Johnsatyricon

Taal bestaat uit woorden -klanken of tekens op papier of op het scherm-. Tenminste, dat is de materiële kant van het woord. De Zwitserse linguist De Saussure noemt dit de betekenaar (le signifiant). Die betekenaars, d.i. klanken of tekens, hebben een betekenis, of hebben de intentie om een betekenis uit te drukken. De Saussure noemt dit het betekende (le signifié).

Wanneer men nadenkt over de betekenis van woorden, dan ervaart men een zekere griezeligheid. Wanneer wij met elkaar spreken, dan onstaat die betekenis volledig onbewust. Tenminste, wanneer wij courante woorden gebruiken die we beide begrijpen. Als men een woord op zichzelf neemt en nadenkt over de betekenis daarvan, dan merkt men dat de betekenis voortdurend ontglipt. Het is een bekend kinderspelletje om woorden zolang te herhalen, totdat die hun betekenis verliezen. Doe het maar eens na, herhaal bv. het woord 'stoel': stoel/ stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/stoel/etc. Na een tijdje is die klank volledig zinledig geworden, en verwonder je je over de specificiteit van die klank, de pure materialiteit van het woord.

Of, tijdens het lezen van een boek, merk ik dat ik soms hele fragmenten lees, zonder dat de betekenis tot mij doordringt. Omdat mijn aandacht verslapt, of omdat het mij niet meer boeit, of gewoon omdat ik niet begrijp wat de auteur wil zeggen. Ik lees dan wel de tekens, de woorden, de betekenaars, maar in mijn geest licht er niet zoiets op als betekenis.

'Oplichten' vind ik een mooi woord om aan te duiden wanneer de betekenis van woorden doordringt. Hier speelt de metafoor 'licht', die traditioneel gebruikt wordt om 'waarheid', 'kennis' aan te duiden. Denk maar aan de term 'Verlichting'.

Maar wanneer men tracht stil te staan bij de betekenis van woorden, zelfs wanneer men ze begrijpt, en probeert te analyseren wat er nu juist gebeurt in mij, wanneer ik zeg dat ik iets begrijp, dan staat men met zijn mond vol tanden. Want wat is dat, betekenis? Wat gebeurt er in mij? Zijn het beelden? Zijn het woorden? Is het een gevoel? Is het de leegte?

Betekenis is volgens mij het onbewuste, terwijl het pure klank- of teken-zijn van woorden behoort tot het bewuste. Betekenis is zoiets als de hartslag, de bloedsomloop, de spijsvertering, kortom het lichaam zelf, dat volledig onbewust is. Net zoals het onmogelijk is om je voortdurend bewust te zijn van het lichaam, is het onmogelijk om bewust de betekenis van woorden lang te blijven vast houden. Met andere woorden, de beteknis van woorden is volledig onbewust.