Johnsatyricon

We zijn nu bijna anderhalf jaar later na de instorting van de Amerikaanse investeringsbank Lehman Brothers in september 2008. Hoe ziet de financieel-economische crisis er nu uit? Wat ik hier schrijf is zeer gevulgariseerd en zit aan de top van mijn eigen leercurve, bevat dus een onzekerheidsmarge.

De reële economie -de totale waarde van de produktie- schijnt zich te stabiliseren, de negatieve groeicijfers van eind 2008-begin 2009 lijken tot het verleden te behoren. Maar de werkloosheid blijft hoog. Men spreekt een beetje cynisch over 'jobless recovery'. In België hebben we de dramatische ontlagen bij Opel en Carrefour. De crisis versnelt de herstructurering van het economisch weefsel.

Maar ook de puur-financiële crisis is nog lang niet voorbij. Nadat de noodlijdende banken door belastinggeld zijn gered, schijnt zich nu een crisis van de overheidsfinanciën af te tekenen. De Griekse crisis lijkt ver van ons bed te liggen, maar die gaat ons wel degelijk aan.

Griekenland heeft een begrotingstekort van 13% van het BNP. Als regeringen in het rood gaan, dan moeten ze geld lenen op de internationale kapitaalmarkten. Banken en investeerders zijn natuurlijk geen filantropen. Ze willen waar voor hun geld, en de de zekerheid dat ze hun uitgeleend geld ooit terug zullen krijgen. Een overheid die zijn financiële verplichtingen niet kan nakomen, is een nachtmerrie voor investeerders.

Zo heeft Griekenland moeilijkheden om haar schuld te financieren. De uitgifte van obligaties haalt niet het benodigde geld binnen. Om toch geld uit te lenen aan Griekenland eisen de kapitaalmarkten een hogere rente, een risicopremie. Zo is de rente op Griekse overheidsobligaties met een looptijd van 10 jaar ver boven de als veilig geachte Duitse overheidsobligaties. Daardoor stijgt nog meer de druk op de Griekse begroting. 

Tegelijkertijd hebben de internationale 'rating agencies', die de kredietwaardigheid van een debiteur moeten beoordelen, de kredietwaardigheid van de Griese staat verlaagd, waardoor beleggen in Grieks overheidspapier minder aantrekkelijk wordt.

Er is ook het geknoei met 'credit default swaps'. Ik begrijp dit niet helemaal wegens heel technisch. Credit default swaps zouden verzekeringscontracten zijn waarmee een crediteur zich verzekert tegen de mogelijkheid dat Griekenland niet aan zijn verplichtingen kan voldoen. Samen met de klaarblijkelijke hulp van de Amerikaanse bank Goldman Sachs, zou de Griekse regering schulden op lange termijn buiten de balansen hebben gehouden. Daarmee zou ze de Europese Commissie in het ongewisse hebben gehouden omtrent de dramatische situatie van haar financiën.

De Griekse crisis is een crisis die zich volgens de Europese verdragen niet had mogen voordoen. De Duitsers waren alleen bereid om hun ijzersterke mark in te ruilen voor de euro, als de lidstaten zich zouden houden aan de stabiliteitsregels, bv. dat elke staat zijn begrotingstekort binnen de 3%-zone zou houden, dat de sterke lidstaten niet zouden moeten bijspringen om de zwakkere broertjes bij te staan.

Dit is nu net wat momenteel aan de orde is: moeten de overige Europese lidstaten de Griekse overheidsfinanciën redden met een massale 'bail out' ? Of moet Griekenland zelf de aardappels uit het vuur halen door draconische besparingsmaatregelen?  De Duitse banken hebben alvast laten weten dat ze niet bereid zijn op Griekse overheiodsobligaties in te schrijven. Duitse banken hebben teveel hun broek verbrand aan de Amerikaanse hypotheekzeepbel en het débacle van Lehman Brothers. Ze zijn niet erg geneigd meer om met dubieuze schuldenaars scheep te gaan. Maar nu zou er toch sprake zijn dat één Duitse bank Griekenland zou bijstaan. het gaat om de bank die na WO II werd opgericht om de Duitse heropbouw te financieren.

