories of 'movers': pedestrians, cars, trains/busses/trams. Each category experiences its distinctive difficulties when traversing space. One can easily fill in one 's personal experience  into this scheme.

Another aspect of space is getting lost. One wants to move from A to B and ends up arriving at C. This can be a very frustrating experience. To acknowledge one 's  mental map of space is not corresponding to the real grid of space. Sometimes I extend this experience to being lost in life, to endlessly walking in circles and never reacing my destination.

There are different types of space. First there is the living, crowded space in the centre of the city, full of symbolic/semiotic meaning, where it is safe to dwell and orientate oneself. Then there are the small streets, devoid of meaning, just buildings, stones and concrete. These can arouse anxiety. I once got mugged in such a small street. There is the empty, dead space underneath big structures such as railway bridges. They are full of graffiti and obscene signs. These places in urban tissue is where younsters are hanging around, where homeless people are sleeping rough and where drugdealers and petty criminals are doing their deals.

A last example of the pychology of urban space is semiotic dissonance. Drug addicts, beggars, homeless people who have taken possession of an 'official' location and have claimed it as their territory. Examples in Antwerp are the Coninckplein opposite the public library and the Astridplein right in front of the Central Station, where tourists from all over the world arrive. An important issue in the symbolic battle over places is who owns a particular location.

One can undoubtedly conceive of other aspects and issues when one wants to elaborate a psychology of urban space.

Op Arte zag ik een boeiende documentaire over de beeldcultuur, hoe beelden gemaakt worden om een bepaalde boodschap op de kijkers over te brengen, hoe hen te beinvloeden in de gewenste richting.

Het ging over de intocht van De Gaulle in Parijs, eind augustus 1944. De situatie was als volgt. De bevrijding van Parijs was geen strategische militaire prioriteit voor de geallieerden. Het zou troepen binden die beter gebruikt konden worden in het achtervolgen van de Duitsers, na de ineenstorting van hun verdediging in Normandië. Maar voor de Gaulle, leider van de Vrije Fransen, was dit natuurlijk een allerhoogste politieke prioriteit. Eisenhower, de geallieerde opperbevelhebber, gaf uiteindelijk De Gaulle de toestemming van Parijs in te nemen en maakte een Amerikaanse infanteriedivisie vrij.

De Gaulle werd ten hoogste getolereerd door de geallieerden. Hij was bang dat Frankrijk na de bevrijding door de gealieerden zou bestuurd worden in plaats van door hemzelf. Door de inname van Parijs en zijn triomfantelijke intocht in de stad zou hij zich kunnen affirmeren als de leider van alle fransen.

Parijs werd snel ingenomen na sporadisch verzet door de Duitsers. Het gewapend verzet had intussen reeds ten dele de stad van de Duitsers gezuiverd. De Galle hield zijn intocht in Parijs, en daarvan werden talloze beelden geschoten. Over deze beelden ging het in deze documentaire.

In het officiële beeldverslag leek het alsof de situatie in Parijs veilig leek, hoewel dit niet zo was. Dit bleek uit beelden die pas nu werden teruggevonden in de Verenigde Staten. Het gaat om een kort fragment van enkele minuten, op enkele meter van de kathedraal, waar De Gaulle een plechtige mis bijwoonde. De cameraman was vastgeraakt in het verkeer en was er niet in geslaagd om zich een plaatsje te veroveren voor de kathedraal, waar het allemaal gebeurde. 

Hij bevond zich in een zijstraatje van de kathedraal, die nog net te zien was in de rand van het beeld. Plots draait de camera zich om filmt het gebeuren in de straat. Mensen rennen heen en weer. Er wordt geschoten. We horen het geluid van geweerschoten, want het was een camera die ook het geluid opnam (redelijk uitzonderlijk in die perode). De camera blijft enkele minuten stationair en blijft het gebeuren filmen. Had de cameraman zich in veiligheid gebracht? We zien enkele meter verderop ook een verlaten camera op het dak van een auto.

Een verdere analyse door middel van vertraging laat zien dat de schoten komen uit een gebouw op enkele meter van de kathedraal, waar De Gaulle zich bevindt. De situatie was dus nog gevaarlijk in Prijs, hoewel de autoriteiten er alles aan deden om dit te verdoezelen. Daarom werden deze beelden van het schietincident niet getoond in de latere filmmontage, en stonden ze stof te vergaren in een archief. Door ze nu in de context met de 'officiële' beelden van de glorieuze intocht van De Gaulle te tonen, zien we hoe beelden gemanipuleerd worden vor politieke doeleinden.

