Johnsatyricon

Eén jaar geleden brak de financiële crisis uit  De katalysator hiervan was het failissement van de Amerikaanse investeringsbank Lehman Brothers. Het was het grootse faillissement uit de Amerikaanse geschiedenis. Op televisie waren deze week veel interessante programma 's te zien over de crash van deze financiële gigant. Er is zelfs een tv-film over gemaakt, in de vorm van een financieel-economische thriller. Lehman Brothers was hét symbool van de hybris van het financiële kapitalisme van Wall Street. Dick Fuld, de CEO van Lehman, was de ongekroonde koning van Wall Street Hij was grenzeloos ambitieus en agressief. Niet voor niets werd hij 'de gorilla' genoemd. Hij wou al zijn concurrenten waaronder Goldman Sachs verpletteren en opslokken.

Lehman Brothers verdiende miljarden dollars aan de vastgoedboom, en nam daarbij grenzeloze risico 's. Onder president Bush werden alle remmen van gezond verstand en besef van grenzen overboord gegooid. De FED, de centrale bank, voerde onder leiding van Alan Greenspan een expansief monetair beleid van goedkoop geld en goedkoop krediet. Elk Amerikaans gezin moest via een hypotheek een eigen woning verwerven. Daarbij was geen kapitaalinleg nodig, weldra zelfs geen bewijs meer van inkomen. Dat sommige gezinnen weleens hun hypotheek niet zouden kunnen afbetalen, werd niet als een probleem gezien, want de banken konden in dat geval hun woningen aanslaan. Vermits de huisprijzen tot in de hemel bleven groeien, konden de banken de aangeslagen woningen met winst verkopen.

Lehman Brothers was zeer actief op de hypotheekmarkt. Nog in extremere mate dan haar concurrenten deed ze aan 'leverage': krediet verlenen op basis van geleend geld. In een stijgende markt kan je met leverage gigantische winsten maken, maar als de zaken slecht gaan worden de verliezen evenees exponentieel groot. De verhouding van eigen kapitaal tot schulden was 1 op 40. Lehman stond ook aan de spits van complexe financiële producten zoals CDO's, 'collateralized debt obligations'. Hypotheken werden samengebundeld en verpakt in waardepapieren, die aan andere banken en aan beleggers verkocht werden. De ratingbureau 's , die het risico van financiële producten moesten waarderen, speelden het spelletje mee en gaven de gestructureerde produkten het predikaat 'veilig. Door het risico dat inherent was aan deze 'rommelkredieten' en 'vergiftigde activa' als een hete aardappel door te spelen aan de rest van de wereld, dacht men uiteindelijk het risico zelf te kunnen uitschakelen. De CDO 's waren zo ingewikkeld, dat slechts weinigen ze echt begrepen, laat staan de kleine belegger, die een kat in een zak kocht.

Maar de bubble kon natuurlijk niet blijven duren, Die barstte in 2007-2008. Steeds meer gezinnen konden hun hypotheek niet afbetalen, en de banken zaten plots met een gigantische stock aan woningen. De vastgoedprijzen stortten in, de CDO 's waren opeens waardeloos geworden. Ook Lehman Brothers werd zwaar getroffen door het leeglopen van de zeepbel. Haar aandelen kelderden: op 9 september 2008 verloor het 40% van haar beurswaarde. Lehman stevende op een bankroet af.

Vraag was of de overheid de bank zou redden, net zoals ze Bearn Stears had gered. Maar dit was een kleine bank, die niet met Lehman Brothers kon vergeleken worden. Op 13 september 2008 riep Hank Paulson, de Amerikaanse Minister van Financiën, de hoofspelers van Wall Street -bijgenaamd de 'Masters of the Universe'- bijeen in de gebouwen van de New York FED om een reddingsplan voor Lehman Brothers uit te werken. Paulson deelde mee dat er geen belastinggeld beschikbaar was om Lehman te redden. Wall Street moest het zelf doen, want als Lehman crashte, zouden ze allemaal meegesleurd worden en waren de gevolgen niet meer te overzien. De Bank of America en het Britse Barclays, die belangstelling hadden om Lehman Brothers over te nemen, haakten op het laatste moment af. Merril Lynch, de concurrent van Lehman Brothers, dat zelf in de problemen zat, zag haar kans schoon om eieren voor haar geld te kiezen, en liet zich door de Bank of America overnemen.

Lehman Brothers was niet meer te redden, en de overheid dwong de bank op 15 september 2008 om in faling te gaan. De rest van het verhaal is bekend. De instorting van Lehman Brothers zond schokgolven uit over het hele financiële systeem in de wereld, en leidde tot een economische depressie, zoals we die sinds WOII niet meer hebben gekend. Dick Fuld van Lehman Brothers was hét symbool van het extreme graaikapitalisme, gebaseerd op hebzucht, een gevoel van almacht en geloof in de eigen onkwetsbaarheid.

Er is veel gespeculeerd over persoonlijke factoren in de saga van Lehman Brothers. Dick Fuld maakte door zijn agressieve persoonlijkheid veel vijanden in het kringetje van Wal Street, de FED en het Ministerie van Financiën. Het was bekend dat Dick Fuld en Hank Paulson, de Minister van Financiën elkaar haatten. Was dit een menselijke factor waarom de Amerikaanse overheid niet met geld over de brug wou komen om Lehman te redden? Temeer daar kort nadien de regering Bush 700 miljard dollar op tafel legde om bedrijven in moeilijkheden te ondersteunen. Sommigen spreken van een afrekening binnen het milieu, waardoor anderen zoals Goldman Sachs er beter van werden. Critici zeggen dat het beter was geweest om Lehman Brothers te redden, waardoor de wereldwijde crisis niet zo erg zou geweest zijn.

Nu, één jaar later, is het ergste van de crisis voorbij. Of we daaruit veel geleerd hebben? Ach, ik denk het niet. De banken keren weer zoals voorheen torenhoge bonussen uit aan hun traders. Ze vertonen weer net datzelfde gedrag, dat de crisis heeft veroorzaakt. Eén ding moet je het kapitalisme wel nageven: het is enorm veerkrachtig. Maar we zijn nu al de zaden aan het zaaien voor een volgende crash, nog vooraleer deze crisis goed en wel is uitgewerkt...