Maar Duitse hulp voor Griekenland, dat tijdens WO II door de Duitsers bezet is geweest, heeft een nare blijklank in dat land. Zullen de Grieken de aangeboden hulp weigeren, of het op hun eigen houtje doen? Kunnen ze het wel alleen aan?

Vooral tegevolge van de Griekse crisis is de euro tussen december 2009 en nu gedaald van 1.5 naar 1.35 dollar. Hier komen wij in het plaatje. Als de internationale kapitaalmarkten hun handen aftrekken van de euro en Europese overheidsschuld, dan heeft dit ook gevolgen voor ons. Zal de europ nog verder dalen. In de Wall Street Journal spreekt men al van het spookbeeld van 1 euro = 1 dollar!

Intussen komen reeds andere landen in het vizier van de internationale speculanten. Het is niet onmogelijk dat Portugal en Spanje het Griekse pad zullen voilgen. Zal daardoor de euro nog verder afkalven?

Ik wil niet aan doemdenken doen. Ik wil enkel aantonen dat de euforie en het economisch vooruitgangsoptimisme van het eind van de 20ste en het begin van de 21 eeuw achter de rug is. We moeten de feiten onder ogen durven zien, erkennen dat we in een nieuwe situatie zijn, dat we niet eeuwig boven onze stand kunnen leven...

Op de radio hoor ik: "Een Orka heeft een vrouwelijke trainer doodgebeten".

Mijn geest tracht zich dit voorval te imagineren, hoe de doodsangst in haar ogen schreeuwt, wat er in de laatste levensmomenten door haar hoofd ging.

Maar dan veegt een bordveger deze gruwelijke voorstelling weg. Ik geniet van mijn koffie en mijn sigaret. De dag is nauwelijks tien minuten oud, of ik heb al een griezelfilm bekeken.

Dat is de functie van de massamedia: emotionele agitatie veroorzaken, angst zaaien en zeggen: 'Ja, deze wereld is een gevaarlijke plek!. De 'journalisten' zijn de regisseurs van de horrorindustrie alias massamedia. Waarom nog horrorfilms bekijken of produceren? De realiteit is veel angstaanjagender dan de fictie, veel goedkoper, want men hooeft geen scenario meer te schrijven, acteurs te betalen, en hectoliters nepbloed uit te smeren. Men plukt de gruwel van de straten, men stuurt er een cameraploeg op af, ondervraagt de buren, die maar al te blij zijn dat ze een figurantenrolletje toebedeeld krijgen in de de NV Horror, die 'massamedia' heet.

Tegelijkertijd werkt het gruwelmuseum geruststellend, want de feiten worden banaal weergegeven, en onmiddellijk weggedrongen door een niet te stuiten stortvloed van andere banale feiten, mankementen, gebreken, inefficiënties, lelijkheden van de politiciteit, socialiteit en economiciteit, die alle gepresenteerd worden als behorende tot dezelfde ontologische categorie.

Zodat de kleinburgers met een gerust geweten als makke schapen naar hun 'werk' kunnen gaan. Collectief blaten ze na hunn catharsis: Ja, de wereld is een gruwelijke, lelijke en gevaarlijke plaats. Gelukkig zijn wij zuiver op de graat. Wij zullen nooit worden opgegeten door een orka. Na de collectieve Satansaanbidding die dagelijks in het 'nieuws' plaatsvindt, wentelt de kleinburger zich in zijn veilige cocon van het collectieve stalen monster dat tegen twintig kilometer per uur voortkruipt op betonnen stroken.

In mijn wildste dromen boort zich een Boeing van Al Qaueda in de gruweltoren van de VRT, en komt er een einde aan de sadomasocistische waanzin van de Westerse mens, met zijn obsessie voor horror, gruwel en bloed...

Een filmpje over de financiële crisis, die hoofdzakelijke haar oorzaak vindt in de desastreuze geldcreatie door de centrale banken. Zie ook mijn bijdrage: Geldcreatie door de centrale banken en de bibliografie van artiekelen die ik over de financiële crisis heb geschreven: Wat is de financiële crisis? .

