27-03-10

De koning en de papenmeid

Gisteren heb ik -in uitgesteld relais- het derde deel van De Troon bekeken, de mooie Nederlandse serie over de geschiedenis van het Nederlandse koningshuis van Oranje in de 19de eeuw.

De nadruk ligt op de relaties tussen de leden van dit adellijk geslacht, dat na Waterloo door de welwillendheid van de Europese grootmachten, heerste over Nederland én België. Om het even welk adellijk geslacht, van groot tot klein, was vooral geïnteresseerd in de uitbreiding van hun macht en rijkdom. De individuele leden van de familie hadden zich te schikken naar de dynastische politiek van het familiehoofd. Ze werden strategisch uitgehuwelijk aan andere vorstenuizen, waardoor hun macht en invloed kon vergroten. Willem I, de eerste van de drie Willems, was gehuwd met een Duitse prinses, zijn zoon Willem (II) huwde met de zuster van de Russische tsaar.

Een vorstenhuis was als een kruideniersfamilie, ze heersten over hun vorstendom als over een kruidenierswinkel. Net zoals in een kruideniersfamilie waren er interne spanningen, conflicten en Oedipale vader-zoon spanningen. De relatie tussen Willem I, vorst van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, en zijn opvolger, prins Willem, was zeer gespannen. De latere Willem II was zeer ambitieus, hij had tegen Napoleon gevochten in Waterloo, heimelijk droomde hij ervan om koning van Frankrijk te worden.

Wegens de herhaaldelijke ruzies met zijn vader ging prins Willem met zijn Russische echtgenote in Brussel wonen. Daar stond hij dichter in contact met de Belgische publieke opinie, die weinig hoog opliep met calvinistische poldervorst Willem I. De Belgen hadden te weinig invloed op de politiek, ze werden fiscaal uitgezogen, zeiden ze. O schande, het publiek leven zou vernederlandst worden, en de rooms-katholieken vreesden een protestantse staatsgodsdienst.

Toen in 1830 in Brussel rellen uitbraken, stuurde Willem I verbolgen zijn tweede zoon, prins Frederik, aan het hoofd van een Nederlands leger naar Brussel om de opstand neer te slaan. Dit was buiten weten om van prins Willem, de oudste broer van prins Frederik. Prins Willem voelde zich politiek buiten spel gezet.

Willem I bracht een bezoek aan Brussel, nadat de toestand rustiger geworden was. Prins Willem toonde hem caricaturen uit de Belgische pers, die een weinig fraai beeld van de Hollandse koning schetsten. Het alliteratiespelletje met de 13 w's: Wij willen Willem weg, wil Willem wijzer worden, wij willen Willem wel weer. Willem I zei dat de rooms-katholieke papen maar éen taal verstonden: die van de zweep, en die zouden ze voelen.

Maar de ontwikkelingen waren niet meer te stuiten. Prins Leopold van Saksen-Coburg duikt op, die zich achter de opstand van Belgen schaart. Hij zou even later Leopold I, koning der Belgen, worden.

Ik wou eigenlijk alleen maar inzoemen op een interessant detail, maar soit, het is langer geworden. De keten van de betekenaars gaat daarheen waar hij wil. Neen, ik ben gefascinerd door scheuren in het symbolisch universum van een individuele mens. Hoe zijn ideologie, zijn wereldbeschouwing, soms contrasteert met zijn individueel gedrag. De calvinistische Willem I vervloekte de ketterse papen, de rooms-katholieken, die hij verantwoordelijk achtte voor de Belgische opstand. Als wraak wou hij op het einde van zijn regime de kerkbelasting met 20 % verhogen en de Protestantse staatsgodsdienst invoeren.

Maar toen hij in 1840 zijn troon overliet aan zijn zoon, prins Willem, kondigde hij aan dat hij zou hertrouwen...met een Belgische rooms-katholieke kamermeid! Algemene hilariteit op het Hof in Den Haag, hoe de oude despoot en papenvreter zijn wufte libido volgde. Maar zijn tijd was voorbij, hij had geen macht meer. We laten oude mensen hun grillen volgen, omdat ze toch ongevaarlijk zijn geworden.

Prins Willem, nu koning Willem II, heeft de machtsstrijd met zijn vader gewonnen. Niet alleen reëel -hij heeft nu de macht-, maar ook symbolisch: zijn vader gedraagt zich als een oude gek, door met een -notabene - Belgische paapse vrouw te trouwen. Op beide vlakken -het reële en het symbolische- wordt de oude vader vernederd. Het gelach van Prins Willem en de andere hovelingen bij het aangekondigde huwelijk van de oude monarch, en het wulpse gehuppel van de voormalige despoot achter zijn verloofde, is illustratief voor de nieuwe reële en symbolsiche toestand.

Nu was het tijdperk van de parlementaire democratie aangebroken. Willem II aanvaarde in 1848 de liberale grondwet van eerste minister Thorbecke, waarbij de macht van de koning werd ingeperkt tenvoordele van het parlement. Maar dat is voor vandaag, zaterdag 27 maart, om 20.15 u op Nederland 2. Benieuwd hoe de prins Willem de transformatie van Zoon tot Vader zal doorstaan. Nu de Vader symbolisch dood is, is hijzelf de Vader geworden, met alle ambivalenties die dat met zich meebrengt, met het eindeloze verhaal van Oedipus, dat zich doorheen de generaties telkens weer henieuwt...

11:14 Gepost door Johnsatyricon | Permalink | Commentaren (0) |  Print |  Facebook | |

De commentaren zijn gesloten.