Johnsatyricon

Soms -als ik niets beter te doen heb- neem ik wel eens de aartsmoeilijke boeken van de sloveense filosoof Slavoj Zizek en diens intellectuele vader Jacques Lacan ter hand. Meestal word ik al na korte tijd gefrustreerd, omdat -als ik eerlijk ben tegen mezelf- ik moet toegeven dat ik er niets van begrijp.

Ik heb dan twee reacties: 1) ik ben te dom om het te begrijpen. Maar omdat ik weet dat ik niet dom ben, kan ik die conclusie van de tafel vegen 2) het zijn intellectuele clowns, woordenkramers, die onzin, nonsens uitkramen. Ook die conclusie is moeilijk vol te houden. Ze funcioneren/functioneerden in een intellectueel/academisch milieu, en het is moeilijk te verdedigen dat je daar blijvend nonsens kan verkopen. Er moet dus 'iets' in hun boeken zijn, een betekenis die slechts na een lang leerproces kan oplichten.

Beide behoren tot de Westerse filosofie en delen in mijn onbehagen over dat soort denken: onbegrijpelijkheid, torenhoge abstractie, intellectualisme, wereldvreemdheid, etc. 'Filosofen' zijn intellectuele machinegeweren die abstracties uitspuwen met de snelheid van het Duitse machinegeweer, de MG42, de 'Hitlersage'.

Ik begrijp Zizek nauwelijks, tenzij wanneer hij concrete voorbeelden geeft, wanneer hij het over film heeft. Alleen via die voorbeelden sijpelt betekenis in mij door, en dit geeft mij de moed om verder te gaan, in de hoop dat Zizek uiteindelijk toch geen woordenkramer zou zijn. Zo moet je met de Westerse filosofie omgaan: veel ervan is onbegrijpelijk, zinloos/zinledig, hoe dikwijls je hen ook herleest. Maar toch zijn er af en toe flitsen, die voor mij zinvol zijn, en die ik kan gebruiken in mijn eigen denkwereld in wording.

Lacan-Zizek gaan uit van het onbewuste, en dat is per definitie moeilijk toegankelijk en begrijpelijk, wat ook al bijdraagt tot de moeilijkheidsgraad van hun teksten. In die zin sta ik aan hun zijde, want ook ik ga uit van het primaat van het onbewuste in mijn visie op de mens. Ik geloof dus niet in het rationele cogito van de Westerse filosofie, het ego dat volledig transparant zou zijn en volledig bewust van de drijfveren die hem voortstuwen.

Maar goed, zoals ik hoger zei, moet je die fragmenten uit hun verbale brei eruitnemen, die zinvol en beteknisvol voor jezelf zijn. Ik heb in een notaboekje een fragment van Zizek, p. 173 van Schuins bekeken opgetekend. Het gaat over het verschil tussen drift en verlangen. Beide cirkelen rond een 'object', maar drift cirkelt blijkbaar altijd rond hetzelfde genot. Het verlangen daarentegen kan altijd veranderen in zijn tegengestelde of ongemerkt overgaan van het ene object naar het andere. Het verlangen is nooit gericht op dat wat het schijnbaar zijn object is, altijd wil het iets anders.

Drift behoort meer tot het instinctieve, het biologische. Het verlangen behoort meer tot het culturele, het gesublimeerde. Het vloeiend karakter van het verlangen kan ik heel goed in mijn eigen leven herkennen. Altijd denk ik het definitieve object gevonden te hebben, in de sfeer van relaties of intellectuele interesses, maar nooit kan mijn verlangen zich fixeren, het wil altijd iets anders. Lacan-Zizek zeggen het het verlangen cirkelt rond een leegte, hetgeen ik een heel intuïtief beeld vind. Het verlangen kan zich nooit uitputten, zichzelf verzadigen in zijn object.

Drift = Drive/der Trieb/Pulsion

Verlangen = Desire/le Désir

In het Engels kunnen sommige werkwoorden zowel met de ing-form als met to + infinitive gebruikt worden, waardoor een andere betekenis weergegeven wordt.

bv.

He stopped drinking: hij is gestopt met drinken (hij is een alcoholist).

He stopped to drink: hij stopte om te drinken.

Of het verschil tussen een vette en een magere kat:

She always forgets feeding the cat, so she feeds her twice: ze vergeet altijd dat ze de kat al eten gegeven heeft, zodat ze haar tweemaal voedert => vette kat!

She always forgets to feed the cat, so the poor animal is always hungry: ze vergeet altijd de kat eten te geven, zodat het arme dier altijd honger lijdt => magere kat!