Dit videootje is gemaakt in het begin van 2009, toen de financiële crisis op haar dieptepunt was. Nu zijn we éen jaar later, maar er vallen nog lijken uit de kast, zoals enkele maanden geleden Dubai, en nu Griekenland aantonen. Zullen andere landen zoals Portugal, Spanje, Italië, Ierland,..volgen?

Komt er vanaf 2010 een nieuwe versnelling in de financiële crisis, na het ruïneren van de met schulden overladen gezinnen en banken in 2008-2009? Want het lijkt alsof het probleem enkel verschoven is van de private naar de publieke sector, van de financiële markten naar de soevereine staten. Het is alsof de crisis als een hete aardappel van de ene partij naar de andere wordt doorgegeven. Van een crisis in de private financiën naar een crisis van de publieke financiën? Maar op de lange termijn is er altijd iemand die de rekeningen moet betalen. Somebody 's gotta pay the bills..

Zullen we in de volgende jaren staatsbankroeten meemaken? Zal de Euro-zone uit elkaar vallen, als in een dominospel? Vergeet ook niet dat het overheidstekort van de Verenigde Staten van dezelfde grootteorde is als dat van Griekenland...Of zijn staten dan toch too big to fail?

"Lange hat Marc Faber vor der ganz großen Blase gewarnt. Der Analyt und fondsmanager aus Hongkong hat diesen Crash genau so präzise profetzeit wie fast alle in den 25 Jahren davor. Kaum einer hat auf ihn gehört. Auf nicht auf Max Otte, Wirtschaftsprofessor aus Köln. Seit 2005 hat er die Krise kommen sehen. Und wass sagen die beiden jetzt?

- Max Otte: "So wie wir jetzt und wie die Politik auf die Krise reagiert, bereiten wir uns auf die nächtse Blase for, und die wird wahrscheinlich genau so großwendig noch großer".

- Marc Faber: "Sie werden das ganze systeem in den Kollaps bringen, das ist ganz klar".

Dieser Krach hat uns ganz alle in die Zweite Krise der Neuzeit gerissen. Staaten schmüren gewaltige Kojunkturpakete. Notenbanken senken Zinsen bis auf null. Diese Krise soll mit Geld fortgespühlt werden. Fünf Billionen Dollar werden in den Markt gepumpt, damit die Wirtschaft wieder wächst. Dabei ist das Problem genau auf diese Weise enstanden! Durch zuviel Geld.

- Marc Faber: "Die Notenbank ist wie ein barmann oder ein Drogenhändler, der seine Kunden beliefert und das gratis macht grundsätlich nachden die Zinsen beinahe null sind. Und dann besaufen sich naturlich die Leute".

Und er hat die Welt süchtig gemacht, der frühere US-Notenbankchef Alan Greenspan. Zwanzig Jahre lang spülte er jede Rezession mit Geld hinfort. Lief die Wirtschaft schlecht, senkte er die Zinsen und schuf so Unmassen neues Geld. Und alle Notenbanker der Welt mussten ihn folgen.

Ende der neunziger war soviel geld auf den Markt, dass Spekulanten eine neue Branche aufblähten. Milliarden von dollar flossen in Internet und Softwareunternehmen. Oft hatten sie gar nichts erwirtschaftet. Trotzdem glaubte man an ewiges Wachstum und Millionengewinne. Als die Kurse schließlich weltweit einbrachen und eine Rezession drohte, überschwemmte Greenspan die Welt mit noch mehr Geld. So hatte er es immer gemacht.

Und daher sank der durchschnittliche Geldmarktzins der Notenbanken weltweit immer weiter ab. Die Inflationrate eingerechnet lag er 2004 schließlich unter null. Dumm wer da keine schulden machte. So entstand die Ilusion es wurde nur noch bergauf gehen. Ein Rausch von dem auch die Rest der Welt profitierte, allen voran die großen Exportnationen, China und Deutschland, und der Finanzsektor wuchs zehnmahl schneller als die Realwirtschaft.

- Marc Faber: "Da kommt mann zu einen Punkt wo wenn das Kreditwachstum nicht mehr vorhanden ist, dan bricht die Wirtschaft ein".

