14-04-10

'Authentieke' ccommunicatie is onmogelijk

Naarmate ik ouder word, verlies ik steeds meer illusies. Het leven is duielijk niet wat ik in mijn jeugd heb gehoord, wat ze ons op school hebben wijsgemaakt, de illusie van de Verlichting en het humanisme. Pas op, vooraleer ik weeral weerzin bij bepaalde lezers oproep. Als ik zeg dat ik mijn geloof heb verloren in het humanisme, dan betekent dit uiteraard niet dat ik anti-humanist zou zijn, dat ika-moreel zou zijn. neen, integendeel, ik beschouw mezelf als een zzer hoog moreel wezen, je zou eens moeten weten onder welke schuldegevoelens en schaamte gebukt ga. Het schuldgevoelen kan enkel en ontwikkelde morele peroonljkheid ervaren.

Daar gaat het dus niet om. Met humanisme bedoel ik een bepaalde opvatting over de mens, die verbonden is met het Verlichtingsdenken, de opvatting van de mens als een autonoom subject, die een trtansparante communicatie met de ander kan aangaan. Met transparant bedoel ik een communicatie waarbij wat ik zeg door jou volledig wordt begrepen. Volgens het humanisme is er dus een 'authentieke' communicatie.

Authentieke communicatie is echter een illusie van het humanisme. Met humanisme denk ik oa ook aan het schrijven van Heidegger, met zijn 'brief over het humanisme', of met 'De regels van het mensenpark' van Sloterdijk. Door mij te identificeren met psychoanalytici en grote filosofen, kan ik nu al op een weergeven dat ik steeds meer weerzin zal opwekken, ja, dat ik virtuele vrienden zal verliezen.

Moet ik daarvan bang zijn? Ik ben ook maar en mens, en ik vrees het verlies van erkenning door de ander. Deze angst is algemeen-menselijk. Daarom verwijlen we het liefst in wat Heidegger noemt 'Das Man', het spreken van 'het Men', van 'hoe gaat het met je? Goed, en met jou? Den Beerschot heeft weeral gewonnen. Ja, ik weet het, wat een fantastische goal van X. Hebt ge het gehoord wat dien Maingain weeral uit zijn kloten heeft durven slaan? Ja, ik heb het gehoord, 't is toch een schande. Als Vlaanderen eindelijk zelfstandig zou worden, dan zou aan al die onzin een einde worden gemaakt.

Begrijp je, wat ik wil zeggen. het 'Das Man' dat spreekt, is waardoor wij gesproken worden vanuit de media, of vanuit routineuze rituelen, zoals 'hoe gaat het met je'? Goed. Enkel een waanzinnige mens zal op de vraag: hoe gaat het met je? antwoorden: slecht, en zijn hele levensverhaal vertellen, dat hij bv. werkloos is, en dat zijn vrouw hem heeft verlaten voor een ander. Al die miserie, dat interesseert de ander gewoonweg niet.

Maar alleen Lacan kan beschrijven waarom authtntieke communicatie niet mogelijk is. We hebben allemaal onze eigen taal, onze privé-taal. Taal is een geheel van klanken of tekens (zoals de tekens die ik hier op het scherm tokkel). Die tekens hebben slechts een vage betekenis, en het is slechts in de opeensvolging van tekens (bv. die grafische tekens, die jouw ogen hier van links naar rechts lezen, en dan opnieuw op een volgende regel) dat betekenis gegenereerd wordt. Wanneer je een zin van mij isoleert, maw  uit zijn context neemt, dan kan die een hoogst obscene betekenis krijgen. Maar dat mag je niet niet doen. je dient de gehele tekst te lezen, waardoor dit geïsoleerde fragment betekenis krijgt.

We gebben allemaal onze eigen woorden (=betekenaars). Die woorden betekenen voor ons telkens iets anders dan voor de ander. Er is natuurlijk wel een bepaalde overeenstemming qua betekenis in onze woorden, met name de woordenboekbetekenis, anders zou communicatie onmogelijk zijn. Maar de meest intieme, concrete betekenissen van woorden kan jij niet communiceren, of tenminste: ik kan die niet vatten, wanneer jij woorden uitspreekt.

Laten we ons inbeelden dat jij een vrouw bent die zegt 'de mannen zijn toch altijd hetzelfde'. Laten we ons imagineren dat ik ook een vrouw ben. Ik herken bepaalde ervaringen in jouw spreke, want ik heb de ervaring van Karel, Dirk, Marc, die mij verlaten hebben. Jij als vrouw denkt aan Xavier, Louis, David. Wij hebben bepaalde ervaringen met mannen gemeenschappelijk, waardoor we de betekenaar 'mannen zijn toch altijd hetzelfde' een zekere gedeelde, gemeenschappelijke betekenis kunnen geven. Maar bv. Dirk van jou is anders dan Xavivier van mij. Dit was een echter pervert, die voortdurend porno bekeek, en jou regelatig bedroog met andere vrouwen. Terwijl Xavier van mij veeleer bindingsangst had, hij kon zich niet binden aan mij als vrouw. Misschien ga ik de bindingsangst van Xavier overdragen op de reeks van verdere mannen. Maw, mij ervaring van mannen zijn mannen met bindingsangst, terwijl jouw ervaring die is van de ontrouwe man. Zo hebben we beiden een andere ervaring van de term 'man'. We kunnen een gemeenschappelijke doorsnede hebben van mijn deelverzameling 'man' en jouw deelverzameling 'man'.

Maar hoe meer onze ervaring van elkaar verschilt, hoe kleiner de doorsnede van onze verzameling van beelden van de man. Dit bedoel ik wellicht met de obscene uitspraak dat authentieke communicatie niet mogelijk is.  Want hoe meer mijn ervaring afwijkt van de jouwe, hoe onmogelijker de communicatie is. misschien denk ik hier aan de ervaring van de Totale Ander in de multiculturele maatschappij...

.

09:36 Gepost door Johnsatyricon | Permalink | Commentaren (0) |  Print |  Facebook | |

De commentaren zijn gesloten.