Een werkwoord met ing-form verwijst naar iets dat in het verleden is gebeurd, een werkwoord met to + infinitive verwijst naar een intentie, iets dat in de toekomst gebeurt.

Maar veel werkwoorden kunnen zowel met de ing-form, als met to + infinitief gebruikt worden, zonder betekenisverschil, bv.

I like swimming

I like to swim

Maar:als er een intentie is, dan kan enkel to + infinitief gebruikt worden, bv.

I 'd like to swim en niet I 'd like swimming

Wat mensen over zichzelf zeggen, is doorgaans plat ego-geratel. Ik hecht daar weinig belang aan en wens er meestal niet aan mee te doen. 

Het ego is doorgaans niet meer dan een spiegel, waarin we sociale wenselijkheden naar elkaar terugkaatsen. Het is een hol vat, waarin de stem van de Maatschappij doorklinkt.

Wanneer we een mens echt willen leren kennen, hebben we andere technieken nodig dan verbaal geratel. Zoals bv. 'vishaken' (David Lynch), waarmee we kunnen vissen in zijn onbewuste/voorbewuste, datgene wat niet kan/mag gesymboliseerd worden in woorden, de breuken en kloven in de verbale ego-stroom. Of 'schuins kijken' (Slavoj Zizek'), waardoor eensklaps een patroon zichbaar wordt, dat men niet ziet door recht te kijken, zoals het machssymbool in het schilderij van Holbein, dat door scheef te kijken plots een doodshoofd wordt. Of 'ça parle' (Jacques Lacan), wanneer in een intonatie van de stem of in een bepaalde blik het ware wezen spreekt.

Op kerstmisavond zag ik op ZDF een special met de greatest hits van ABBA. IK heb er van genoten, want dit is echt jeugdsentiment.

Veel heb ik daarover niet te schrijven, want het is te persoonlijk, maar nu heb ik terug een Youtubeclipje dat ik kan afspelen, terwijl ik deze pagina van mijn blog lees.

Abba met een misschien minder bekende hit: Summer Night City.

"Cinema is het richten van een camera op een vrouw"

Was het de regisseur Truffaud, die in deze beknopte definitie film herleidt tot waar het werkelijk om gaat: het kijken naar vrouwen? 

Zo, dit is Kerstmis? En wat heb je gedaan? Weer een jaar voorbij, een ander net begonnen.

Wat betekent Kerstmis nog voor mij? Bijna niets meer. De oorspronkelijke religieuze betekenis is allang verloren gegaan. Kerstmis is één van de hoogtepunten van de commercie, van de consumptiemaatschappij.

Toch schijn ik iets te missen. Ik mis de kerstfeesten uit mijn jeugd. Ik denk aan de kerstboom en het kerststalletje bij mijn grootouders, met van die grote stenen beeldjes van het kerstkindje, Jozef en Maria. En ook de os en de ezel waren een deel van de familie en keken vertederd naar het kribbetje. Op het dak van de grote houten kerststal lag een dikke laag witte wat, dat de sneeuw voorstelde.

Sentimentele jeugdherinneringen? Ja, ook. Maar wat ik hier probeer uit te werken, is dat Kerstmis behoort tot de cultuur, en de cultuur is altijd verpletterend groter dan het individu. Wat ik waarschijnlijk wil zeggen is hetvolgende. Kerstmis is een symbool, met al zijn attributen van kerstboom, kerstversiering, kerststalletje, cadeautjes, familie en huiselijkheid. Als jaar na jaar Kerstmis in mijn eigen leven schraler en schraler wordt en steeds minder gaat lijken op wat het ooit was, dan wordt dit ervaren als een verlies. Dit jaar zelfs geen kerstboom en een afhaalchinees in zeer beperkte kring.

Terwijl in de media dit idee van Kerstmis via de media opgevoerd wordt, met kerstconcerten, nachtvieringen, slingers en kerstballen. En ik het gevoel heb dat het mij allemaal nog weinig zegt, maar toch een gevoelen van gemis ervaar. Wat probeer ik hier in hemelsnaam te zeggen? Dat Kerstmis verwaterd is tot een commerciële bedoening? Dat het hopeloze sentimentaliteit is? Dat religieuze symbolen ons niet meer aanspreken? Of is het gewoon de idee van feestelijkheid die ik mis? Maar wat is dan een 'feest'?