So kam was kommen musste. Es war die bisher größte Blase. Politik und Notenbanken stehen jetzt vor  der Wahl, entweder der sofortige Kollaps der Weltwirtschaft, oder richtig noch viel mehr Schulden und noch sehr viel mehr billiges Geld. Wieder hat die US-Notenbank die Zinsen auf null gesenkt und weil das schon nicht mehr reicht, gibt ihr Chef Ben Bernanke den Banken jede Menge Geld für Wertlose Wertpapiere obendrein.

Das ist die Entwicklung der Geldmenge in den USA seit 1970. In nur vier Monaten hat sie sich fast verdobbelt. Noch horten die Banken das Geld, doch wenn sie es wieder verleihen, könnte daraus eine gewaltige neue Spekulationblase erwachsen. Und Inflation.

- Marc Faber: "Ich könnte mir vostellen das wir eines Tages zehn, zwanzig Prozent Inflation haben werden".

Otto sieht das ähnlich. Allein im Euro-Raum werden die künstliche Aufblähung der Geldmenge die Inflation in absehbare Zeit auf bis zu zehn Prozent hoch treiben.

- Max Otto: Es gelingt nicht den Kreislauf von mehr Geld, niederigeren Zinsen, Crasch, noch mehr Geld, noch niederigeren Zinsen, noch mehr Crasch  zu durchbrechen, weil sie das Zurückholen der Geldmenge politisch nicht durchsetzen können. Geschenke machen, es leicht, ausgeben es leicht, wieder einsammeln ist sehr schwer".

Und niemand weiß wirklich wie man da herausskommt. Ein Teufelskreis, und am Ende könnte etwas eintreten, das heute noch kaum jemand für möglich hält.

- Otto: "Wenn sie mal zehn Jahr in die Zukunft denken, ist es ja nicht ganz aus zu schließen das ein Staat wie die USA, die sich hochverschuldet haben, eben tatsächlich auch mal den Staatsbankrott erklären müssen".

- Marc Faber: "Hundert Prozent sicher, aber nicht Morgen, vielleicht so in Zehn Jahren, vielleicht in Fünfzehn Jahre, aber dort sehe ich eine Hundert Prozentigen Staatsbankrott".

Mit ihren letzten Prognose lagen beide richtig."

Technologie is alomtegenwoordig in ons leven: pc 's, gsm 's, blackberries, mp3-spelers, etc. Hoewel de jongere generaties daarmee handig weten om te springen, haperen die technologische apparaten soms. Je pc bevriest bv. en je kan hem niet meer aan de praat krijgen zodat je hem opnieuw moet opstarten.

Of zo had ik problemen met het biljettenapparaat in het station van Mechelen. Het intikken van de eerste letters van het bestemmingsstation ging moeilijk: het apparaat gaf verkeerde letters weer. De ervaring leerde mij dat het erop aankomt bij dit specifiek toestel niet in het midden van de de bedoelde letter, bv. de 'A' van Antwerpen, het scherm aan te raken, maar net iets erboven. Dit uit de ervaring stammende handigheidje dien ik enkel op dit specifieke toestel toe te passen en niet op andere, waar ik wel op het midden van de letter kan drukken. Ja, ook technische apparaten hebben hun individualiteit en hun eigenaardigheden.

Die biljettenapparaten weigeren ook dikwijls om je bankkaart te herkennen. De meeste mensen leggen er na enkele pogingen het bijltje bij neer en gaan een biljet kopen aan de balie. Maar ik heb geleerd met kracht de magnetische strip naar beneden te drukken, zodat hij electronisch contact maakt met het apparaat. Of ik doe de cassières na, die de bankkaart op hun schort wrijven om de magnetische strip te zuiveren.

Ook dat is technologische geschooldheid: met technische apparaten weten om te gaan als ze niet schijnen te werken en praktische oplossingsstrategieën hanteren die uit de ervaring stammen. Zo blijft bv. mijn pc dikwijls hangen, het scherm bevriest en hij doet niets meer. Ik heb geleerd mij daaraan niet meer te ergeren, maar gewoon de stekker uit het stopcontact trekken en hem opnieuw insteken. Zonder mij af te vragen waarom mijn pc bevriest, zonder mij hoofdbrekens te maken over de vraag wat er mis is met Windows. Het is gewoon zo, mijn pc heeft zijn nukken, als een koppige ezel die plots op de weg blijft staan om een tukje te doen.