We zien ook hoe cineasten gebeurtenissen ensceneren, die de indruk wekken alsof ze spontaan gebeuren. Tijdens het défilé van De Gaulle langs de Champs Elysée loopt een vrouw naar De Gaulle en biedt hem een bos bloemen aan. Achteraf blijkt het de vrouw van de cineast te zijn.

Veel van de euforische bevrijdingstaferelen werden ook op instructie van de cameramannen opgezet. Amerikaanse soldaten die  door tientallen Franse vrouwen gekust worden. We zien hen kijken naar een punt in de ruimte (de camera) met een blik van: doe ik het goed?

In een bepaald fragment zien we zelfs het vingertje van de cineast die aanwijzingen geeft aan een Amerikaanse soldaat dat de microfoon te veraf staat.

De geschoolde in de beeldcultuur leert geleidelijk dergelijk trukjes in nieuwsbeelden te zien en te interpreteren. Hoe beelden altijd een bepaalde indruk willen wekken en gedeeltelijk in kaart worden gezet. Hoe beelden die we dagelijks op het nieuws zien fragmenten bevatten die 'nagespeeld' worden, op instructie van de cineast.

Of denk aan het recente schandaal van die VRT-journalist in Haiti, die het geluid van (niet-bestaande) geweerschoten in zijn beelden monteerde. Of denk aan de gelekte beelden in Wikileaks over hoe Irakezen als honden worden vernietigd door de overkill van de Amerikaanse oorlogsmachine.

Gisteren was het op de BBC de terugkeer van 'Allo, Allo'., de legendarische humoristische serie uit de jaren tachtig. 

Die serie is intussen al zo 'n 25 jaar oud, en de protagonisten waren natuurlijk verouderd, maar niettemin waren ze nog herkenbaar in hun oude personages.

Het was heel lang dat ik nog zo genoten heb van het televisiekijken. Oude herinneringen kwamen boven. Allo, Allo behoort intussen tot ons collectief erfgoed.

Deze speciale aflevering speelt zich af na de oorlog. René is zijn memoires aan het schrijven, en verschillende personages komen terug, zoals Yvette 'Oohhh Rrrrrrrrené'', Michelle 'Listen very carefully, I shall say this only ence', Officer Crabtree 'Good Meurning', Lieutenant Gruber 'I am mad about the boy', die nu chauffeur is van kleine donder Mimi, die getrouwd is met Leclerc 'It is I, Leclerc'.

Alsook interviews met Herr Flick en de Kapitein. Edith, de vrouw van René is intussen overleden (en ik denk ook de Kolonel).

Geniet van deze herinnering, een eerbetoon van wellicht één van de beste comedy series van de BBC...

Nog enkele feiten: De schrijvers van Allo, Allo hebben ook 'Are you being served' op hun rekening, Allo Allo is o.a. gebaseerd op een Britse serie uit de jaren zeventig over het verzet, dat Britse piloten verborg, en dat zich afspeelt in een café (!) in Brussel, de Koningin-Moeder was verzot op Allo, Allo, een adellijke fan van de serie kreeg een kopie van de Madonna with the Big Boobies van Von Clomp, die tussen echte schilderijen zoals die van Van Gogh hing, etc...

Ik heb deze week serieus mijn ogen zien opengaan. We zijn het huis van ons moeder aan het leegmaken, vermits ze naar een serviceflat zal verhuizen. Probleem is dat haar vriend verschrikkelijk veel rommel in haar tuin heeft vergaard, tot schandsprekerij bij de buren. Die tuin lag daar als een etterende wonde, niemand wou eraan beginnen, of wist hoe het aan te pakken. Een container huren? Dat zou volgens bronnen 500 tot 1000 euro kostten. Niemand wou dat geld uitgeven. 

Tenslotte vonden we Roger, die bereid was de rommel tegen betaling naar het containerpark te brengen. En ik zei dat ik de rommel zou klaarmaken voor transport. Het leek een onbegonnen zaak, maar ik schoot in mijn Spaanse furie en werkte als een beest. Van in het begin koos ik voor een aanpak, die vruchtbaar bleek te zijn: sorteren volgens materiaal of grondstof, meerbepaald hout, metaal en plastiek. 