------

De film van Harry Potter gezien op VT4. Telkens onderbroken door reclame. Reclameblokken van zeker 10 minuten. Ik word daar gek van. Ik zap weg. Welke idioten blijven in hemelsnaam kijken naar die televisiereclame? Het klootjesvolk? De kinderen? Die opgevoed worden tot gewillige consumenten? Ik blijf bijna nooit kijken naar reclame op tv. Maar er blijft toch iets hangen. Ik denk voldoende weerbaarheid te hebben tegen reclame. Maar ook bij mij druppelt er iets door. Reclame werkt op een indirecte manier. De expliciete boodschap van reclameclips is niet zo belangrijk. Wel de idee van insufficiëntie die doorsijpelt in elke vezel van je psyche, de idee van niet te voldoen aan de levensstijl die daar wordt gerepresenteerd, de idee van existentiële angst. Ja, het kapitalisme in zijn variant van de consumptiemaatschappij is de maatschappij van de angst.

------

Ik weet ook wel dat de mensen die in reclameclipjes voorkomen acteurs zijn, die misschien helemaal niet achter het produkt staan dat ze moeten aanprijzen en nog helemaal minder achter de levensstijl van hyperconsumptie. Hoeveel beginnende acteurs en actrices treden niet op in reclameclips, of gewoon om een centje bij te verdienen?

Toch vind ik het vanuit puur marketingstandpunt gevaarlijk om met beroemde acteurs te werken om een produkt aan te prijzen. Als -laten we zeggen- een kritische consument ervaar ik het als verraad wanneer een acteur die ik respecteer zijn stem en beeld leent aan een produkt. Ik ervaar dit in de reclamestroom als een stoorzender, als een slag in mijn gezicht. Mensen die in tv- en radioreclame optreden, behoren per definitie tot het klootjesvolk, het allerlaagste slag mensen, het scum van het kapitalisme, niet tot de culturele elite van beroemde acteurs.

Daarom erger ik mij aan radiospots door bv. Jan Decleir en hoe heet die andere acteur weer, die de commissaris in Aspe speelt? Dat Georges Cloony voor Nespresso werkt, vind ik niet erg, die flirterige natte droom van elke vrouw. Maar dat John Malkovitch zich nu aan zijn zijde prostitueert voor Nespresso, en zelfs God speelt, vind ik ergerlijk, want John Malkovitch  vind ik een fantastische acteur, hetgeen zijn verraad des te groter maakt.

-------

De enige reclame die ik zou kunnen appreciëren, is rechtstreekse prijsvergelijking, maar ik denk dat dit wettelijk niet toegestaan is. Toch zie ik bv. in de City Delhaize bordjes met 'goedkoper dan in de Aldi'. Dit heeft een bliksemeffect op mij, waardoor ik in hoge mate geneigd ben om dit produkt te kopen.

Maar bespaar mij in hemelsnaam de ziekmakende reclamespotjes uit de mainstream. In een niet zo verre toekomt zullen bepaalde kritische consumenten bereid zijn om meer te betalen voor niet door ziekelijke reclame vervuilde media.

------

Mijn idee van het kapitalisme is veranderd. In de nasleep van de financieel-economische crisis deed ik mee aan moraliserende kritiek op de 'greedy bankers', op de graaicultuur, op de slechte kapitalisten. Ok, die zijn er zeker, maar daardoor mis je het punt dat het kapitalisme een systeem is van relaties tussen mensen die doorgaans niet slecht zijn, maar die door het systeem gedwongen worden om zo te handelen dat er periodiek ontsporingen en excessen ontstaan.

Ook de consument is nu beter geïntegreerd in mijn idee van het kapitalisme. Zonder consumenten geen kapitalisme. Wij zijn allemaal een deel van het kapitalisme in onze rol van consument, ook ik. Wij willen allemaal veel en goedkope produkten, en in onze consumptiedrift jagen wij het hele helse systeem aan. Ja, de consument is de motor van het kapitalisme. Als wij niet meer op deze manier zouden willen consumeren, dan zou het kapitalisme allang in elkaar gestort zijn. Het is dus hypocriet om met het opgestoken vingertje naar de 'slechte' kapitalisten te wijzen, als je om de zoveel tijd een nieuwe auto, dvdspeler, smartphone, gsm, flatscreen tv, etc. aanschaft.

------

Denken is informatie met elkaar in verband brengen, stukjes kennis aan elkaar plakken in een groter geheel, elektrische energie via zenuwbanen laten stromen. Hier probeer ik twee stukjes informatie te combineren 1) mijn ervaring bij het winkelen in de Colruyt, hoe ik instinctmatig de laagste prijs zoek, hoe ik in mijn gebeugen opsla dat een bus appelsap hier 0,78 euro kost, en daar 0,64 euro 2) op de radio gehoord dat Ludo Abicht, naar aanleiding van een stripmatige versie van Das Kapital van Karl Marx, zei dat Marx nooit van 'de kapitalisten' sprak, maar altijd van 'het kapitaal'. Er bestaat niet zoiets als de slechte kapitalist, die mensen bewust wil uitbuiten. Zelfs Marx deed dat niet voor de 19de eeuw.