Een mens die technologisch ervaren is, heeft geleerd door de human interface van het apparaat te kijken naar de achterliggende electronische processen. Het duurt decennia vooraleer een nieuwe technologie zijn kinderziekten heeft overwonnen, vooraleer de gebruiker voldoende oplossingsstrategieën heeft ontwikkeld om bij falen van de technologie het apparaat toch te laten werken.

Bij de 'oudere' generatie is het te hoog gegrepen om van hen te verwachten dat ze op een pragmatische manier met technische apparaten zullen omgeen. Hoe dikwijls heb ik niet naar mijn moeder moeten gaan, om een simpel probleempje op te lossen van een kabeltje, dat niet diep genoeg insteekt, of het verwijderen van de tijdelijke internetbestanden, of gewoon de schijf decomprimeren, zodat het probleem van een trage computer opgelost raakt...

Over de treinramp gisteren in Buizingen. Ik herken in mij een ontkenningsmechanisme wanneer ik op televisie geconfronteerd word met gruwelijke rampen. Ik wil het niet zien, ik wil het niet weten. Ik zap naar een andere zender. Wat ben ik ermee om die guwelijke gebeurtenissen tot mij te laten doordringen? Word ik daar zelf beter van? Ik heb al zoveel problemen, moet ik dan nog al de gruwel, waarmee we dagelijks op televisie worden gebombardeerd, op mij nemen?

Maar de daaropvolgende dagen druppelt toch informatie tot mijn bewustzijn door, en begin ik een gedoseerde belangstelling voor de ramp te ontwikkelen. Ik weet waarover ik spreek, want ik heb zelf een levensbedreigend auto-ongeval meegemaakt. Het had een haartje gescheeld of de Zeis van Magere Hein had mij onthoofd, en deze blog zou nooit bestaan hebben.

Op Peeters & Pichal op Radio 1 gaat het momenteel over deze treinramp. Gast is een traumapsycholoog aan de Militaire school. Hij heeft het over het verwerkingsproces van trauma 's, hoe mensen gruwelijke gebeurtenissen verwerken, en hoe hulpverleners daarmee moeten omgaan.

Hij zegt dat de eerste taak van de hulpverleners erin bestaat om een cocon van veiligheid rondom de mensen in shock te organiseren. Hij wijst erop dat mensen in shock individueel verschillend reageren. Sommigen sluiten zich in zichzelf op, spreken geen woord en zijn niet aanspreekbaar. Anderen  hullen zich in hyperactiviteit, snel spreken en bewegen. De hulpverlener moet trachten in contact te komen met de in zichzelf opgesloten slachtoffers, en proberen de hypergeactiveerde slachtoffers te kalmeren. Iedereen heeft een verschillend verwerkingsritme, en de hulpverlener dient dit te herkennen en te respecteren.

Een trauma draag je volgens mij heel je leven mee. Ik spreek uit eigen ervaring. Mijn leven valt uiteen in twee delen: mijn leven voor mijn ongeval, en mijn leven na mijn ongeval. Ik heb dit altijd als een complete breuk in mijn leven ervaren, die niet meer te herstellen is. Tijd heelt veel wonden, maar het psychisch litteken blijft.

Een aanslag op je lichaam, op je fysieke integriteit, is het ergste wat een men kan overkomen. Het schokt je in je zelfwaardegevoel, waarom ik? Wwaarom de anderen niet? Wat heb ik misdaan om dit te verdienen? Hoewel zware verwondingen binnen het halfjaar helen, blijft het psychisch trauma jarenlang woekeren, en maakt reïntegratie in het gewone leven uiterst moeilijk. Voeg daaraan toe dat mijn auto-ongeval gebeurde in een scharnierperiode in mijn leven, m.n. de overgang van adolescentie naar volwassenheid, de overgang van studeren naar werken, een gezin stichten e.d.m. Ik moest nog alles maken en ik werd reeds in de startblokken van het leven neergemaaid, als ware ik een soldaat die reeds in het eerste uur van de strijd zwaargewond wordt...

Wat doe je als je niet kan communiceren met iemand van wie je iets gedaan wil krijgen? Je kan elkaar niet luchten, of hij is zodanig moreel gedegenereerd dat hij niet voor rede vatbaar is. In dat geval moet je een tussenpersoon gebruiken. Ik noem hem/haar de tolk of de buffer.

