06-02-10

Zijn bewustzijn

Vandaag is het familiefeest in onze familie. Mijn tweede broer heeft sinds enige tijd een relatie met een 'marginale' vrouw, die vroeger dakloos is geweest. Het was de bedoeling dat ze naar het feest zou komen, maar ze heeft afgehaakt. Ik ben daar eerlijk gezegd blij om. Mijn broers, zuster en schoonfamilie kennend, weet ik dat dit wrijvingen zou veroorzaken. Ze zijn erin geslaagd zich maatschappelijk aan te passen, hebben werk en een eigen woning. Er zou gêne ontstaan als die vrouw op het familiefeest aanwezig zou zijn.

Mensen die het volgens de maatschappelijk normen 'maken', kunnen dikwijls weinig begrip opbrengen voor zij die omwille van één of andere reden, uit de boot vallen. Ik kan mij al voorstellen hoe het feest zou verlopen, als zij daar zou geweest zijn. Mijn schoonbroer met zijn venijnige tong zou nauwelijks verhulde opmerkingen maken, die de sfeer zouden kunnen verpesten.

Mensen die tot de 'middenklasse' behoren hebben geen flauw benul van hoe mensen die met veel minder moeten rondkomen, leven. Ze gaan uit van een illusoir begrip van 'normaliteit', dat voorspruit uit hun relatief hoog inkomen. bv. "ga toch eens op vakantie", zeggen ze dan. Alsof dat voor mensen uit de marginaliteit en een laag inkomen evident is om dit te kunnen betalen.

In de filosofie is er sinds oudher een tegenstelling tussen enerzijds spiritualisme/idealisme versus materialisme. De enen zeggen dat het de geest, de wil is die het menselijk leven bepaalt. De anderen beweren dat het de materiële (o.a. financiële) omstandigheden zijn die het lot der mensen bepaalt. Karl Marx is een belangrijke, zoniet de belangrijkste exponent van deze strekking, met zijn historisch materialisme. Dit betekent dat wat de mens is, bepaald wordt door zijn plaats in de produktieverhoudingen, het netwerk van relaties die mensen aangaan om economische goederen te produceren, of concreter: door zijn job en inkomen. Die bepalen wat de mens is, hoe hij denkt, zijn ideeën over wat de werklijkheid is, of hoe die behoort te zijn. Of: het zijn bepaalt het bewustzijn. Daarmee keerde Marx de idealistische filosofie van zijn leermeester Hegel op zijn kop, die uitging van de stelling dat het bewustzijn (de geest, het denken) het zijn (de materiële bestaansomstandigheden) bepaalt.

Hoe zouden mensen die een vaste job en relatief hoog inkomen hebben op een evenwaardige manier kunnen communiceren met een ex-dakloze vrouw? Hun ervaringen, hun bewustzijn verschillen hemelsbreed van elkaar, omwille van hun verschillende materiële situaties. Er zou zich bewust/onbewust een situatie van topdog/underdog ontwikkelen, waarbij de ene zich in superioriteit hult en de ander wegkruipt in schaamte.

Ik zou mezelf geen marxist noemen -dat begrip is al te zeer vervuild door de verschrikkelijke ervaringen van het Stalinisme en het autoritaire communisme-, maar ik heb wel marxistische trekjes, o.a. het historisch materialisme, de morele verontwaardiging over de manier waarop de produktie en arbeid in deze wereld worden georganiseerd, en de eruit voortpruitende machtsverhoudingen. Maar de eigenlijke economische theorie van Marx, met zijn naïeve arbeidswaaerdeleer, vind ik zeer zwak. Er zijn veel betere concepten om de machtsverhoudingen tussen mensen die voorspruiten uit het arbeidsproces te beschrijven.

Afsluitend: het is goed dat de ex-dakloze vriendin van mijn broer niet naar het familiefeest komt. Dan kunnen mijn broers en hun vrouwen zich weeral zelfgenoegzaam hullen in hun gezapige middenklasse-mentaliteit: hun auto 's, hun vakanties, hun dure sporten, etc...Zonder dat het zwakke geluid van andere stemmen kan gehoord worden...

22:32 Gepost door Johnsatyricon | Permalink | Commentaren (0) |  Print |  Facebook | |

De commentaren zijn gesloten.