Roger besloot eerst het metaal weg te doen. Ik reed met hem mee. Ik dacht dat hij naar het containerpark zou rijden, maar neen, hij reeds langs mij onbekende straatjes, tenslotte een bos in. We kwamen aan bij een handelaar in oud ijzer/schroot, zoals men dat redelijk denigrerend noemt. We laadden het metaal uit, maar Roger zei me het koper en het aluminium apart te sorteren. Die werden op een balans gewogen. Mijn ogen vielen open, toen bleek dat de prijs van oud koper 5,35 euro de kilo is. Aluminium is ook veel waard, maar minder dan koper. En volgens Roger zou zink ook een goede prijs hebben. We kregen 60 euro voor ons oud metaal, 20 euro voor Roger, 20 euro voor zijn benzine, en 20 euro voor mij.

Nu had ik in de realiteit ervaren, waarom in de media zoveel sprake is van koperdieven. Nog diezelfde dag sprak men in het nieuws over twee gevatte koperdieven. Koperdieven zijn vooral actief in het stelen van koperdraden van de NMBS. En Roger sprak van een Pool, die geëlektrokuteerd werd, toen hij koperen kabels trachtte te stelen. De handel in oud metaal in België zou volgens Roger volledig in handen zijn van Zigeuners. Associatief herinnerde ik mij dat ook Dutroux een handelaar in oud ijzer was. Aan oud ijzer hangt een geurtje van illegaliteit en 'marginaliteit'.

De hoge prijs van vooral oud koper kon ik linken aan berichten in Wall street, dat 'commodities' het zo goed doen. Er is een stijging van de voedselprijzen  (voorlopig?) beperkt tot de ontwikkelingslanden, voedselrellen aldaar -denk maar aan Tunesië. 

Ik wil maar zeggen, er is een sterke opwaartse druk op de prijzen van grondstoffen en basisprodukten: metalen, voeding en energie. De populaire econoom Geert Noels zei, toen hij gevraagd werd waarin hij zou investeren, dat het in voeding, landbouw en energie zou zijn.

De opwaartse druk op het prijspeil van basisgoederen heeft te maken met twee factoren: 1) de alsmaar stijgende bevolking op wereldvlak 2) de industrialisering van de opkomende industrielanden, bv. China en India 3) het stijgende inkomen in die landen en de opkomst van de middenklasse, die zich meer consumptiegoederen kunnen veroorloven 4) specifiek voor voeding: de klimaatverandering, waardoor door droogte en vooral overstromingen veel oogsten mislukken.

Vanaf nu kijk ik niet meer zo denigrerend neer op oud ijzer. Integendeel, als ik dit oranje metaal zie tussen rommel, dan denk ik: kassa!

Mijn intellectuele belangstelling is zich aan het verschuiven. In de jaren negentig was het 'wie ben ik? Dan was het, grosso modo vanaf de eeuwwende, 'wat is de maatschappij?'. Nu is het veeleer 'wat is de materie, wat is de werkelijkheid, los van de taal?'. Zeer kort door de bocht gaand, is het de verschuiving van het Imaginaire, over het Symbolische, naar het Reële van Lacan/Zizek.

Het Symbolische is de taal, de maatschappij, de 'big Other', het gepraat en gekwebbel in de media, en de daarin geïmpliceerde sociale dwangen en sociale wenselijkheden. Het Reële is dat wat niet in taal is gevat/kan gevat worden, de brute pré-talige werkelijkheid. Daar verstommen toogpraat en media-getetter, daar heersen slechts angstaanjagende stilte en traumatische eenzaamheid. 

The title refers of course to Freud 's 'Drives and their Vicissitudes/'Die Triebe und ihre Schicksale'/Driften en hun lotgevallen'.

I have already stated that meaning of words and sentences is something uncanny, which permanently eludes us. There is no better way to start a philosophical enquiry into meaning, than to study a foreign language. Contrary to our mother tongue -where meaning is completely unconscious-, in learning a foreign language we attempt to grasp meaning at a hyperconscious level. When we are reading texts, or trying to make utterances in a foreign language, we are obsessionally concerned with meaning. What do these words mean, or do the words I use convey the meaning I intend to express? Whereas, when speaking our own language, of having learnt to speak a foreign language fluently, we leave the conscious realm and just let the words flow out of the unconsious, i.e. meaning has hooked on to words, or in the linguistic jargon, the signifieds have hooked on to the signifiers, whithout us having to consciously link meaning to words.

There are two ways to learn the meaning of words in a foreign language. Either you look it up in a dictionary, either you learn the context(s) in which a word is used. In the former case, one faces the problem of words pointing to other words (which on their turn are pointing to other words, etc.), in the latter a vagueness of meaning persists, meaning is either more restricted or more extended than one thinks.