De tolk vertaalt jouw wensen in een voor hem verstaanbare taal, die aangepast is aan zijn intellectueel en moreel ontwikkelingsniveau. De buffer filtert de wederzijdse agressielevels tot een aanvaardbaar niveau, en schermt beide partijen af tegen scherp geroddel en kijverij, waardoor de situatie uit de hand zou kunnen lopen. De tussenpersoon regelt de communicatie tussen beide partijen, zodat die hun zelfwaardegevoel blijven. De buffer kan hopelijk van de andere partij gedaan krijgen wat jij van hem wil.

Vrouwen zijn goede buffers. Ik denk dat de meeste vrouwen van nature erop uit zijn om de lieve vrede in het huishouden te bewaren en de mannelijke agressie te kalmeren. Vrouwen zijn goede mineurs, ontmijners, ze hebben een scherpe neus, waarmee ze ruiken waar de mijnen liggen, ze beschermen de roekeloze man tegen tegen het gevaar dat hij als een idioot op een mijn trapt en in de lucht vliegt...

"Die ersten Wochen Januars waren schrecklich. Meine Seele war in der Hölle. Obwol das Rote des Feuers, das sie verbrenntte, zum Himmel aufflackertte, war das Weisse die Farbe dieser graulichen Nächte. Weiss, schneeweiss, eiskalt leuchtete das Weisse. Es hatte geschneit und der Schnee war überall, auf den strassen, auf den Bäumen. Soweit man sehen konnte, schauten seine Augen dem Weissen an.

Ich starrte auf meinen Bildscherm, der ebenso wohl weiss war, schneeweiss, und ik ich zitterte. Ich schlief in meiner Daunendecke ohne Laken, deren Farbe weiss, schneeweiss war, als wollte ich mit dem Schnee verschmelzen, ja sogar der Schnee selber werden.

Das Weisse schien mir die Farbe des Todes zu sein. Gott gebe ich möchte nimmermehr in solcher weissen Hölle leben..."

Vandaag is het familiefeest in onze familie. Mijn tweede broer heeft sinds enige tijd een relatie met een 'marginale' vrouw, die vroeger dakloos is geweest. Het was de bedoeling dat ze naar het feest zou komen, maar ze heeft afgehaakt. Ik ben daar eerlijk gezegd blij om. Mijn broers, zuster en schoonfamilie kennend, weet ik dat dit wrijvingen zou veroorzaken. Ze zijn erin geslaagd zich maatschappelijk aan te passen, hebben werk en een eigen woning. Er zou gêne ontstaan als die vrouw op het familiefeest aanwezig zou zijn.

Mensen die het volgens de maatschappelijk normen 'maken', kunnen dikwijls weinig begrip opbrengen voor zij die omwille van één of andere reden, uit de boot vallen. Ik kan mij al voorstellen hoe het feest zou verlopen, als zij daar zou geweest zijn. Mijn schoonbroer met zijn venijnige tong zou nauwelijks verhulde opmerkingen maken, die de sfeer zouden kunnen verpesten.

Mensen die tot de 'middenklasse' behoren hebben geen flauw benul van hoe mensen die met veel minder moeten rondkomen, leven. Ze gaan uit van een illusoir begrip van 'normaliteit', dat voorspruit uit hun relatief hoog inkomen. bv. "ga toch eens op vakantie", zeggen ze dan. Alsof dat voor mensen uit de marginaliteit en een laag inkomen evident is om dit te kunnen betalen.

In de filosofie is er sinds oudher een tegenstelling tussen enerzijds spiritualisme/idealisme versus materialisme. De enen zeggen dat het de geest, de wil is die het menselijk leven bepaalt. De anderen beweren dat het de materiële (o.a. financiële) omstandigheden zijn die het lot der mensen bepaalt. Karl Marx is een belangrijke, zoniet de belangrijkste exponent van deze strekking, met zijn historisch materialisme. Dit betekent dat wat de mens is, bepaald wordt door zijn plaats in de produktieverhoudingen, het netwerk van relaties die mensen aangaan om economische goederen te produceren, of concreter: door zijn job en inkomen. Die bepalen wat de mens is, hoe hij denkt, zijn ideeën over wat de werklijkheid is, of hoe die behoort te zijn. Of: het zijn bepaalt het bewustzijn. Daarmee keerde Marx de idealistische filosofie van zijn leermeester Hegel op zijn kop, die uitging van de stelling dat het bewustzijn (de geest, het denken) het zijn (de materiële bestaansomstandigheden) bepaalt.

