30-12-10

Drift versus Verlangen

Soms -als ik niets beter te doen heb- neem ik wel eens de aartsmoeilijke boeken van de sloveense filosoof Slavoj Zizek en diens intellectuele vader Jacques Lacan ter hand. Meestal word ik al na korte tijd gefrustreerd, omdat -als ik eerlijk ben tegen mezelf- ik moet toegeven dat ik er niets van begrijp.

Ik heb dan twee reacties: 1) ik ben te dom om het te begrijpen. Maar omdat ik weet dat ik niet dom ben, kan ik die conclusie van de tafel vegen 2) het zijn intellectuele clowns, woordenkramers, die onzin, nonsens uitkramen. Ook die conclusie is moeilijk vol te houden. Ze funcioneren/functioneerden in een intellectueel/academisch milieu, en het is moeilijk te verdedigen dat je daar blijvend nonsens kan verkopen. Er moet dus 'iets' in hun boeken zijn, een betekenis die slechts na een lang leerproces kan oplichten.

Beide behoren tot de Westerse filosofie en delen in mijn onbehagen over dat soort denken: onbegrijpelijkheid, torenhoge abstractie, intellectualisme, wereldvreemdheid, etc. 'Filosofen' zijn intellectuele machinegeweren die abstracties uitspuwen met de snelheid van het Duitse machinegeweer, de MG42, de 'Hitlersage'.

Ik begrijp Zizek nauwelijks, tenzij wanneer hij concrete voorbeelden geeft, wanneer hij het over film heeft. Alleen via die voorbeelden sijpelt betekenis in mij door, en dit geeft mij de moed om verder te gaan, in de hoop dat Zizek uiteindelijk toch geen woordenkramer zou zijn. Zo moet je met de Westerse filosofie omgaan: veel ervan is onbegrijpelijk, zinloos/zinledig, hoe dikwijls je hen ook herleest. Maar toch zijn er af en toe flitsen, die voor mij zinvol zijn, en die ik kan gebruiken in mijn eigen denkwereld in wording.

Lacan-Zizek gaan uit van het onbewuste, en dat is per definitie moeilijk toegankelijk en begrijpelijk, wat ook al bijdraagt tot de moeilijkheidsgraad van hun teksten. In die zin sta ik aan hun zijde, want ook ik ga uit van het primaat van het onbewuste in mijn visie op de mens. Ik geloof dus niet in het rationele cogito van de Westerse filosofie, het ego dat volledig transparant zou zijn en volledig bewust van de drijfveren die hem voortstuwen.

Maar goed, zoals ik hoger zei, moet je die fragmenten uit hun verbale brei eruitnemen, die zinvol en beteknisvol voor jezelf zijn. Ik heb in een notaboekje een fragment van Zizek, p. 173 van Schuins bekeken opgetekend. Het gaat over het verschil tussen drift en verlangen. Beide cirkelen rond een 'object', maar drift cirkelt blijkbaar altijd rond hetzelfde genot. Het verlangen daarentegen kan altijd veranderen in zijn tegengestelde of ongemerkt overgaan van het ene object naar het andere. Het verlangen is nooit gericht op dat wat het schijnbaar zijn object is, altijd wil het iets anders.

Drift behoort meer tot het instinctieve, het biologische. Het verlangen behoort meer tot het culturele, het gesublimeerde. Het vloeiend karakter van het verlangen kan ik heel goed in mijn eigen leven herkennen. Altijd denk ik het definitieve object gevonden te hebben, in de sfeer van relaties of intellectuele interesses, maar nooit kan mijn verlangen zich fixeren, het wil altijd iets anders. Lacan-Zizek zeggen het het verlangen cirkelt rond een leegte, hetgeen ik een heel intuïtief beeld vind. Het verlangen kan zich nooit uitputten, zichzelf verzadigen in zijn object.

Drift = Drive/der Trieb/Pulsion

Verlangen = Desire/le Désir

 

11:19 Gepost door Johnsatyricon | Permalink | Commentaren (0) |  Print |  Facebook | |

De commentaren zijn gesloten.