An excellent way of learning the meaning of new words or constructions in a foreign language is memorising quotes from one 's favourite movie stars, singers or authors, and than applying these in other contexts. For example, to memorise two more formal ways to express contrast/concession in English, I use two half-forgotten sentences from popular culture:

one from the pop-philosopher Zizek: Ludicrous as the Sound of Music is, ...(can 't remember the main clause), which means: although the Sound of Music is ludicrous, ...

one from Blackadder goes Forth: For all the comedy balling and bleating,...(can 't remember and don 't even understand the meaning of the adverbial clause, which is less important than the understanding of a way to express a contrast.

These hooks -that link meaning to linguistic structures- can subsequently be used in other contexts. Learning by example, i.e. starting from contexts that give enjoyment to the learner, is far more productive than abstract-theoretical learning.

Reflecting on the labourious process of acquiring meaning when learning a foreign language, is of course only one perspective from which to look upon the difficult issue of meaning.

Historische programma 's op bv. Canvas of National Geographic maken overvloedig gebruik van beeldmateriaal. Dit vereist het medium televisie. Er bestaat veel filmmateriaal over de Tweede Wereldoorlog. Een relatief recente evolutie is het naspelen met acteurs van historische scènes. Immers, niet alles is gefilmd. Bv. de gesprekken van gevangen genomen Duitse generaals op het landgoed Trent Park, waar ze vrijuit spraken over de oorlog, de massamoorden aan het Oostfront en de zelfmoord van het Duitse volk om een zinloos geworden oorlog tot het bittere einde uit te vechten. Zonder dat ze het wisten werden ze door de Britse geheime dienst afgeluisterd.

Ik vind dit een positieve evolutie, maar met een kritische randbemerking. De niet-historisch geschoolde kijker kan in verwarring gebracht worden over welke beelden nu 'echt' zijn en welke nagespeeld. Tegenwoordig worden soms de oorspronkelijke wit-zwart beelden ingekleurd.

Als je -zoals ik- veel beeldmateriaal over de Tweede Wereldoorlog hebt gezien, dan weet je dat dikwijls dezelfde beelden terugkomen, omdat ze spectaculair of symbolisch zijn. Je merkt ook regelrechte fouten op. Bepaalde scènes worden uit een context gerukt en in een andere context gebruikt. Er is bv. het spectaculaire filmfragment van een brandende Duitse Panthertank, waaruit de overlevende bemanning wegkruipt. Deze beelden werden geschoten door de embedde cameramannen bij de inname van Keulen door de Amerikaanse troepen in maart 1945. Ik zag dezelfde beelden in de laatste aflevering van 'Balans van de Wehrmacht', maar dan geplakt op de inname van Aken, in september 1944.

Je zou kunnen zeggen, ik hou me met details bezig. Bijna niemand, behalve freaks, weten de juiste context van die Panther-beelden. Maar hier zie je, hoe beelden misbruikt kunnen worden. Ik denk bv. aan de 'virtuele' oorlog in Irak (en de Wikileaks-historie), het herschrijven van de geschiedenis, politieke manipulatie. Vanuit zo 'n klein editoriaal foutje (het spelen met spectaculaire beelden, zoals hier de brandende Panther), merk je het gevaar van hoe beelden ons kunnen misleiden, hoe machtshebbers potentieel beeldmateriaal kunnen misbruiken om de 'werkelijkheid ' te herschrijven.

Taal bestaat uit woorden -klanken of tekens op papier of op het scherm-. Tenminste, dat is de materiële kant van het woord. De Zwitserse linguist De Saussure noemt dit de betekenaar (le signifiant). Die betekenaars, d.i. klanken of tekens, hebben een betekenis, of hebben de intentie om een betekenis uit te drukken. De Saussure noemt dit het betekende (le signifié).

Wanneer men nadenkt over de betekenis van woorden, dan ervaart men een zekere griezeligheid. Wanneer wij met elkaar spreken, dan onstaat die betekenis volledig onbewust. Tenminste, wanneer wij courante woorden gebruiken die we beide begrijpen. Als men een woord op zichzelf neemt en nadenkt over de betekenis daarvan, dan merkt men dat de betekenis voortdurend ontglipt. Het is een bekend kinderspelletje om woorden zolang te herhalen, totdat die hun betekenis verliezen. Doe het maar eens na, herhaal bv. het woord 'stoel': stoel/ stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/etc. Na een tijdje is die klank volledig zinledig geworden, en verwonder je je over de specificiteit van die klank, de pure materialiteit van het woord.

Of, tijdens het lezen van een boek, merk ik dat ik soms hele fragmenten lees, zonder dat de betekenis tot mij doordringt. Omdat mijn aandacht verslapt, of omdat het mij niet meer boeit, of gewoon omdat ik niet begrijp wat de auteur wil zeggen. Ik lees dan wel de tekens, de woorden, de betekenaars, maar in mijn geest licht er niet zoiets op als betekenis.