Hoe zouden mensen die een vaste job en relatief hoog inkomen hebben op een evenwaardige manier kunnen communiceren met een ex-dakloze vrouw? Hun ervaringen, hun bewustzijn verschillen hemelsbreed van elkaar, omwille van hun verschillende materiële situaties. Er zou zich bewust/onbewust een situatie van topdog/underdog ontwikkelen, waarbij de ene zich in superioriteit hult en de ander wegkruipt in schaamte.

Ik zou mezelf geen marxist noemen -dat begrip is al te zeer vervuild door de verschrikkelijke ervaringen van het Stalinisme en het autoritaire communisme-, maar ik heb wel marxistische trekjes, o.a. het historisch materialisme, de morele verontwaardiging over de manier waarop de produktie en arbeid in deze wereld worden georganiseerd, en de eruit voortpruitende machtsverhoudingen. Maar de eigenlijke economische theorie van Marx, met zijn naïeve arbeidswaaerdeleer, vind ik zeer zwak. Er zijn veel betere concepten om de machtsverhoudingen tussen mensen die voorspruiten uit het arbeidsproces te beschrijven.

Afsluitend: het is goed dat de ex-dakloze vriendin van mijn broer niet naar het familiefeest komt. Dan kunnen mijn broers en hun vrouwen zich weeral zelfgenoegzaam hullen in hun gezapige middenklasse-mentaliteit: hun auto 's, hun vakanties, hun dure sporten, etc...Zonder dat het zwakke geluid van andere stemmen kan gehoord worden...

Verderreflecterend over de realiteit van de multiculturele maatschappij, nu over het belang van de taal. Voor de jeugd is er het belang van het onderwijs, dat uiteraard in het Nederlands geschiedt. Moslimmeisjes spreken heel goed Nederlands, dikwijls beter dan de gemiddelde Antwerpenaar. Maar soms schakelen ze plots over op hun gutturale klanken, misschien omdat ze lachen met ons, Vlamingen, of om geheimpjes over hun liefjes aan elkaar toe te vertrouwen. Als je moslimmeisjes observeert, dan zie je dat ze, ondanks hun hoofddoeken, weinig verschillen van Vlaamse tienermeisjes, hetzelfde gegiechel, dezelfde intonanties in hun Nederlands als 'onze' tienermeisjes.

De verplichte inburgeringscursus voor migranten en de verplichting om het Nederlands te leren, is een heel goeie zaak geweest. Het is een evidente maatregel die al twintig, dertig jaar geleden had moeten ingevoerd zijn.

Ook onder migranten van verschillende origine is er een sociale druk om het Nederlands te gebruiken i.p.v. bv. het Engels, dat het tweede vulgaat (=gemeenschappelijke taal) vormt in de multiculturele maatschappij (in mindere mate het Frans). Indiërs en Pakistani 's blijven hardnekkig Engels spreken. In een nachtwinkel hoorde ik een Turk of Marokkaan tegen de Indiër/Pakistaan zeggen: 'Nederlands spreken, a.u.b.'.

Toen ik in het districtshuis van Borgerhout mijn adresverandering doorgaf, waren daar zwarten, die blijkbaar niet zo goed Nederlands spraken. De dame achter het loket zei: 'We zullen het in het Nederlands proberen. Als het niet gaat, dan zullen we in het Engels doen'.

Ook ik schakel regelmatig over op het Engels, als de andere partij niet zo goed Nederlands verstaat. Zo bv. met Afrikanen een brabbeltaaltje van Nederlands-Engels-Frans. Oost-Europeanen hebben meestal het Duits als tweede taal.

