Johnsatyricon

Zo, dit is Kerstmis? En wat heb je gedaan? Weer een jaar voorbij, een ander net begonnen.

Wat betekent Kerstmis nog voor mij? Bijna niets meer. De oorspronkelijke religieuze betekenis is allang verloren gegaan. Kerstmis is één van de hoogtepunten van de commercie, van de consumptiemaatschappij.

Toch schijn ik iets te missen. Ik mis de kerstfeesten uit mijn jeugd. Ik denk aan de kerstboom en het kerststalletje bij mijn grootouders, met van die grote stenen beeldjes van het kerstkindje, Jozef en Maria. En ook de os en de ezel waren een deel van de familie en keken vertederd naar het kribbetje. Op het dak van de grote houten kerststal lag een dikke laag witte wat, dat de sneeuw voorstelde.

Sentimentele jeugdherinneringen? Ja, ook. Maar wat ik hier probeer uit te werken, is dat Kerstmis behoort tot de cultuur, en de cultuur is altijd verpletterend groter dan het individu. Wat ik waarschijnlijk wil zeggen is hetvolgende. Kerstmis is een symbool, met al zijn attributen van kerstboom, kerstversiering, kerststalletje, cadeautjes, familie en huiselijkheid. Als jaar na jaar Kerstmis in mijn eigen leven schraler en schraler wordt en steeds minder gaat lijken op wat het ooit was, dan wordt dit ervaren als een verlies. Dit jaar zelfs geen kerstboom en een afhaalchinees in zeer beperkte kring.

Terwijl in de media dit idee van Kerstmis via de media opgevoerd wordt, met kerstconcerten, nachtvieringen, slingers en kerstballen. En ik het gevoel heb dat het mij allemaal nog weinig zegt, maar toch een gevoelen van gemis ervaar. Wat probeer ik hier in hemelsnaam te zeggen? Dat Kerstmis verwaterd is tot een commerciële bedoening? Dat het hopeloze sentimentaliteit is? Dat religieuze symbolen ons niet meer aanspreken? Of is het gewoon de idee van feestelijkheid die ik mis? Maar wat is dan een 'feest'?

------

De film van Harry Potter gezien op VT4. Telkens onderbroken door reclame. Reclameblokken van zeker 10 minuten. Ik word daar gek van. Ik zap weg. Welke idioten blijven in hemelsnaam kijken naar die televisiereclame? Het klootjesvolk? De kinderen? Die opgevoed worden tot gewillige consumenten? Ik blijf bijna nooit kijken naar reclame op tv. Maar er blijft toch iets hangen. Ik denk voldoende weerbaarheid te hebben tegen reclame. Maar ook bij mij druppelt er iets door. Reclame werkt op een indirecte manier. De expliciete boodschap van reclameclips is niet zo belangrijk. Wel de idee van insufficiëntie die doorsijpelt in elke vezel van je psyche, de idee van niet te voldoen aan de levensstijl die daar wordt gerepresenteerd, de idee van existentiële angst. Ja, het kapitalisme in zijn variant van de consumptiemaatschappij is de maatschappij van de angst.

------

Ik weet ook wel dat de mensen die in reclameclipjes voorkomen acteurs zijn, die misschien helemaal niet achter het produkt staan dat ze moeten aanprijzen en nog helemaal minder achter de levensstijl van hyperconsumptie. Hoeveel beginnende acteurs en actrices treden niet op in reclameclips, of gewoon om een centje bij te verdienen?

Toch vind ik het vanuit puur marketingstandpunt gevaarlijk om met beroemde acteurs te werken om een produkt aan te prijzen. Als -laten we zeggen- een kritische consument ervaar ik het als verraad wanneer een acteur die ik respecteer zijn stem en beeld leent aan een produkt. Ik ervaar dit in de reclamestroom als een stoorzender, als een slag in mijn gezicht. Mensen die in tv- en radioreclame optreden, behoren per definitie tot het klootjesvolk, het allerlaagste slag mensen, het scum van het kapitalisme, niet tot de culturele elite van beroemde acteurs.

Daarom erger ik mij aan radiospots door bv. Jan Decleir en hoe heet die andere acteur weer, die de commissaris in Aspe speelt? Dat Georges Cloony voor Nespresso werkt, vind ik niet erg, die flirterige natte droom van elke vrouw. Maar dat John Malkovitch zich nu aan zijn zijde prostitueert voor Nespresso, en zelfs God speelt, vind ik ergerlijk, want John Malkovitch  vind ik een fantastische acteur, hetgeen zijn verraad des te groter maakt.

-------

De enige reclame die ik zou kunnen appreciëren, is rechtstreekse prijsvergelijking, maar ik denk dat dit wettelijk niet toegestaan is. Toch zie ik bv. in de City Delhaize bordjes met 'goedkoper dan in de Aldi'. Dit heeft een bliksemeffect op mij, waardoor ik in hoge mate geneigd ben om dit produkt te kopen.

Maar bespaar mij in hemelsnaam de ziekmakende reclamespotjes uit de mainstream. In een niet zo verre toekomt zullen bepaalde kritische consumenten bereid zijn om meer te betalen voor niet door ziekelijke reclame vervuilde media.

------

Mijn idee van het kapitalisme is veranderd. In de nasleep van de financieel-economische crisis deed ik mee aan moraliserende kritiek op de 'greedy bankers', op de graaicultuur, op de slechte kapitalisten. Ok, die zijn er zeker, maar daardoor mis je het punt dat het kapitalisme een systeem is van relaties tussen mensen die doorgaans niet slecht zijn, maar die door het systeem gedwongen worden om zo te handelen dat er periodiek ontsporingen en excessen ontstaan.

Ook de consument is nu beter geïntegreerd in mijn idee van het kapitalisme. Zonder consumenten geen kapitalisme. Wij zijn allemaal een deel van het kapitalisme in onze rol van consument, ook ik. Wij willen allemaal veel en goedkope produkten, en in onze consumptiedrift jagen wij het hele helse systeem aan. Ja, de consument is de motor van het kapitalisme. Als wij niet meer op deze manier zouden willen consumeren, dan zou het kapitalisme allang in elkaar gestort zijn. Het is dus hypocriet om met het opgestoken vingertje naar de 'slechte' kapitalisten te wijzen, als je om de zoveel tijd een nieuwe auto, dvdspeler, smartphone, gsm, flatscreen tv, etc. aanschaft.

------