'Oplichten' vind ik een mooi woord om aan te duiden wanneer de betekenis van woorden doordringt. Hier speelt de metafoor 'licht', die traditioneel gebruikt wordt om 'waarheid', 'kennis' aan te duiden. Denk maar aan de term 'Verlichting'.

Maar wanneer men tracht stil te staan bij de betekenis van woorden, zelfs wanneer men ze begrijpt, en probeert te analyseren wat er nu juist gebeurt in mij, wanneer ik zeg dat ik iets begrijp, dan staat men met zijn mond vol tanden. Want wat is dat, betekenis? Wat gebeurt er in mij? Zijn het beelden? Zijn het woorden? Is het een gevoel? Is het de leegte?

Betekenis is volgens mij het onbewuste, terwijl het pure klank- of teken-zijn van woorden behoort tot het bewuste. Betekenis is zoiets als de hartslag, de bloedsomloop, de spijsvertering, kortom het lichaam zelf, dat volledig onbewust is. Net zoals het onmogelijk is om je voortdurend bewust te zijn van het lichaam, is het onmogelijk om bewust de betekenis van woorden lang te blijven vast houden. Met andere woorden, de beteknis van woorden is volledig onbewust.

In mijn buurt is een plaats waar rommel gedeponeerd word. Ik snuffel daar graag in. Soms vind ik nog iets bruikbaars. Maar vooral omdat ik het leuk vind om aan de hand van die objecten iets te weten te komen over hun voormalige eigenaars.

Ik vond een brief van het ZNA, het Ziekenhuisnetwerk Antwerpen. Hij was ongeopend. Ik wist onmiddellijk: dit is een onbetaalde rekening. Ik opende de envelop en kijk eens aan: het was een aanmaningsbrief om onbetaalde rekeningen te betalen. Rekeningen uit 2010, en zelfs uit 2009. 

Ik stak een pluim op mijn hoed, hoe ik in staat ben om sociale tekenen te lezen, hoe ik wist dat het om onbetaalde facturen ging.

In mijn vorige woonst zag ik ongeopende post aandikken van sommige buren: brieven van het vredegerecht, advokaten, deurwaarders.

Ik begrijp niet hoe sommige mensen omgaan met hun problemen. Momenteel heb ik ook financiële problemen vanwege achterstallige facturen (0h Electrabel, mijn lieve vriend!), maar ik doe er alles aan om mijn schulden te betalen. Dit betekent op je tanden bijten.

Waarom laten sommige mensen hun schulden oplopen tot ze onbetaalbaar worden? Omwille van de ideologie van de consumptiemaatschappij, dit betekent impulsief kopen, onmiddellijke bevrediging ten koste van levensnoodzakelijke dingen.

Ja, ik weet nu ook hoe schulden geleidelijk aandikken. Telkens Electrabel een aanmaningsbrief stuurt, komt er 5 euro bij. De rekening blijft aandikken.

Schulden mag je nooit laten oplopen tot ze onoverzichtelijk worden. Dan werp je brieven van schuldeisers ongeopend weg, zoals die persoon, met zijn onbetaalde facturen van het Ziekenhuisnetwerk Antwerpen.

'Social people' is Engels voor 'marginalen. Ik zei gisteren dat ik in Antwerpen veel social people zie, 'met hun zakskes van den Aldi'. Mijn gesprekspartner -ze is sociaal assistente- was daar niet blij om. Je moest eens weten wie er boodschappen doet in de Aldi, zei ze, of wie er hun personeel aankopen laat doen. Of over generatie-armoede, waar de hersenen van de kinderen aangetast zijn door ondervoeding, zodat ze niet kunnen leren op school. 

Ik voelde duidelijk dat ze in haar wiek was geschoten. Ik zei dat het niet over de Aldi ging, want ook ik koop in de Aldi aan, en heb daar geen schaamte over. Het beeld van de mensen met hun zakken van de Aldi (en hun sweatshirts van de Zeeman) is een beeld, een metafoor voor mensen die er duidelijk -vanuit een bepaalde blik -'marginaal' uitzien. Het gaat over de blik van de middenklasse. De term 'social people' heb ik van mijn leraar Engels, en in zijn manier waarop hij die term uitlegde zat impliciet die blik van de middenklasse. Een mengsel van 'aha, you know' minachting én angst.

De 'marginalen' worden bekeken door de blik van de middenklasse. Het is een blik van verborgen angst, de angst om te worden zoals zij.