Die twee stukjes informatie combinerend: kapitalisme is een systeem van produceren en consumeren, waarbij eenieder zoveel mogelijk wil tegen zo weinig mogelijk inspanning, geld, moeite. Consumenten verschillen niet van 'kapitalisten', het zit gewoon in het systeem, in de menselijke aard, in het leven zelf. Zolang er concurrentie en vrije markt is, tenderen prijzen genadeloos naar het laagste niveau. Consumenten vinden dit leuk. Maar daardoor gaan minder efficiënte producenten failliet.

Denk maar aan de lage prijs van melk en vlees. Kleinere zuivelboeren worden uit de markt geprijsd, omdat de melkprijs lager is dan de produktieprijs per eenheid. Daardoor overleven enkel de grote zuivelboeren, die op grote schaal produceren. Schaalvoordelen betekent dat de prijs per eenheid, hier: per liter melk, lager is dan bij produktie op kleinere schaal. In Amerika bestaat er 'megadairy', gigantische fabrieken met koeien die zich over ettelijke hectaren uitstrekken. Familiale zuivelbedrijven verdwijnen onverbiddelijk uit de markt. Producenten worden door supermarkten onder druk gezet om een zo laag mogelijk prijs voor hun melk te accepteren. Niet omdat supermarkten die slechte kapitalisten zijn, die kleine boertjes uitbuiten, maar omdat de consumenten dat willen, ja, ook ik als consument denk in termen van prijsverschillen van enkele eurocenten.

Ik heb geleerd dat mensen rijk worden door te vitten over eurocenten. Dat is kapitalisme. Kapitalisme gaat over gigantische kapitalen, maar die kapitalen worden opgebouwd vanuit vitterij over eurocentjes. Zoals ik, die 15 eurocent prijsverschil levensbelangrijk vind. Niet dat ik ooit rijk zal worden, maar dat is een andere zaak. Er zijn succesvollere mensen die rijk worden door eurocentjes niet te versmaden. Want eurocentjes worden euro 's, euro 's worden tientallen, hondertallen, duizendtallen, miljoentallen, miljardtallen, triljoentallen euro 's... 

Toevallig, tijdens het zappen op tv, vond ik zeer interessante adviezen voor amateurfilmers. Af en toe film ik weleens een familiefeestje, of schiet ik beelden tjdens een uitstapje.

Maar ik ben niet zo tevreden met het resultaat. In feite modder ik maar wat aan. Ik mis een theoretisch kader, een methodiek, van waaruit ik kan filmen en mijn camerastijl verbeteren.

Eerste stelregel is dat camerawerk niet 'de' werkelijkheid weergeeft. Het is altijd een selectie. Door bewuster te kijken naar tv-beelden en films, leer je verschillende stijlen kennen. Ja, 'camerastijl' vind ik een verhelderend woord, hetgeen ik hier ter plaatse verzin. De ene stijl is rustig en traag bewegend, de andere nerveus en snel (bv. videoclips van MTV). Het ene camerawerk gebruikt veel closeups, de andere cameravoering houdt het vooral bij wide shots.

Film is in essentie bewegend beeld. Het heeft weinig zin iets te filmen dat niet beweegt. Daarom moet je bij landschappen of monumenten de camera bewegen. Er zijn twee soorten camerabewegingen: 1) pannen 2) tilten.

Pannen (van het Engels panning) betekent de camera horizontaal bewegen, van links naar rechts of omgekeerd. Bv. om aan te tonen hoe wijd een landschap is, of om een totaalbeeld van een evenement te geven. Als je van links naar rechts pant, hoef je niet meer van rechts naar links te pannen. Dat werkt vervelend.

Tilten (van het Engels tilting) betekent de camera van onder naar boven bewegen, of van boven naar onder. Bv. Om aan te tonen hoe groot een gebouw, bv. een kerktoren, is. Of om de kijker langer in spanning te laten, door bv. een persoon te filmen vanaf de voeten naar boven toe (wie is het?).

Als je pant of tilt, dien je de camera zo recht mogelijk te bewegen. Dit kan het best gebeuren vanaf een statief.

