04-01-11

Ideologiekritiek en beddengoed

De hoofdbedoeling van Zizek is te begrijpen wat ideologie is, hoe die functioneert. Hij zegt dat de verschillende elementen van een ideologie hun betekenis krijgen vanuit een 'meesterbetekenaar', een overkoepelende term. Bv. ecologie, democratie, feminisme, racisme, etc. De betekenis van die termen is vlottend en veranderlijk, totdat hun betekenis gefixeerd wordt door een meesterbetekenaar, bv. 'communisme' (het voorbeeld dat Zizek geeft, wat niet betekent dat ik sympathie voor het communisme heb)*. Dit geeft een preciese betekenis aan anders vloeiende termen zoals democratie ('reële democratie' versus de 'formele bourgeois-democratie' als een legale vorm van exploitatie), feminisme (de exploitatie van vrouwen als het resultaat van de 'klassegebonden arbeidsverdeling'), ecologie (de vernietiging van natuurlijk hulpbronnen als het logisch gevolg van de 'winstgeoriënteerde kapitalistische produktiewijze'), etc.

De betekenis van dezelfde termen krijgt een heel andere betekenis, als men ze overkoepelt door een andere meesterbetekenaar, bv. liberalisme of sociaal-democratie.

Dit lijkt mij intuïtief duidelijk. Minder duidelijk is de terminologie die Zizek daarbij gebruikt, met name het lacaniaanse 'point de capiton' (een Franse term), en 'quilting' (een Engelse term). Volgens het Engelse woordenboek betekent quilting (van to quilt): watteren, voeren, doorstikken, doornaaien, vulling voor dekbed/sprei, het stikken, het watteren,...Volgens het Franse woordenboek betekent capiton: verende laag, het opvullen, het watteren, het bekleden met een verende laag, wattering.

Dus, als ik dit goed begrijp, is er in ideologie een overkoepelende term, een meesterbetekenaar, die de afzonderlijke termen opvult met mening, die hen 'watteert', hen voorziet van een verende laag. 

Wel een zeer eigenaardige manier om ideologie met termen uit de textielnijverheid, kussens, en beddengoed te benaderen. Zal wel een psychoanalytische betekenis hebben, niet?

S. ZIZEK, The Sublime Object of Ideology, London/Brooklyn, 2008, p. 95-96.

 

latere toevoeging:

those joins or "anchoring points" (points de capiton, i.e.upholstery studs or sofa buttons) where signifieds hook on to the signifiers of ordinary language. 

Ellie Ragland-Sullivan, Jacques Lacan and the philosophy of psychoanalasis, London/Canberra, 1986, p. 229.

 

latere toevoeging 23/01/11 (cut-paste van website over Zizek)

Pinning Down Ideology with Points de Capiton
One of the questions Zizek asks about ideology is: what keeps an ideological field of meaning consistent? Given that signifiers are unstable and liable to slippages of meaning, how does an ideology maintain its consistency? The answer to this problem is that any given ideological field is "quilted" by what, following lacan, he terms a point de capiton (literally an "upholstery button" though is has also been translated as "anchoring point"). In the same way that an upholstery button pins down stuffing inside a quilt and stops it from moving about, Zisek zrques that a point de capiton is a signifier which stops meaning from sliding about inside the ideological quilt. A point de capiton unifies an ideological field and provides it with an identity. Freedom, i.e, is in itself an open-ended word, the meaning of which can slide about depending on the context of its use. A right-wing interpretation of the word might use it to designate the freedom to speculate on the market, whereas a left-wing interpretation of it might use it designate freedom from the inequalities of the market. The word "freedom" therefore does not mean the same thing in all possible worlds: what pins its meaning down is the point de capiton of "right-wing" or "left-wing". What is at issue in a conflict of ideologies is precisely the point de capiton - which signifier ("communism", "fascism", "capitalism", "market economy" and so on) will be entitled to quilt the ideological field ("freedom", "democracy", Human rights" and son on).

Dus: point de capiton/upholstery button is oorspronkelijk zo 'n knoop in een oude lederen zetel, die de vulling samenpint en belet te verschuiven.

11:28 Gepost door Johnsatyricon | Permalink | Commentaren (0) |  Print |  Facebook | |

De commentaren zijn gesloten.