Taal is het belangsrijkste communicatiemiddel dat de mens heeft ontwikkeld. Men kan niet streng genoeg zijn om het Nederlands op te leggen aan de alochtonen, en dat als voorwaarde te hanteren voor het ontvangen van sociale voordelen. Door middel van eenzelfde taal kunnen mensen uit zeer verschillende achtergronden communiceren, zodat sociale interacties vlotter kunnen verlopen, dat je migranten kan aanspreken in het Nederlands en begrepen worden.

Eenzelfde taal spreken vermindert ook het vervreemdingsgevoel, dat inherent een gevaar vormt in de multiculturele maatschappij. Een gemeenschappelijke taal spreken werpt ook een dam tegen de verwarrende lichaamstaal en mimiek van de ander, die gemakkelijk als vijandigheid kan geïnterpreteerd worden...

De laatste dagen is er veel te doen rond het geweld in bepaalde Brusselse wijken, 'no go zones', waar zelfs de politie niet durft te komen. Ik ga hier geen uitspraken over doen, omdat ik de situatie niet uit eigen ervaring ken.

Laat mij de vergelijking maken met Borgerhout, waar ik sinds kort woon. Het was helemaal niet mijn bedoeling om daar te gaan wonen, ik vond er enkel een goeie flat, waarvan de prijs-kwaliteitverhouding binnen mijn behoeften en budget viel. Ik had er toen helemaal niet bij stilgestaan dat er uiteraard zeer veel allochtonen wonen, in mjn perceptie zo 'n 80 à 90 percent. Toen die realiteit tot mij begon door te dringen, de eerste weken, werd ik bang. Mijn god, waar ben ik aan begonnen? Het onveiligheidsgevoel dat in de media verbonden wordt met de multiculturele samenleving, begon ik in in mijn eigen ervaring te voelen.

Maar zelfs in de eerste weken was het niet zozeer een fysiek onveiligheidsgevoel, een angst om overvallen te worden, maar veeleer een angst voor identiteitsverlies, voor ontworteling. Een overvallen worden door al die vreemde kleding, talen, geuren en vormen, een bombardement van vreemde prikkels. Verandering is sowieso voor mij moeilijk, laat staan in een allochtonenbuurt gaan wonen.

Niettegenstaande het eerder een innerlijk gevoel van angst was, bouwde ik ook symbolische verdedigingsvormen op tegen mijn angst: het flirten met mijn muts met de 'A' van Antwerpen erop, het flirten met de Roma, de Vlaamse cultuurtempel in Borgerhout als Rome, het centrum van de beschaving, ik als Romein-Antwerpenaar tegen de 'barbaren'. Ik droeg toen ook een lange verwilderde baard. De combinatie van die muts met 'A' erop eneen ruwe zeebonkenbaard als verdedigingsmiddel tegen vermeende agressie?

Ja, ik denk het wel. Nu we enkele weken verder zijn, is veel van die angst verdwenen. Ik begin een hekel te krijgen aan die muts met 'A' erop, die een beetje een politie-achtig karakter heeft. Ik zet ze nog nauwelijks op. Ik heb mijn baard afgeschoren en heb opnieuw mijn gladde babyface. Het dagelijks leven verloopt er zoals het altijd verloopt, ook toen ik nog in het centrum van Antwerpen woonde, met veel minder allochtonen. Je wordt gewoon aan al die vreemde volkeren. Voorlopig is er nauwelijks contact met hen, maar er is een wederzijdse beleefdheid en we laten elkaar in ons doen en laten.

Neen, angst voor fysieke agressie in Borgerhout heb ik nog nauwelijks. Er zijn wel luidruchtige groepjes Marokkanenhaantjes, die op straat rondslingeren, maar die boezemen mij geen angst in, zolang je maar niet als een Vlaming met een dikke nek op straat loopt, en hen brutaal, vol minachting in de ogen kijkt. Ik weet dat er in het verleden gruwelijke dingen gebeurd zijn in Borgerhout, maar dat zijn, zoals dikwijls, geïsoleerde gevallen, die zeker niet mogen veralgemeend worden.

Neen, om te besluiten, ik denk dat Antwerpen veel veiliger is dan Brussel, maar nogmaals, ik durf geen uitspraken te doen over Brussel, Anderlecht-Kuregem en andere wijken, omdat ik die niet uit eigen ervaring ken...