Inzoomen, d.i. vanuit een vast standpunt de camera van ver naar dichtbij laten bewegen, dien je best te vermijden. Deze raad heb ik al dikwijls gehoord of gelezen. Als je bv. een groep mensen filmt, neem dan eerst een wide shot op om het geheel te tonen. Stop met filmen en ga dichtbij de mensen staan. Film hen dan van dichtbij. Dit is geen springer.

Pas als je de kneepjes van de beeldtaal leert doorgronden, kan je het amateuristisch geklungel van de amateur ontgroeien, met zijn zenuwachtige cameravoering, zijn teveel inzoomen, zijn te extreme closeups, etc.

In plaats van lange, van hier naar daar bewegende shots, schiet je best korte shots van vijf à tien seconden. Neem de proef op de som en analyseer de shots en de camerastandpunten van populaire tv-programma 's zoals Man bijt Hond of Vlaanderen Vakantieland. Probeer te tellen hoeveel seconden een shot duurt: één-twee-drie-vier-vijf, etc.

Geen inspiratie, dus maar weer een Engels lesje. Ik ben gestopt met mondeling Engels, omdat ik te weinig bijleer. Het concept van dit soort onderwijs laat te weinig tijd over om echt te spreken. Veel meer dan enkele zinnetjes kan je niet zeggen, er zijn gewoon teveel mensen voor te weinig tijd.

Maar ik blijf wel het schriftelijk Engels volgen. We krijgen veel grammatica, wat ik heel nuttig vind, want veel aspecten van het Engels zijn mij nog onduidelijk.

Een actueel stokpaardje van mij zijn 'latin-based' words, Engelse woorden die uit het Latijn stamen. Het zijn de typische 'intellectuelenwoorden', die je meestal enkel in het geschreven Engels vindt (krantenartikelen, boeken, rapporten).

woorden die op elkaar lijken, qua klank en en sommige ook qua betekenis:

to remain/to retain/to detain/to restrain/to regain/to maintain/to attain/to refrain/to sustain/to gain

volgens mijn aanvoelen van de 'gevoelswaarde' van woorden,  betekent 

to maintain: iets in stand houden, bv. They maintained their social status.

to retain: iets behouden wat men dreigt te verliezen, bv. The pensioners in the UK retain their social benefits.

to regain: herwinnen, bv. the Allies regained the initiative after the Battle of the Bulge.

to pursue/pursuit

1) achtervolgen: her husband persued her constantly

2) nastreven, najagen: to pursue succes, to pursue pleasure, the pursuit of happiness

3) uitoefenen: to pursue a military career

4) verderzetten: to pursue a policy, to pursue inquiries

to prevail/prevailing/prevalence: ganbaar, courant, heersend zijn, bv. The prevailing economic orthodoxy is neo-liberalism. Bv. The prevalence of neo-liberalism as 'la pensée unique' was one of the causes of the financial crisis.

to persevere/perseverance: volhouden, volharden

to persuade/persuasion: overtuigen, overreden

Wordt zeker nog vervolgd. Het Engels is een ontzettend rijke taal, die schier oneindig lijkt. Er zijn onnoemelijk veel manieren om hetzelfde te zetten. Veel hangt af van betekenisnuance, maar ook van sociale context en machtsrelaties(lexicon/register of het onderscheid formal/informal/slang). Bepaalde sociale groepen laten door het gebruik van welbepaalde woorden horen dat ze tot de elite behoren, of althans daarnaar streven.

My mother is moving out to a service flat. As her children we are momentarily emptying her house. It has been a difficult time, realising our mother is ageing. That the maternal house that used to be a kind of a save haven will soon be no more.

Anyway, while cleaning the house and removing so many old things to the containerpark, I am philosophising about the nature of material objects we collect throughout our lives. What does an object mean to us? What is the utilitarian and emotional value of an object? When does it cease to be a useful object to us and end up as 'rubbish'?

My mother 's house is full of objects: kitchen utensils, pots and pans, tablecloths, napkins, cutlery, plates, cups...A few of them may still be useful for one of us but most belong to the category of 'rubbish'. Rubbish can be defined as tools that have lost their use value and their emotional meaning. They may have gone out of fashion, they may be broken, or we may have too many items of the same category. The original emotional associations and meanings surrounding them may have been lost. In all these eventualities objects have lost their value and become pure matter in all its negative aspects. It 's dead matter that occupies scarce space, it annoys and angers us: why did our mother retain these things in the cellar and in the attic? Why didn 't she have them removed?

Rubbish is once useful objects turned into dead matter, objects that decompose into their raw materials. The human energy used to produce and use them has dissipated. Pure raw material is what 's left.

So I am removing wood, metal, wool, cotton, linen, cupper, paper, cardboard and so on out of the house of my mother 's...